Henryków (województwo dolnośląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Henryków w innych znaczeniach tej nazwy.
Henryków
wieś
Ilustracja
Opactwo Cystersów w Henrykowie
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat ząbkowicki
Gmina Ziębice
Liczba ludności (2011) 1418[1]
Strefa numeracyjna 74
Kod pocztowy 57-210
Tablice rejestracyjne DZA
SIMC 0856741
Położenie na mapie gminy Ziębice
Mapa lokalizacyjna gminy Ziębice
Henryków
Henryków
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Henryków
Henryków
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Henryków
Henryków
Położenie na mapie powiatu ząbkowickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu ząbkowickiego
Henryków
Henryków
Ziemia50°39′09″N 17°00′39″E/50,652500 17,010833

Henryków (niem. Heinrichau[2]) – wieś w Polsce, na Dolnym Śląsku, położona w województwie dolnośląskim, w powiecie ząbkowickim, w gminie Ziębice.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczył 1418 mieszkańców[1]. Jest największą miejscowością gminy Ziębice.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości jest patronimiczna oraz pochodzi od imienia Henryk. Prawdopodobnie nadano ją na cześć fundatora Henryka Brodatego. Miejscowość pod zlatynizowaną nazwą Heinrichowe wymieniona jest w łacińskim dokumencie z 9 maja 1256, sygnowanym przez księcia Przemysła I wydanym w Poznaniu[3]. Nazwę miejscowości w zlatynizowanej formie Heinrichow oraz Heinrichov wielokrotnie notuje wraz z sąsiednimi wsiami spisana po łacinie w latach 1269–1273 Księga henrykowska[4]. Podaje ona także genezę nazwy: „Nunc dicemus quare totum territorium istud, in quo claustrum est fundatum, modo Heinrichow vocatur. Hic miles Heinricus (...) habuit inter Morinam et riuulum, qui transit uillam Heinrichow, unde sors huius militis modica temporis vocabatur Heinrichow et inde totum istud territorium dicitur Heinrichow.”[5], czyli w tłumaczeniu na język polski: „Obecnie powiemy, dlaczego całe to terytorium, na którym założony jest klasztor, nazywa się teraz Henryków. Ten rycerz Henryk (...) posiadał ziemię między Morzyną, a potokiem, który płynie przez wieś Henryków, stąd drobny źreb tego rycerza zwał się w owym czasie Henryków, dlatego też całe terytorium zowie się Henryków”[6][7].

Polską nazwę miejscowości w formie Henryków w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w roku 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[8].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o wsi w dokumentach w roku 1222. Opactwo cystersów zostało ufundowane przez kanonika Mikołaja, notariusza Henryka Brodatego, który zaprosił tu cystersów z Lubiąża w roku 1227. Najazd Tatarów w roku 1241 zniszczył zarówno wieś, jak i zabudowania klasztorne. Murowany romański klasztor wybudowano około roku 1270 i założono szkołę; około roku 1300 mieszkało tutaj 45 mnichów i 50 braci konwersów. W roku 1270 autor pisanej po łacinie księgi henrykowskiej wpisał w niej zdanie, uchodzące za najstarsze zachowane na piśmie zdanie w języku polskim. Kościół klasztorny stał się nekropolią Piastów ziębickich. Zachował się nagrobek Bolka II Ziębickiego i jego żony Guty[potrzebny przypis].

Wiele szkód opactwu przyniosły wojny husyckie w XV wieku, wojna trzydziestoletnia w XVII wieku, a najbardziej wojny śląskie w XVIII wieku. W 1810 król pruski Fryderyk Wilhelm III na mocy edyktu zlikwidował opactwo, a jego dobra skonfiskowano. W 1812 siostra króla pruskiego, Wilhelmina Pruska (1774–1837) (późniejsza królowa Holandii), nabyła dobra henrykowskie tworząc największą na Śląsku posiadłość Hohenzollernów. Później właścicielami stali się książęta Saksonii-Weimar-Eisenach. Ostatni z nich, Wilhelm Ernest II po abdykacji 9 listopada 1918, często przebywał wraz małżonką Feodorą w Henrykowie. Po śmierci w 1923 jego doczesne szczątki zostały złożone na terenie parku przyklasztornego[potrzebny przypis].

