Konina (wieś)
![Ziemia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
wieś | |
![]() Widok na Koninę zimą | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Wysokość |
550 m n.p.m. |
Liczba ludności (2022) |
2244[2] |
Strefa numeracyjna |
18 |
Kod pocztowy |
34-735[3] |
Tablice rejestracyjne |
KLI |
SIMC |
0455893 |
Położenie na mapie gminy Niedźwiedź ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa małopolskiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu limanowskiego ![]() | |
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Potasznia_a1.jpg/240px-Potasznia_a1.jpg)
Konina – wieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Niedźwiedź[4][5].
W latach 1954–1961 wieś należała i była siedzibą władz gromady Konina, po jej zniesieniu w gromadzie Niedźwiedź. W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.
Położenie
[edytuj | edytuj kod]Konina to wieś położona na północnych stokach Gorców, w głębokiej dolinie potoku Konina i jego dopływów (Maciejkowy Potok i Domagałów Potok). Obszar miejscowości obejmuje stoki Czechowej Góry (706 m), Frączkowego Gronia (780 m), Turbaczyka (1078 m) i Gębowej (810 m), a także mniejszych wzniesień po północnej stronie Koniny: Pieronki i Kobylicy. Do miejscowości dochodzi szosa z Niedźwiedzia ślepo kończąca się przy leśniczówce w Potaśni. Zabudowania wsi rozciągają się na wysokości ok. 490–700 m n.p.m.[6]
Integralne części wsi
[edytuj | edytuj kod]części wsi | Bednarze, Bekacze, Bulasy, Chudomięty, Cieśle, Domagały, Działek, Frączki, Garłyty, Gęby, Grzędy, Halamy, Krzany, Kurki, Lachy, Leśniówka, Lupy, Majerze, Michalczewscy, Napory, Natanki, Palace, Pazerówka, Przybytki, Talarki, Trojaki, Woźnowie, Zagroda, Zające |
Pochodzenie nazwy
[edytuj | edytuj kod]Nazwa (być może pochodząca od kun) pojawia się po raz pierwszy już w źródłach z 1234 roku. W 1254 roku w źródłach pojawia się nazwa potoku Konina: Cuna Magna (Kuna Wielka), (w tym czasie potok Koninka posiadał nazwę: Cuna Parwa czyli Kuna Mała)[7]. W późniejszych źródłach pojawia się nazwa Kunina. Istnieje także informacja o nazwie Kórzyna pochodzącej od kurzu powstającego przy karczowaniu lasu[8].
Nazwa Kunina jest również dzisiaj gwarową nazwą niektórych starszych osób. Stanisław Stopa, gdy cytował w jednej z książek opowieści jednego z gawędziarzy z Koniny[9], używał nazwy Kónina.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Wieś została założona przez cystersów ze Szczyrzyca. Po odebraniu jej przez króla (l.1335-1338) weszła w skład dzierżawy szaflarsko-nowotarskiej. Od 1481 roku właścicielem wsi był Marek Ratułd. Po jego śmierci wieś przechodzi we władanie rodziny Pieniążków z Krużlowej, którzy posiadają ją do 1585 r. W 1532 r. zostaje utworzona dzierżawa porębska, w skład której wchodzą Poręba Wielka, Niedźwiedź, Zawada, Podobin, Witów, Konina, Koninki, Mszana Górna, Łostówka, Łętowe i Lubomierz (od 1600r). Przez małżeństwo z Anną Pieniążkówną prawo do posiadania dzierżawy porębskiej nabywa Sebastian Lubomirski starosta wojnicki. W roku 1607 dobra porębskie przechodzą na dziedziczną własność rodziny Lubomirskich[10]. W II poł. XIX w. obszar dworski (wł. Henryk Wodzicki) obejmował w morgach: gruntów ornych 23, łąk i ogrodów 34, pastwisk 13 oraz lasów 2298, natomiast w rękach chłopów znajdowało się gruntów ornych 1278, łąk i ogrodów 141, pastwisk 644, lasu 102. Wówczas wieś liczyła 1109 mieszkańców i 160 chałup. Ludność Koniny utrzymywała się z gospodarki pasterskiej (hodowla owiec) i z pracy w dworskich lasach[11]. W XVII – XIX wieku była tu czynna dworska huta szkła oraz potażownia. Znajdowała się ona na miejscu obecnej leśniczówki na polanie Potasznia (Potaśnia). Ze spalania drewna bukowego pozyskiwanego z gorczańskich lasów otrzymywano popiół, z którego produkowano potaż używany następnie do produkcji szkła[12]. Starą gajówkę na Potaszni spalili Niemcy podczas walk z partyzantami[13]. Ostatnim właścicielem klucza porębskiego był Ludwik Wodzicki (1909-1981). [1]
Opis wsi
[edytuj | edytuj kod]Mieszkańcy wsi należą do etnicznej grupy górali zwanych Zagórzanami. We wsi istnieją stare zabudowania i dobrze zachowała się gwara i inne elementy zagórzańskiego folkloru[14].
