Monasterzyska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta na Pokuciu. Zobacz też: Monasterzyska na Bracławszczyźnie.
Monasterzyska
Ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód tarnopolski
Populacja (2012)
• liczba ludności

6117
Nr kierunkowy +380 3555
Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu tarnopolskiego
Monasterzyska
Monasterzyska
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Monasterzyska
Monasterzyska
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Monasterzyska
Monasterzyska
Ziemia 49°04′N 25°07′E/49,066667 25,116667
Portal Portal Ukraina

Monasterzyska[1] (ukr. Монастириська) – miasto na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, siedziba rejonu monasterzyskiego, do 1945[2] w Polsce, w województwie tarnopolskim, w powiecie buczackim, siedziba gminy Monasterzyska.

Historia[edytuj]

Monasterzyska leżą nad rzeką Koropiec. Od połowy XIV wieku (województwo ruskie) do 1792 roku miasto należało do Rzeczypospolitej, założono je w roku 1454, od 1772 do 1918 pod zaborem austriackim wchodziło w skład austriackiej prowincji Galicja. W II Rzeczypospolitej miasto znajdowało się w powiecie buczackim województwa tarnopolskiego. Od 1991 miasto na Ukrainie. W okresie międzywojennym miasto wielowyznaniowe (rzymskokatolickie, greckokatolickie, żydowskie, protestanckie) i wielonarodowościowe (Polacy, Ukraińcy, Żydzi i w mniejszości Niemcy oraz Węgrzy).

Kalendarium[edytuj]

1433 i 1437 – Monasterzyska własnością rycerza Zygmunta

1454 – 1465 – Monasterzyska własnością rodziny Buczackich-Jazłowieckich

1498 – miasto zniszczone przez najazd Mołdawian i Turków

1552 – wybudowano kamienny zamek

1578 – Monasterzyska oblegane przez Tatarów i Turków

1621 – zmieszczenie zamku w Monasterzyskach przez Tatarów

1629 – Stanisław Lubomirski pokonał w bitwie pod Monasterzyskami hordy Tatarów krymskich.

1630 – od tego roku właścicielem Monasterzysk była rodzina Potockich, która przebudowała zamek na pałac.

1655 - powstanie Chmielnickiego, Monasterzyska oblegane przez wojska kozackie pod dowództwem Ivana Bohuna. W lutym 1653 odbyła się bitwa o Monasterzyska podczas powstania Chmielnickiego. Monasterzyska były oblegane przez wojska polskie Stefana Czarnieckiego (sam dowódca został ranny w podniebienie); miasta bronił Iwan Bohun. Wojska polskie poniosły klęskę i na pewien czas zaprzestały działań wojennych.

1809 – kwiecień - październik, wojna polsko-austriacka, jako część wojen polsko-napoleońskich, toczyła się również w Galicji.

1809 - w Monasterzyskach kwaterował oddział pułkownika Piotra Strzyżowskiego (Strzyżewskiego).

1841 – epidemia tyfusu w Monsterzyskach (wielu mieszkańców zmarło – zapisy w metrykach parafii rzymskokatolickiej w Monasterzyskach).

1844 – Właścicielem Monasterzysk był Przemysław Potocki, syn Antoniego i Róży z Potockich (córka Stanisława Szczęsnego), ożeniony z Teresą Sapieżanką. W tymże roku sprzedał on Monasterzyska wraz z folwarkami Berezówka, Czechów, Huta Stara i Nowa, Słobótka Górna i Wyczółki Karolowi Bako de Hette. Według innych źródeł[jakich?] przejął on Monasterzyska jako posag swej żony z linii Potockich, a wdowy po Korytkowskim. Karol Bako de Hette wybudował w Monasterzyskach piekarnię, koszary i stajnie dla kawalerii. Założył także papiernię, poruszaną wodą.

1854 - garnizon husarii Austriackiej (nr regimentu 15) rozpoczyna stacjonowanie w Monasterzyskach. Stacjonował podobno przez jeden rok, później byli tu dragoni.

przed 1866 - w Monasterzyskach powstaje Fabryka Tytoniu i Cygar. W sprawozdaniu za okres 1866-1870 podano, że fabryka ta, przerabiająca tytoń krajowy oraz węgierski, turecki i amerykański, zatrudniała około 500-800 osób (głównie kobiet). Przy fabryce był szpital dla chorych robotników. Fabryka funkcjonuje do dzisiaj. Według innych źródeł[jakich?] fabryka tytoniu została założona w 1797 roku przez Karola Bako. W późniejszym okresie była to rządowa fabryka austriacka produkująca tytoń i cygara, z główną dyrekcją w Wiedniu