W wyniku II wojny światowej wieś znalazła się w granicach Polski. Niemieccy mieszkańcy zostali wysiedleni w nowe granice Niemiec. W 1947 cystersi ze Szczyrzyca przejęli kościół i część klasztoru. W latach 1965–1990 w pozostałej części klasztoru mieścił się Zespół Szkół Rolniczych, którego założycielem i pierwszym dyrektorem był Jan Szadurski[potrzebny przypis].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wałbrzyskiego.

W 1990 opactwo pocysterskie z inicjatywy kard. Henryka Gulbinowicza przeszło w ręce Kościoła. Obecnie w Henrykowie posługę parafialną pełni 4 ojców cystersów. Prowadzą parafię oraz zajmują się katechizacją dzieci i młodzieży. Większość budynku klasztornego zajmują uczniowie Katolickiego Liceum Ogólnokształcącego im. bł. Edmunda Bojanowskiego (KLO) oraz alumni pierwszego roku (Annus Propedeuticus) Metropolitarnego Wyższego Seminarium Duchownego Archidiecezji Wrocławskiej. W 1997 utworzono Dom Opieki Caritas im. św. Jadwigi Śląskiej[potrzebny przypis].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[9]:

  • historyczny układ urbanistyczny, z XIII-początek XX w.
  • kościół pomocniczy pw. św. Andrzeja, z lat: 1316, 1616, 1846
  • zespół klasztorny oo. cystersów:
    • kościół klasztorny parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Jana, wczesnogotycki z lat 1230–1270, pierwszej połowy XIV w., końca XVII w., XVIII w.
    • mauzoleum Piastów, z XIII w.
    • pomnik Świętej Trójcy, z XVIII w.
    • klasztor, wczesnobarokowy z lat 1682–1685
    • oficyna zachodnia, z końca XVII w., 1730 r.
    • stajnie – oficyna północna, koniec XVII w., 1730 r.
    • wozownia, z pierwszej połowy XVII w., przełomu XIX/XX w.
    • szpital – infirmeria, z końca XVII w., drugiej połowy XIX w.
    • dawna szkoła łacińska, z 1730 r.
    • budynek bramy Dolnej, z 1680 r.
    • budynek bramny, z przełomu XVII/XVIII w.
    • budynek bramy Górnej, z 1701 r.
    • dom czeladzi, z 1588 r.
    • fragment obwarowania, z trzeciej ćwierci XVI w.
    • zespół ogrodu opackiego
      • pawilon ogrodowy, z lat 1720–1727
      • oranżeria, z 1727 r.
      • mur klasztorny – ogrodzenie ogrodu, murowane z bramami ogrodowymi, z około 1730 r.
      • dom ogrodnika, z około 1730 r.
    • park krajobrazowy w stylu angielskim, z XIX w. Rośnie w nim trzeci pod względem wieku cis w Polsce[10].
  • spichrz, ul. Henryka Brodatego, z lat 1723–1724

inne zabytki zespołu:

  • nowicjat cystersów
  • dawny dwór grangii cysterskiej
  • baszta
  • most na Oławie

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262).
  3. Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski. tom I, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1877, s. 302.
  4. Gustav Adolf Stenzel 1854 ↓, s. 1.
  5. Gustav Adolf Stenzel 1854 ↓, s. 17.
  6. Stanisław Michalkiewicz 1964 ↓, s. 21.
  7. R. Grodecki 1949 ↓, s. 86.
  8. Józef Lompa, Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej, Głogówek 1847, s. 25.
  9. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 248. [dostęp 2012-11-09].
  10. Zarzyński P., Tomusiak R., 2014: Cisy najstarsze drzewa Polski. Przyroda Polski, nr 3, strona 15.
  11. Informacje zawarte na stronie PTTK Strzelin; dostęp: 2017-07-09.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Gustav Adolf Stenzel: Liber Fundationis Claustri Sanctae Mariae Virginis in Henrichow. Breslau: Josef Max & Komp., 1854.
  • Michalkiewicz Stanisław: Dzieje Śląska w wypisach. Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych: 1964, s. 21.
  • Grodecki R.: Księga Henrykowska. Poznań-Wrocław: 1949, s. 86.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]