Jawiszów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jawiszów
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat kamiennogórski
Gmina Kamienna Góra
Liczba ludności (III 2011) 257[1]
Strefa numeracyjna (+48) 75
Tablice rejestracyjne DKA
SIMC 0189894
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Jawiszów
Jawiszów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jawiszów
Jawiszów
Ziemia 50°42′40″N 16°04′25″E/50,711111 16,073611

Jawiszów (przed 1945 niem. Klein Hennersdorf) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie kamiennogórskim, w gminie Kamienna Góra.

Położenie[edytuj]

Leży w Kotlinie Kamiennogórskiej (Kotlinie Krzeszowskiej). Przez miejscowość przepływa rzeka Zadrna, dopływ Bobru.

Podział administracyjny[edytuj]

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa jeleniogórskiego.

Historia[edytuj]

Historia Jawiszowa była nierozerwalnie związana z pobliskim klasztorem krzeszowskim. Wieś powstała zapewne w 2 połowie XIII w., skoro w 1292 została wymieniona jako już istniejąca. Miało to miejsce przy okazji objęcia dawnych dóbr po benedyktynach przez cystersów przybyłych z Henrykowa, osadzonych tu przez księcia świdnickiego Bolka I Surowego. Otrzymali oni dawne wsie klasztorne i szereg nowych terenów. W 1352 r. nadania te i przywileje potwierdził książę świdnicki Bolko II. Z innych źródeł wynika jednak, że Jawiszów dopiero w 1385 r. został włączony w obręb fundacji krzeszowskiej. Na pewno aż do kasaty dóbr klasztornych w 1810 r. Jawiszów wchodził w obręb tej fundacji. Przed 1400 r. klasztor posiadał tu wolne sołectwo, z którego pobierał ćwierć marki rocznego czynszu. Można sądzić, że w okresie wojen husyckich ucierpiał, może nawet został zniszczony, bowiem husyci spustoszyli wsie wokół klasztoru. Odbudował się jednak szybko i potem już rozwijał się bez większych perturbacji. Od dawna istniał tu klasztorny młyn i folwark. W XVIII w. była to średniej wielkości wieś rolnicza, w której nadal istniał klasztorny folwark. W 1825 r. wieś liczyła 107 domów. Była tu też szkoła katolicka, młyn wodny oraz wolne sołectwo z browarem i gorzelnią. Mieszkańcy trudzili się głównie tkactwem, działało aż 66 krosien. Natomiast w 1840 r. domów było mniej, bo tylko 98, doszła jeszcze gospoda, działało 40 krosien, było też 12 innych rzemieślników. W 1765 r. wartość majątku klasztornego wynosiła 1,850 talarów, a mieszkało tu 25 kmieci i 70 chałupników, wśród nich tylko 12 rzemieślników, co świadczy o rolniczym charakterze wsi. W okolicy było aż 10 stawów należących do klasztoru. W 1810 r. dobra klasztorne uległy kasacie, stając się własnością kamery, ale zachowując nadal formę fundacji. Wieś rozwijała się słabiej, odnotowano nawet znaczny spadek liczby mieszkańców. Pomimo sporej wielkości, nigdy nie posiadała kościoła, a mieszkańcy należeli do parafii w Krzeszówku. W 1899 r. przez grunty należące do Jawiszowa przeprowadzono prywatną linię kolejową z Kamiennej Góry do Okrzeszyna. Powstała tu nawet stacja.

Po 1945 r. Jawiszów pozostał wsią rolniczą. W dawnym folwarku i dworze ulokowano PGR. Wieś od połowy XIX w. znacznie wyludniła się, ale po wojnie proces ten spowolniał i Jawiszów ma od dawna w pełni ustabilizowaną sytuację ludności, do czego przyczynia się korzystne położenie i dobre warunki glebowo-klimatyczne, sprzyjające rolnictwu. Wieś jednak nie ma wyraźnych perspektyw rozwojowych. W 1970 r. zlikwidowano linię kolejową i stację.

Zabytki[edytuj]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest obiekt[2]:

  • dawny młyn wodny (nr 33), z XVIII-XIX w.

Bibliografia[edytuj]

Słownik geografii turystycznej Sudetów tom 8 Kotlina Kamiennogórska, Wzgórza Bramy Lubawskiej, Zawory, ISBN 89-85773-23-1

Przypisy