1867 - Karol Bako de Hette odsprzedał Monasterzyska Józefowi Marcinowi Młodeckiemu h. Półkozic, synowi Kazimierza Młodeckiego (zm. 1854 r.) i Doroty Potockiej-Młodeckiej. Józef Młodecki z żony Doroty ks. Lubomirskiej (córka ks. Antoniego Juliusza) miał troje dzieci: Marię Młodecką–Potocką (żona Artura hr. Potockiego z Buczacza), Jadwigę Młodecką (niezamężna) i Władysława Młodeckiego (1870-1925), następnego dziedzica posiadłości ziemskiej Monasterzysk. Władysław miał dwoje dzieci: Stefana Młodeckiego (1903 r. Koszowa – ok. 1980) i Józefa Młodeckiego (1898 r. Koszowa – po 1945 r. Kraków), który był kolejnym dziedzicem Monasterzysk, kawaler, bezdzietny.

1872 – epidemia cholery w Monasterzyskach (w księgach metrykalnych zgonów wielu mieszkańców zmarło na cholerę).

1884 - 15 listopada, otworzono linię kolejową Stanisławów-Buczacz (przez Monasterzyska).

1888 – ogłoszenie generalnej dyrekcji K. K. Fabryki Tytoniu w Wiedniu (Tabakregie) zamieszczone w «Gazecie Lwowskiej» dotyczące przetargu na rozbudowę fabryki.

1894 - Monasterzyskom groziła epidemia cholery.

1903 – pożar w mieście, wielkie szkody, zachował się kościół. Największe straty w wioskach Folwarki i Berezówka.

Dobra ziemskie Monasterzyska[edytuj]

Z Monasterzyskami związana była szlachecka rodzina Potockich. W 1844 roku ostatni właściciel dóbr Monasterzyska, Przemysław Potocki, sprzedał je, wraz z folwarkami Berezówka, Czechów, Huta Stara i Nowa, Słobódka Górna i Wyczółki, Karolowi Bako de Hette. Nowy właściciel wybudował w Monasterzyskach piekarnię, koszary i stajnie dla kawalerii.

1867 - Karol Bako de Hette sprzedał Monasterzyska Józefowi Marcinowi Młodeckiemu herbu Półkozic.

Zabytki[edytuj]

kościół p. w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
  • warowny zamek istniał do połowy XVIII w. Ludwika Potocka wydzierżawiła zamek rządowi Austrii na fabrykę tytoniu. Niebawem zamek spłonął i nie został odbudowany[3]
  • pałac wybudowany w stylu klasycystycznym, w 1780 r. przez Ludwikę Potocką przetrwał do 1914 r., kiedy spłonął podpalony przez Kozaków. W 1918 r. rozpoczęto odbudowę obiektu, której nie dokończono[3]
  • cmentarz rzymskokatolicki. W mieście znajduje się jeden z największych polskich cmentarzy na Podolu, liczący ponad 2000 kamiennych nagrobków, kaplica grobowa Potockich oraz kwatera wojskowa, na której spoczywają powstańcy styczniowi z 1863 oraz legioniści polscy z okresu walk 1914-1918. Obiekt ten w 2006 był w złym stanie i wymagał natychmiastowej konserwacji.
  • cmentarz greckokatolicki
  • cmentarz żydowski
  • kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Obecny, murowany kościół wybudowano w połowie XVIII wieku w miejscu wcześniejszego drewnianego. Fundatorem kościoła był Józef Potocki, kasztelan lwowski (lub Bazyli Potocki). Konsekracja w 1751 roku dokonana przez Michała Kunickiego. Najokazalszą ze świątyń miasta, obecnie cerkiew prawosławna.
  • wjazd do miasta zapewniały niegdyś Brama Bystrzycka i Brama Podolska.

Znane postacie pochodzące z Monasterzysk[edytuj]

Właścicieli Monasterzysk[edytuj]

Ludzie związani z Monasterzyskami[edytuj]

  • Anzelm Mosler, adwokat w Monasterzyskach, zydowski działacz spóleczny

Przypisy

  1. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dnia 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 15: Województwo tarnopolskie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1923, s. 6.
  2. Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 2, poz. 5).
  3. a b Roman Aftanazy: Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Województwo ruskie, Ziemia Halicka i Lwowska, T. 7, wyd. 2 przejrzane i uzupełnione, Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wrocław, Warszawa: 1995, s. 125-128.
  4. Józef Marcin «II» hr. (primog.) Młodecki h. Półkozic

Bibliografia[edytuj]

  • J. K. Ostrowski, Kościoł parafialny p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii w Monasterzyskach w Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego, Praca zbiorowa // Seria "Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, Kraków, Międzynarodowe Centrum Kultury, Drukarnia narodowa 1996, tom 4, 211 s., 402 il. ISBN 83-85739-34-3

Linki zewnętrzne[edytuj]