Kolumna Trajana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy budowli. Zobacz też: film z 1968 roku.
Kolumna Trajana
Colonna Traiana
Ilustracja
Państwo  Włochy
Region  Lacjum
Miejscowość Rzym
Miejsce Forum Trajana
Typ pomnika kolumna
Projektant Apollodoros z Damaszku
Materiał marmur karraryjski
Całkowita wysokość 39,83 (bez posągu) m
Data odsłonięcia 18 maja 113
Ważniejsze przebudowy 4 grudnia 1587
Położenie na mapie Rzymu
Mapa lokalizacyjna Rzymu
Kolumna Trajana
Kolumna Trajana
Położenie na mapie Włoch
Mapa lokalizacyjna Włoch
Kolumna Trajana
Kolumna Trajana
Położenie na mapie Lacjum
Mapa lokalizacyjna Lacjum
Kolumna Trajana
Kolumna Trajana
Ziemia41°53′45″N 12°29′03″E/41,895833 12,484167

Kolumna Trajana (wł. Colonna Traiana) – pomnik wzniesiony w 113 roku w Rzymie na Forum Trajana dla upamiętnienia zwycięstw cesarza nad Dakami.

Zaprojektowana najpewniej przez twórcę Forum – cesarskiego architekta Apollodorosa z Damaszku. Uroczystego poświęcenia kolumny oraz otwarcia Forum Trajana dokonano 18 maja 113[1]. Usytuowana pomiędzy budynkami dwóch bibliotek: greckiej i łacińskiej, za Bazyliką Ulpia, kolumna ustawiona jest na cokole (pierwotnie ozdobionym dwoma orłami), w którego wewnętrznej komnacie umieszczono urny z prochami Trajana i (prawdopodobnie) jego żony Plotyny[2]. Bazę tę zdobiły też reliefowe przedstawienia stosów broni zdobytej na Dakach[3]. Na szczycie znajdował się okazały posąg cesarza w ubiorze wojskowym[4], który dopiero po roku 392 n.e. został usunięty przez chrześcijan. 4 grudnia 1587[5] zastąpiono go posągiem świętego Piotra umieszczonym tam na polecenie papieża Sykstusa V.

Całość konstrukcji (bez posągu) ma wysokość 39,83 metra, sam trzon kolumny – 26,62 metra. Wykonany jest z 17 kamiennych bębnów z marmuru kararyjskiego. Wewnątrz znajdują się spiralne schody o 185 marmurowych stopniach, wychodzące z pomieszczenia piedestału i prowadzące na szczytową platformę widokową; klatkę schodową oświetlają 43 wąskie okna. Piedestał jest sześcianem o boku 5,5 metra.

Zasadniczą ozdobę tego pomnika stanowi fryz reliefowy w postaci spiralnej wstęgi opasującej kolumnę w 23 zwojach. W 155 scenach przedstawiono na nim wydarzenia z dwóch wojen z Dakami – od chwili przygotowań aż do ostatecznego zwycięstwa. Dwie kampanie wojenne rozdziela wizerunek Wiktorii jako symbolu zwycięstwa. Serpentyna płaskorzeźb to tak zwana opowieść kontynuacyjna, w której nie ma przerw między kolejnymi scenami[6]; sam cesarz pojawia się w nich 90 razy. Wstęga długości niemal 200 metrów, w części najniższej ma tylko 89 centymetrów szerokości i stopniowo rozszerza się ku górze, gdzie osiąga 125 centymetrów. Zabieg ten z daleka stwarza złudzenie oglądania około 2500 postaci jednakowej wielkości (wysokości) we wszystkich wyobrażonych scenach. Relief będący przykładem sztuki pseudohistorycznej o funkcjach politycznych, zarazem uznawany jest za jeden z najwspanialszych przykładów rzeźby z okresu cesarstwa rzymskiego.

Na wzór kolumny Trajana powstały:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jerzy Ciechanowicz: Rzym – ludzie i budowle. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1987, s. 234. Według innych przypuszczeń mogło być początkowo projektem Rabiriusza.
  2. Mimo zakazu pochówków na tym obszarze miasta (in urbe ne sepelito) zawartego w Ustawie XII tablic (Alexander Demandt: Prywatne życie cesarzy rzymskich. Gdynia: Uraeus, 1997, s. 162). Decyzję o tym wyjątku naruszającym prastary obyczaj miał podjąć sam Hadrian (J. Carcopino, dz. cyt. w bibliografii, s. 17).
  3. Słownik kultury antycznej, dz. cyt., s. 492.
  4. W starszej literaturze (na przykład J. Carcopino) spotykane stwierdzenie, że szczyt pomnika zdobił początkowo orzeł z brązu, zastąpiony posągiem cesarza po jego śmierci. Pierwotny wygląd monumentu znany jest jednak dobrze z przedstawień na kilku typach denarów Trajana (RIC 292, RIC 293, RIC 356) pochodzących z lat 112-117 n.e. Por. A. Szemiothowa: Numizmatyka starożytna. Warszawa: Muzeum Narodowe, 1951, s. 106.
  5. John T. Paoletti, Gary M. Radke: Art in Renaissance Italy
  6. Choć znana już daleko wcześniej w sztuce starożytnego Wschodu i hellenistycznej (na przykład mały fryz Ołtarza pergamońskiego), w pełni ukształtowana została dopiero w Rzymie epoki cesarstwa. Wybitny austriacki historyk sztuki Franz Wickhoff określał ją nawet mianem „stylu kontynuacyjnego” (Herbert Koch: Römische Kunst. Weimar: H. Böhlau, 1949, s. 115-117).
  7. Karol Estreicher: Historia sztuki w zarysie. Warszawa-Kraków, 1981, s. 156.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Ciechanowicz: Rzym – ludzie i budowle. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1990, ​ISBN 83-06-01503-7​.
  • «Trajana Kolumna» w Słownik kultury antycznej (redakcja Ryszard Kulesza). Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2012.
  • Architektura na monetach starożytnych i jej reminiscencje w grafice europejskiej. Lublin: Muzeum Lubelskie, 2005.
  • Jérôme Carcopino: Życie codzienne w Rzymie w okresie rozkwitu cesarstwa. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1966.
  • Encyklopedia sztuki starożytnej. Europa – Azja – Afryka – Ameryka. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe / Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, s. 579-580.