Wyspa Spichrzów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy wyspy w Gdańsku. Zobacz też: Wyspa Spichrzów – dzielnica Elbląga.
Wyspa Spichrzów
Spichlerze nad Motławą, część południowa wyspy
Spichlerze nad Motławą, część południowa wyspy
Kontynent Europa
Państwo  Polska
Akwen Motława
Położenie na mapie Gdańska
Mapa lokalizacyjna Gdańska
Wyspa Spichrzów
Wyspa Spichrzów
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Wyspa Spichrzów
Wyspa Spichrzów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wyspa Spichrzów
Wyspa Spichrzów
Ziemia54°20′47,32″N 18°39′27,58″E/54,346478 18,657661
Mapa wyspy
Mapa wyspy

Wyspa Spichrzów (niem. Speicherinsel[1], kaszb. Spichrze[2]) – wyspa w Gdańsku na rzece Motławie, położona w dzielnicy Śródmieście.

Położenie[edytuj]

Wyspa jest położona pomiędzy Motławą a jej przekopem – Nową Motławą. Leży w centrum Śródmieścia, od wschodu połączona z Długimi Ogrodami poprzez Most Stągiewny, od południa ze Starym Przedmieściem, od zachodu poprzez Most Krowi i Most Zielony z Głównym Miastem. Ponadto przez jej środek przebiega Trasa W-Z. Od północy wyspa sąsiaduje z wyspą Ołowianką. Dodatkowo południowa część wyspy, na której składowano niegdyś towary łatwopalne, została odcięta od głównej części wyspy poprzez powstały sztucznie Kanał Smolny (na północ od ul. Toruńskiej).

Historia[edytuj]

Dawne nazwy: Speicherinsel, Speichern (1843), Spichlerze (1988)[3].

Około 1330 powstały tutaj pierwsze spichlerze Głównego Miasta, folwark miejski, rzeźnia, Dwór Popielny i składy[3]. Wyspa została utworzona w 1576 po przekopaniu kanału Nowej Motławy. Od XIII w. była to dzielnica przemysłowa z licznymi spichlerzami, w XVI w. było ich już około 340. Były to duże i przestronne magazyny, z wieloma piętrami, zbudowane z drewna, cegły, gliny, kamieni. Spichlerze położone nad brzegami rzek posiadały drewniane pomosty służące do załadunku lub wyładowywania towarów. Nie posiadały numerów, ale nazwy[4].

Wyspa Spichrzów, w drugiej połowie XVIII wieku

Wykopanie kanału i utworzenie wyspy ułatwiło ochronę spichrzów przed częstymi grabieżami. Na wyspie wprowadzono całkowity zakaz przebywania w nocy, dodatkowo w nocy spuszczano watahy psów. Rabunek karano śmiercią[5].

W 1540, podczas powodzi, Wyspa Spichrzów została całkowicie zalana i znajdowała się pod wodą przez dwa tygodnie[6].

Od 1885 towary były dostarczane do spichlerzy również koleją[7]. Na wyspie istniała rozwinięta sieć torowisk, biegnących z dworca Gdańsk Brama Nizinna. Ze względu na bezpieczeństwo przeciwpożarowe na terenie wyspy wagony kolejowe były ciągnięte przez konie, a nie przez parowozy, które miały zakaz wjazdu na teren wyspy[8]. Do dzisiaj zachowały się brukowane ulice i pozostałości na nich torów kolejowych, z obrotnicami kolejowymi które służyły do skręcania wagonami w poprzeczne ulice (dzięki czemu zmiana kierunku jazdy nie wymagała zajęcia torowiskami znacznej powierzchni niewielkiej wyspy).

W 1914 na wyspie było 294 budynków, z których 121 nadal pełniło funkcję magazynów[9].

W 1945 wyspa została prawie całkowicie zniszczona podczas walk między Wehrmachtem i Armią Czerwoną. Wojnę przetrwały tylko trzy spichlerze: Steffen, Deo i Wisłoujście. Odbudowy doczekało się 36 (18 z nich, zlokalizowanych przy ul. Stągiewnej, pełniło funkcję mieszkalną). Najważniejszym ocalałym zabytkiem są Stągwie Mleczne (Brama Stągiewna), powstałe w latach 1517-1519, które zostały podczas ostrzału miasta w dużej części zburzone i spalone. Do dnia dzisiejszego odbudowano tylko kilkanaście budynków nad Motławą. Powstał też kwartał nowych budynków w stylu istniejących tam przed wojną zabytkowych kamienic przy ul. Stągiewnej, w środkowej części wyspy.