W Koninie są wytwarzane oscypki. Konina jest jedyną miejscowością w okolicy, która uczestniczy w szlaku oscypkowym[15].
Szkoła w Koninie nosi imię Katarzyny Smreczyńskiej, która była matką Władysława Orkana[16].
Pola znajdujące się m.in. w okolicach Pieronki, oraz na Mostownicy są własnością górali z Koniny.
W ludowych opowiastkach koninian dominuje osobliwy temat – węże[13]. Jeśli we wsi trafi się przypadkiem na wesele góralskie, można wziąć w nim udział na prawach nieproszonego gościa tzw. ślęka[13].
Turystyka
[edytuj | edytuj kod]Atrakcje turystyczne
[edytuj | edytuj kod]- potok o nazwie Konina tworzący w środkowym biegu przełomy we fliszu karpackim;
- wodospad w okolicy osiedla Talarki oraz zagłębienie w korycie rzecznym wyżłobione przez ten wodospad zwane Końskim Baniorem[17];
- Polana Potasznia.
Szlaki turystyczne
[edytuj | edytuj kod]– czarny: Konina – Kopa – Pustak – Kudłoń – polanę Jastrzębie – Lubomierz. Czas wejścia na Kudłoń: z Lubomierza 2.20 h (↓ 1.30 h), z Koniny 2.20 h (↓ 2 h)
- Między Potasznią a polaną Hucisko poprowadzono kilka tras spacerowych, konnych i rowerowych[18][19]. Miejscowość może być dobrą bazą wypadową do uprawiania narciarstwa i turystyki pieszej.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 57112
- ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-04] .
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 500 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .
- ↑ a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
- ↑ a b TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
- ↑ Geoportal.gov.pl [online], geoportal.gov.pl [dostęp 2020-03-05] (pol.).
- ↑ Józefa Kobylińska: Zagórzanie (górale gorczańscy) – góralska grupa etnograficzna. malopolska.org. [dostęp 2011-08-17]. (pol.).
- ↑ Piotr Skoczek: Parafie Ziemi Limanowskiej. Proszówki: Prowincjonalna Oficyna Wydawnicza, 2009, s. 273. ISBN 978-83-88383-43-4.
- ↑ Stanisław Stopa: Kurkowe Opowieści. 2004. ISBN 978-83-923624-0-1.
- ↑ Józef Rafacz , Dzieje i ustrój Podhala nowotarskiego, 1935, s. 62-63 .
- ↑ Słownik historyczno-geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV, s. 339 .
- ↑ Marek Cieszkowski, Paweł Luboński: Gorce – przewodnik dla prawdziwego turysty. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2004. ISBN 83-89188-19-8.
- ↑ a b c Józef Nyka , Gorce Przewodnik, 1959, s. 56 .
- ↑ Miejscowości [online], wanczyk_d.w.interia.pl [dostęp 2017-11-24] [zarchiwizowane z adresu 2011-11-05] (pol.).
- ↑ Tatrzański Serwis Informacyjny – Zakopane – Tatry – Tatrzańska Agencja [online], tatry.pl [dostęp 2017-11-24] (pol.).
- ↑ Strona Szkoły. [dostęp 2011-08-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-27)].
- ↑ Panoramio – Photo of Koński Banior [online], panoramio.com [dostęp 2017-11-24] [zarchiwizowane z adresu 2016-10-10] .
- ↑ Agroturystyka Gorce noclegi u Wielowskich [online], eko-zagroda.nrs.pl [dostęp 2017-11-24] .
- ↑ bikeBoard – Magazyn rowerowy [online], bikeboard.pl [dostęp 2017-11-24] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-24] .