Jerzy Fonkowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jerzy Fonkowicz
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia 19 stycznia 1922
Warszawa
Data i miejsce śmierci 7 października 1997
Konstancin-Jeziorna
Przebieg służby
Lata służby 1941–1968
Siły zbrojne Orl.jpg Armia Ludowa
Orzeł LWP.jpg Ludowe Wojsko Polskie
Jednostki Departament Kadr MON
Stanowiska szef departamentu
attaché wojskowy
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Późniejsza praca sekretarz Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Fińskiej
Odznaczenia
Order Krzyża Grunwaldu III klasy Medal za Warszawę 1939–1945 Krzyż Walecznych (1943–1989) Krzyż Komandorski Orderu Białej Róży Finlandii
Grób Jerzego Fonkowicza na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Jerzy Henryk Fonkowicz (ur. 19 stycznia 1922 w Warszawie, zm. 7 października 1997 w Konstancinie-Jeziornie) – generał brygady Ludowego Wojska Polskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodzony w rodzinie żydowskiej[1], Władysława i Wandy. Przed wojną uczęszczał do Gimnazjum im. Joachima Lelewela w Warszawie; w latach 1936–1938 działał w Komunistycznym Związku Młodzieży Polski. Następnie był instruktorem koła organizacji młodzieżowej „Spartakus”. Przewodniczący komitetu redakcyjnego pisma „Strzały”. Od 1941 działacz ZWW. W konspiracji ukończył szkołę podchorążych piechoty; studiował chemię na Politechnice Warszawskiej, w 1961 ukończył Akademię Sztabu Generalnego.

Jako ppłk Oddziału II (wywiad Armii Ludowej) mianowany szefem specjalnej grupy bojowej przy Sztabie Głównym Oddziału II.

17 lutego 1944 na rozkaz Mariana Spychalskiego przeprowadził akcję na archiwum Delegatury Rządu na Kraj przy ul. Poznańskiej 12 w Warszawie[2]. W jej wyniku kontakt konspiracyjny Armii Krajowej ujawniony został Gestapo za pośrednictwem podwójnego agenta Artura Jastrzębskiego, a AL zdobyła materiały o przedwojennej policyjnej agenturze w szeregach komunistów. Spowodowało to falę aresztowań żołnierzy AK.[3]. W 1944 aresztowany, uwięziony na Pawiaku i wywieziony do obozu pracy w Niemczech.

W 1945 mianowany szefem Oddziału III Głównego Zarządu Informacji WP (osłona kontrwywiadowcza jednostek wojskowych). Z jego ramienia w czerwcu 1945 wraz z Piotrem Jaroszewiczem i Tadeuszem Steciem brał udział w przejęciu niemieckiego archiwum w Radomierzycach[4]. Od kwietnia 1946 szef Wydziału Informacji Okręgu Wojskowego nr. I[5]. W latach 1949–50 pracował w kwatermistrzostwie, 1955–1956 zastępca dowódcy Wojskowego Korpusu Górniczego.

Od października 1956 do grudnia 1964 szef Departamentu Kadr MON[2]. Od 10 grudnia 1964 do 19 grudnia 1967 był attaché wojskowym, morskim i lotniczym w Ambasadzie PRL w Helsinkach, a następnie pozostawał w dyspozycji ministra obrony narodowej.

19 kwietnia 1968 zwolniony z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy z powodu niewyrażenia zgody na przeniesienie na niższe stanowisko służbowe[5].

Zafascynowany Skandynawią, wieloletni sekretarz Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Fińskiej, autor Helsińskiego ABC, Sztokholmskiego ABC i ABC Oslo, a także kilku innych przewodników po Skandynawii (Kwiaty w dolinach fiordów, O czym śpiewa kantele).

Zmarł tragicznie, w wyniku długotrwałych tortur, podczas napadu na jego dom w Konstancinie[6]. Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera C18-8-15)[7].

Jest jednym z bohaterów książki Generałowie giną w czasie pokoju (2000) Krzysztofa Kąkolewskiego.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wstydliwa przeszłość generała debata.olsztyn.pl
  2. a b J. Morawski, Tajemnice generała Fonkowicza, Życie, 1998 nr 2(381)
  3. Janusz Marszalec Zdobycie Archiwum Delegatury Rządu przez AL i gestapo Biuletyn IPN nr 3-4 2006, str. 27-34, wersja elektroniczna
  4. "Jaroszewiczowie zginęli przez hitlerowskie akta?"
  5. a b Katalog pracowników, funkcjonariuszy, żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa, bip.ipn.gov.pl [dostęp 2019-12-14].
  6. Oskarżeni o zabójstwo na podstawie zapachu. gazeta.pl, 2004-03-09.
  7. Wyszukiwarka cmentarna --- Warszawskie cmentarze [dostęp 2019-11-14] (pol.).
  8. Aleksander Mazur: Order Krzyża Grunwaldu 1943-1985. Warszawa: MON, 1988. s. 178
  9. M.P. z 1947 r. nr 27, poz. 230
  10. M.P. z 1946 r. nr 26, poz. 43

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Janusz Królikowski, Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943–1990, tom I: A–H, Toruń 2010, s. 398–400 (z fotografią)