Jeleń (Jaworzno)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Herb Jaworzna Jeleń
Dzielnica Jaworzna
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Jaworzno
Data założenia 1303
Prawa miejskie 1973-1977
W granicach Jaworzna 1977
Tablice rejestracyjne SJ
Położenie na mapie Jaworzna
Mapa lokalizacyjna Jaworzna
Jeleń
Jeleń
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Jeleń
Jeleń
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jeleń
Jeleń
50,163397°N 19,243478°E/50,163397 19,243478
Portal Portal Polska
Dzielnice Jaworzna

Jeleńdzielnica miasta Jaworzna położona w południowej jego części nad rzeką Przemszą. W przeszłości była osobna wieś, w latach 1973–1977 – miasto.

Jeleń był wsią biskupstwa krakowskiego w powiecie proszowickim w województwie krakowskim w końcu XVI wieku[1]. Graniczy z dzielnicą Wesołe Miasteczko od północnego zachodu, od północy ze Śródmieściem, Starą Hutą i Byczyną. Od północnego wschodu graniczy z dzielnicą Cezarówka, od południa z Libiążem oraz Chełmkiem i Chrzanowem. Od zachodu graniczy z Imielinem i Mysłowicami.

Przez Jeleń przebiega autostrada A4.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pomnik z okazji 700-lecia Jelenia

Pierwsze wzmianki pochodzą z 1242, kiedy to Jeleń stał się własnością biskupów krakowskich i częścią klucza sławkowskiego, a w okresie późniejszym klucza lipowieckiego. W 1303 roku otrzymał od biskupa Jana Muskaty przywilej lokacyjny[2]. Na terenie miejscowości istniała karczma, warzelnia piwa, łaźnia i rozległe ogrody. W XV w. Jeleń miał prawo do 12 jarmarków rocznie oraz posiadał komorę celną, z której pobierano cło wodne.

W 1958 roku Jeleń otrzymał status osiedla[3] i był częścią dawnego powiatu chrzanowskiego. Powiększono je w 1960 r., włączając teren Szybu Sobieski (przysiólek Bory), który w tym czasie należał do terytorium Jaworzna[4]. Prawa miejskie Jeleń uzyskał w 1973 roku[5].

W 1977 Jeleń zlikwidowano jako osobne miasto[6] i włączono do Jaworzna jako jego południową dzielnicę[7].

Na terenie Jelenia noszono i nosi się strój krakowski, jednak w odmianie najbardziej od podkrakowskiego wzorca oddalonej. Kobiecy strój ludowy rozwijał się aż do II wojny światowej. Strój posiadał tradycyjne, roślinne motywy hafciarskie. Zdobiono nimi gorsety szyte z różnobarwnych aksamitów oraz płócienne zapaski.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • kościół pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego z XVII w.
  • studnia w Rynku Jelenia z XVII w.

Inne obiekty i miejsca[edytuj | edytuj kod]

  • Cmentarz jeleński
  • Oczyszczalnia ścieków

Ludzie związani z Jeleniem[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 100.
  2. Zbiór dokumentów małopolskich, wyd. S. Kuraś, cz. I, Wrocław 1962, nr 14.
  3. Rozporządzenie Rady Ministrów z 29 listopada 1957 r. w sprawie utworzenia niektórych osiedli w województwach: katowickim, kieleckim, krakowskim, lubelskim, poznańskim i wrocławskim (Dziennik Ustaw z 1957 r. nr 59 poz. 317)
  4. Rozporządzenie Rady Ministrów z 22 czerwca 1960 r. w sprawie zmiany granic miasta Jaworzna i osiedla Jeleń w powiecie chrzanowskim, województwie krakowskim (Dziennik Ustaw z 1960 r. nr 31 poz. 172)
  5. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 30 listopada 1972 r. w sprawie utworzenia, zniesienia i zmiany granic niektórych miast (Dziennik Ustaw z 1972 r. nr 50 poz. 327)
  6. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 25 stycznia 1977 r. w sprawie zniesienia niektórych miast w województwie katowickim (Dziennik Ustaw z 1977 r. nr 3 poz. 13)
  7. Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z 25 stycznia 1977 r. w sprawie zmiany granic niektórych miast w województwie katowickim (Dziennik Ustaw z 1977 r. nr 3 poz. 15)
  8. Franciszek Rusek. Pamięci ks. prałata Franciszka Dźwigońskiego. „Wiadomości”. s. 8-9. ISSN 1507−6105. 

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]