Północna część wyspy znajduje się w niemal całkowicie niezmienionej formie od 1945. Istnieją tam jedynie niezagospodarowane ruiny i resztki bardzo gęstej i zwartej, przedwojennej zabudowy. W 2007 miasto Gdańsk rozpisało konkurs na wybór inwestora[10]. 17 sierpnia 2013 uruchomiono nocną iluminację ruin[11]. W 2014 kosztem 23 mln zł udostępniono dla pieszych nabrzeże w północnej części wyspy, składające się z odcinków o długości 258,65 m (naprzeciw Długiego Pobrzeża) i 325,64 m (naprzeciwko Szafarni)[12]. Jednocześnie dokonana została rozbiórka spichrza "Woli Łeb", oficjalnie z powodu złego stanu technicznego. Konserwator zabytków nakazał przy tym zachowanie jego płyty inskrypcyjnej, klińca z herbem Woli Łeb oraz części materiału do ponownego wbudowania pod nową inwestycję.

Wnętrze Klubu Morza "Zejman" na gdańskiej Wyspie Spichrzów

31 grudnia 2009 miasto Gdańsk podpisało nieprawnie utajnioną umowę z firmą Polnord SA na zabudowę Wyspy Spichrzów. Na jej mocy Gdańsk i Polnord SA miały utworzyć spółkę celową w celu zabudowy 2,6-hektarowej działki na północnym cyplu wyspy. W nowej spółce Gdańsk miał objąć 49% udziałów, wnosząc do niej aportem grunty na wyspie, wycenione na 59 mln zł. Polnord SA miał objąć 51% udziałów w spółce, a jego zadaniem miało być zdobycie finansowania i zabudowa tego terenu[13], z czego firma ta się nie wywiązała, a kwestia upublicznienia zapisów umowy stała się przedmiotem postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek jednej z miejskich radnych.

W południowej części wyspy, przez którą przebiega Podwale Przedmiejskie wraz z linią tramwajową, trwa i jest zaplanowana realizacja kilku inwestycji (m.in. Aura Gdańsk i Chmielna Park)[14][15]. Ta część wyspy rozwija się, ponieważ jest zabudowywana jako prywatne przedsięwzięcia[16].

19 marca 2015 rozstrzygnięto konkurs na zagospodarowanie północnego cypla Wyspy Spichrzów. Partnerem miasta w realizacji inwestycji szacowanej na blisko 400 mln zł ma zostać konsorcjum firm Multibud W. Ciurzyński S.A oraz Immobel Poland[17]. 9 marca 2017 r. wmurowano akt erekcyjny pod zabudowę części wyspy należącej do miasta[18].

W 2016 r. w trakcie modernizacji i przebudowy północnego cypla Wyspy Spichrzów odkryto unikatowy destrukt żeliwnej armaty z przełomu XVIII i XIX wieku[19][20]

Przypisy

  1. Dawne nazwy geograficzne. danzig-online.pl.
  2. Dr. Florjan Cenôva, Skôrb Kaszébskosłovjnskjè mòvè, str. 84, Svjecè, 1866
  3. a b Jednostki morfogenetyczne Gdańska
  4. Gdzie gdańszczanie przechowywali skarby?. trojmiasto.pl, 21 lutego 2011. [dostęp 21 lutego 2011].
  5. Ołów w spichlerzach i gdański skrzypek na dachu. trojmiasto.pl, 28 stycznia 2010. [dostęp 28 stycznia 2010].
  6. Gdańsk przez stulecia pod wodą. trojmiasto.pl, 10 grudnia 2009. [dostęp 10 grudnia 2009].
  7. Disputatio Tom V - Gdańsk. scribd.com.
  8. Brunon Zwarra Wspomnienia gdańskiego bówki – tom I., s. 73.
  9. Ewa Karendys Wyspa Spichrzów. Tu będzie biło serce śródmieścia Gdańska
  10. „Czas na Wyspę Spichrzów”, serwis UM Gdańsk.
  11. Wyspa Spichrzów w Gdańsku już mieni się kolorami [dostęp 19.08.2013]
  12. Już w lipcu będzie można spacerować nabrzeżem Wyspy Spichrzów
  13. „Nowe oblicze Wyspy Spichrzów”, serwis UM Gdańsk
  14. Śródmieście Gdańska zmienia oblicze. trojmiasto.pl, 6 października 2011. [dostęp 6 października 2011].
  15. Wyspa Spichrzów się rozwija. Inwestycje w części południowej. trojmiasto.gazeta.pl, 15 lutego 2013.
  16. Wyspa Spichrzów. Po kawałku, ale budować. trojmiasto.gazeta.pl, 22 listopada 2011.
  17. Ewelina Oleksy Zagospodarowanie Wyspy Spichrzów w Gdańsku. Wyniki konkursu
  18. Ewa Karendys Tak rośnie serce Gdańska
  19. Armata odnaleziona na Wyspie Spichrzów, „trojmiasto.pl” [dostęp 2017-06-02] (pol.).
  20. DETEKT - Nadzór archeologiczny Gdańsk, Wyspa Spichrzów, przebudowa ul. Stągiewnej (etap 1 i 2), www.detekt.com.pl [dostęp 2017-06-02] (pol.).

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]