Kolumna Trajana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy budowli. Zobacz też: film z 1968 roku.
Kolumna Trajana, w głębi kościół Najświętszego Imienia Marii
Detal reliefu z kolumny Trajana
Wyobrażenie kolumny na monecie

Kolumna Trajana – pomnik wzniesiony w 113 roku w Rzymie na Forum Trajana dla upamiętnienia zwycięstw cesarza nad Dakami.

Zaprojektowana najpewniej przez twórcę Forum – cesarskiego architekta Apollodorosa z Damaszku. Uroczystego poświęcenia kolumny oraz otwarcia Forum Trajana dokonano 18 maja 113 r.[1] Usytuowana pomiędzy budynkami dwóch bibliotek: greckiej i łacińskiej, za Bazyliką Ulpia, kolumna ustawiona jest na cokole (pierwotnie ozdobionym dwoma orłami), w którego wewnętrznej komnacie umieszczono urny z prochami Trajana i (prawdopodobnie) jego żony Plotyny[2]. Na szczycie znajdował się okazały posąg cesarza w ubiorze wojskowym[3], który dopiero po 392 r. n.e. został usunięty przez chrześcijan. 4 grudnia 1587[4] zastąpiono go posągiem św. Piotra umieszczonym tam na polecenie papieża Sykstusa V.

Całość konstrukcji (bez posągu) ma wysokość 39,83 m, sam trzon kolumny – 26,62 m. Wykonany jest z 17 kamiennych bębnów z marmuru kararyjskiego. Wewnątrz znajdują się spiralne schody o 185 marmurowych stopniach, wychodzące z pomieszczenia piedestału i prowadzące na szczytową platformę widokową; klatkę schodową oświetlają 43 wąskie okna. Piedestał jest sześcianem o boku 5,5 m.

Zasadniczą ozdobę tego pomnika stanowi relief w postaci wstęgi opasującej kolumnę w 23 skrętach. W 155 scenach przedstawiono na nim wydarzenia z dwóch wojen z Dakami – od chwili przygotowań aż do ostatecznego zwycięstwa. Dwie kampanie wojenne rozdziela wizerunek Wiktorii. Serpentyna płaskorzeźb to tzw. opowieść kontynuacyjna, w której nie ma przerw między kolejnymi scenami[5]. Sam cesarz pojawia się w niej 60 razy. Wstęga długości niemal 200 m, w części najniższej ma tylko 89 cm szerokości i stopniowo rozszerza się ku górze, gdzie osiąga 125 cm. Zabieg ten z daleka stwarza złudzenie oglądania ok. 2500 postaci jednakowej wielkości (wysokości) we wszystkich wyobrażonych scenach. Relief uznawany jest za jeden z najwspanialszych przykładów rzeźby z okresu cesarstwa rzymskiego.

W XIX wieku na wzór kolumny Trajana powstały:

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Jerzy Ciechanowicz: Rzym – ludzie i budowle. Warszawa: PIW, 1987, s. 234. Według innych przypuszczeń mogło być początkowo projektem Rabiriusza.
  2. Decyzję o tym miał podjąć sam Hadrian, w drodze wyjątku naruszając obyczaj zakazujący pochówków na tym obszarze miasta (J. Carcopino, dz. cyt. w bibliogr., s. 17).
  3. W starszej literaturze (np. J. Carcopino) spotykane stwierdzenie, że szczyt pomnika zdobił początkowo orzeł z brązu, zastąpiony posągiem cesarza po jego śmierci. Pierwotny wygląd monumentu znany jest jednak dobrze z przedstawień na kilku typach denarów Trajana (RIC 292, RIC 293, RIC 356) pochodzących z lat 112-117 n.e. Por. A. Szemiothowa: Numizmatyka starożytna. Warszawa: Muzeum Narodowe, 1951, s. 106.
  4. John T. Paoletti, Gary M. Radke: Art in Renaissance Italy
  5. Choć znana już daleko wcześniej w sztuce starożytnego Wschodu i hellenistycznej (np. mały fryz Ołtarza pergamońskiego), w pełni ukształtowana została dopiero w Rzymie epoki cesarstwa. Wybitny austriacki historyk sztuki Franz Wickhoff określał ją nawet mianem „stylu kontynuacyjnego” (Herbert Koch: Römische Kunst. Weimar: H. Böhlau, 1949, s. 115-117).

Bibliografia[edytuj]

  • Jerzy Ciechanowicz: Rzym – ludzie i budowle. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1989 ISBN 83-06-01503-7
  • Architektura na monetach starożytnych i jej reminiscencje w grafice europejskiej. Lublin: Muzeum Lubelskie, 2005
  • Jerôme Carcopino: Życie codzienne w Rzymie w okresie rozkwitu cesarstwa. Warszawa: Państwowy Inst. Wydawniczy, 1966