Jerzy Fonkowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jerzy Fonkowicz
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia 19 stycznia 1922
Warszawa
Data i miejsce śmierci 7 października 1997
Konstancin
Przebieg służby
Lata służby 19411968
Siły zbrojne Armia Ludowa, Ludowe Wojsko Polskie
Jednostki Departament Kadr MON
Stanowiska szef Departamentu Kadr, Attaché Wojskowy
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Późniejsza praca sekretarz Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Fińskiej
Odznaczenia
Order Krzyża Grunwaldu III klasy Medal za Warszawę 1939–1945 Krzyż Walecznych (1943–1989) Komandor Orderu Białej Róży Finlandii
Grób Jerzego Fonkowicza na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Jerzy Henryk Fonkowicz (ur. 19 stycznia 1922 w Warszawie, zm. 7 października 1997 w Konstancinie-Jeziornie) – generał brygady Sił Zbrojnych PRL, Dyrektor Departamentu Kadr MON od października 1956, Attaché wojskowy PRL w Helsinkach, od 1968 w stanie spoczynku.

Życiorys[edytuj]

Przed wojną uczęszczał do gimnazjum im. Lelewela w Warszawie; w latach 1936-1938 działał w KZMP. Następnie był instruktorem koła organizacji młodzieżowej "Spartakus". Przewodniczący Komitetu Redakcyjnego pisma "Strzały". Od 1941 działacz ZWW. W konspiracji ukończył szkołę podchorążych piechoty; studiował chemię na Politechnice Warszawskiej, w 1961 ukończył ASG WP.

Jako ppłk Oddziału II (wywiad Armii Ludowej) mianowany szefem specjalnej grupy bojowej przy Sztabie Głównym Oddziału II-go.

17 lutego 1944 na rozkaz Mariana Spychalskiego przeprowadził akcję na archiwum Delegatury Rządu na Kraj przy ul. Poznańskiej 12 w Warszawie[1]. W jej wyniku kontakt konspiracyjny Armii Krajowej ujawniony został gestapo za pośrednictwem podwójnego agenta Artura Jastrzębskiego, a AL zdobyła materiały o przedwojennej policyjnej agenturze w szeregach komunistów. Spowodowało to falę aresztowań żołnierzy AK.[2]. W 1944 aresztowany, uwięziony na Pawiaku i wywieziony do obozu pracy w Niemczech.

W 1945 mianowany szefem Oddziału III Głównego Zarządu Informacji WP (osłona kontrwywiadowcza jednostek wojskowych). Z jego ramienia w czerwcu 1945 wraz z Piotrem Jaroszewiczem i Tadeuszem Steciem brał udział w przejęciu niemieckiego archiwum w Radomierzycach[3]. W latach 1949–50 pracował w kwatermistrzostwie, 1955–1956 z-ca Dyrektora Generalnego Wojskowego Korpusu Górniczego.

Od października 1956 do grudnia 1964 szef Departamentu Kadr MON (przeprowadził oczyszczenie polskiej armii z dowódców i kadry oficerów radzieckich)[1], następnie do 1967 r. Attaché wojskowy PRL w Helsinkach.

Po wydarzeniach marcowych, został 23 marca 1968 zwolniony z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy[4].

Zafascynowany Skandynawią, wieloletni sekretarz Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Fińskiej, autor Helsińskiego i Sztokholmskiego ABC oraz ABC Oslo, a także kilku innych przewodników po Skandynawii (Kwiaty w dolinach fiordów, O czym śpiewa kantele).

Zmarł tragicznie, w wyniku długotrwałych tortur, podczas napadu na jego dom w Konstancinie[5].

Jest jednym z bohaterów książki Krzysztofa Kąkolewskiego Generałowie giną w czasie pokoju.

Odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. a b J. Morawski, Tajemnice generała Fonkowicza, Życie, 1998 nr 2(381)
  2. Janusz Marszalec Zdobycie Archiwum Delegatury Rządu przez AL i gestapo Biuletyn IPN nr 3-4 2006, str. 27-34, wersja elektroniczna
  3. "Jaroszewiczowie zginęli przez hitlerowskie akta?"
  4. Jerzy Henryk Fonkowicz. W: Dane osoby z katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa [on-line]. ipn.gov.pl. [dostęp 2016-02-20].
  5. Oskarżeni o zabójstwo na podstawie zapachu. gazeta.pl, 2004-03-09.
  6. Aleksander Mazur: Order Krzyża Grunwaldu 1943-1985. Warszawa: MON, 1988. s. 178
  7. M.P. z 1947 r. Nr 27, poz. 230
  8. M.P. z 1946 r. Nr 26, poz. 43

Bibliografia[edytuj]

  • Janusz Królikowski, Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943–1990, tom I: A–H, Toruń 2010, s. 398–400 (z fotografią)