Krzyżowniki (Gdańsk)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy osiedla w Gdańsku. Zobacz też: inne znaczenia.
Krzyżowniki
Ilustracja
Państwo  Polska
Miasto Gdańsk
Dzielnica Siedlce
Położenie na mapie Gdańska
Mapa lokalizacyjna Gdańska
Krzyżowniki
Krzyżowniki
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Krzyżowniki
Krzyżowniki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krzyżowniki
Krzyżowniki
Ziemia54°20′53″N 18°36′11″E/54,348056 18,603056

Krzyżowniki (niem. Tempelburg) – osiedle w Gdańsku, w dzielnicy Siedlce.

Krzyżowniki są częścią jednostki morfogenetycznej Emaus, która została przyłączona w granice administracyjne miasta 15 sierpnia 1933. Osiedle należy do okręgu historycznego Gdańsk[1]. Od zachodu sąsiaduje z Piekliskiem.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Krzyżowniki obejmują rejon skrzyżowania ważnych współcześnie arterii komunikacyjnych Górnego Tarasu - ul. Kartuskiej, ul. Nowolipie oraz ul. Łostowickiej. Przy skrzyżowaniu tych dwóch pierwszych zachował się zabytkowy zespół młyna Emaus (pierwsza połowa XIX wieku[2]) na Potoku Siedleckim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dawne nazwy: Schidlitzer Mühle, Tempelburg. Nazwa Tempelburg była kojarzona już w czasach nowożytnych z rzekomą (nieprawdopodobną) obecnością templariuszy w tym miejscu. Obecna nazwa (przyjęta w 1949) też nawiązuje do „krzyżowców”.

Młyn wzmiankowany od 1400, z nadania Krzyżaków własność gdańskiej patrycjuszowskiej rodziny Bocków. Od 1520 w posiadaniu ławnika, rajcy i sędziego gdańskiego Dietharda Brandesa oraz jego potomków: syna, Johanna Brandesa (burmistrza Gdańska); wnuka, Gerharda Brandesa (burmistrza Gdańska), później syna tego ostatniego, Johanna (ławnika gdańskiego), wnuka Johanna i prawnuka, Johanna Gerharda (ławnika), właścicieli m.in. również Świbna i Przegaliny. Po Brandesach Krzyżowniki dzierżawiła rodzina Schwartzwaldów, a w pierwszej połowie XIX wieku rodzina Rotzoll.

W 1536 władze Gdańska podjęły decyzję o dostarczaniu wody pitnej dla miasta z jeziora Jasień, spływającej Potokiem Siedleckim. Od stawu młyna w Krzyżownikach (zniszczonego podczas wojen napoleońskich) woda była prowadzona podziemnym drewnianym rurociągiem, wzdłuż obecnych ul. Kartuskiej i Nowych Ogrodów (do Targu Siennego).

Około 1900 został założony cmentarz katolicki św. Franciszka (Franziskus Friedhof), obecnie połączony z cmentarzem Łostowickim[3]. Krzyżowniki zostały włączone do Gdańska 15 sierpnia 1933.

Dwór Krzyżowniki

Dwór Krzyżowniki[edytuj | edytuj kod]

W dworze w Krzyżownikach w 1623 gościł król polski Zygmunt III Waza. Zachowane fragmenty zespołu dworskiego (ul. Kartuska 245) pochodzą z połowy XVII wieku. Od 1763 był miejscem zebrań loży wolnomularskiej Pod Trzema Pionami. Od 1883 w dawnym kompleksie dworskim działał Państwowy Zakład Wychowawczy (Prowinzional Erziehungsanstalt Tempelburg), od około 1935 rejonowa szkoła powszechna (Bezirksschule Danzig-Tempelburg), od 1945 szkoła podstawowa, w 1948 w części obiektu rozpoczęło działalność VIII LO. W 1971 VIII LO zostało przeniesione do gmachu przy ul. Kartuskiej 128, a w kompleksie od 1972 mieściły się koszary ZOMO, Liceum Księgarskie i XVII LO, później Zespół Szkół Poligraficznych i Ogólnokształcących. Obecnie mieści się schronisko młodzieżowe, prywatna szkoła i policja.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]