Jan Rytwiański
![]() Jastrzębiec | |
Rodzina |
Rytwiańscy |
---|---|
Data urodzenia | |
Data śmierci | |
Ojciec | |
Żona |
Anna z Wojciechowa |
Dzieci |
Ewa |
Jan Rytwiański, także Jan z Rytwian herbu Jastrzębiec (1422–1478/9) – marszałek wielki koronny od 1462, wojewoda krakowski od 1477.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Syn Marcina z Rytwian, brat Dziersława Rytwiańskiego, bliski krewny Wojciecha Jastrzębca z Łubnic. Drogę do kariery miał ułatwioną nie tylko dzięki pamięci ojca i biskupa, ale także, energicznemu starszemu bratu, któremu nie dorównywał w pomysłowości, ale za to przerastał go w rozwadze.
Znaczenie rodu sprawiało, że czuł się bardzo pewnie. Będąc ledwie starostą sandomierskim (przejął je po bracie), na sejmie w 1459 ostro skrytykował króla Kazimierza Jagiellończyka za nadmierne obciążenia podatkowe, psucie monety i słabość sądów[1]; reakcję króla historyk Adolf Pawiński określił jako „pokorną”. Na tym samym sejmie wystąpił z innym ważkim problemem, jakim był zwrot do Mazowsza powiatu goniądzkiego, przekazanego prawdopodobnie w 1401 Litwinom.
Nie będąc człowiekiem szczególnie doświadczonym w polityce, dostał w 1462 nominację na urząd marszałka wielkiego koronnego, która bardziej należała się już raczej jego bratu. Widocznie jednak ten nie mógł lub nie chciał jej objąć, a wyjednał ją dla brata, chcąc utwierdzić znaczenie rodu. Dziersław był osiem lat starszy i mógł przypuszczać, że brat przeżyje go znacznie. W 1474 Jan objął również znaczącą kasztelanię sandomierską, a w 1477 – po bracie urząd wojewody krakowskiego. To był koniec jego sukcesów, niespodziewanie zmarł wkrótce po bracie, w 1478 lub 1479.
Wiadomo, że był wysyłany w misje zagraniczne. Był sygnatariuszem i gwarantem pokoju toruńskiego 1466 roku[2] aktu pokoju toruńskiego 1466 roku[3].
Dzierżył liczne dobra w Małopolsce, przede wszystkim klucz rytwiański, zapisany mu przez Wojciecha Jastrzębca, który uprzednio wydziedziczył jego starszego brata, oraz na inne włości Podolu. Tuż przed śmiercią, w 1478 zapisał 4 wsie klasztorowi paulinów w Beszowej.
Żonaty z Anną z Wojciechowa, c. Jana ze Szczekocin, starosty lubelskiego, miał córkę Ewę. Wydał ją za Mikołaja „Wrzoda” Kurozwęckiego, nieomal sąsiada.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Wojciech Fałkowski , Rok Trzech Sejmów, [w:] Pierwsze stulecie Jagiellonów, 2000, s. 290-293, ISBN 978-83-7730-271-2 .
- ↑ Antoni Gąsiorowski, Polscy gwaranci traktatów z Krzyżakami XIV-XV wieku, w: Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 2-3, 1971, s. 259.
- ↑ Volumina Legum, t. I, Petersburg 1859, s. 101.
- Dyplomaci I Rzeczypospolitej
- Gwaranci pokoju toruńskiego (1466)
- Kasztelanowie sandomierscy (I Rzeczpospolita)
- Rytwiańscy herbu Jastrzębiec
- Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej
- Senatorowie za panowania Kazimierza IV Jagiellończyka
- Sygnatariusze pokoju toruńskiego (1466)
- Starostowie sandomierscy
- Urodzeni w 1422
- Właściciele Staszowa
- Wojewodowie krakowscy (I Rzeczpospolita)
- Zmarli w XV wieku