Metodologia historii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Metodologia historii – dziedzina wiedzy zajmująca się badaniem metod stosowanych dla stworzenia historycznego opisu świata. Metodologia historii kooperuje zatem z grupą dziedzin wiedzy noszących wspólną nazwę epistemologia czy też teoria poznania. Metodologia historii bada także znaczenie historiografii, wiedzy historycznej i historycznego myślenia w dziejach poszczególnych kultur i cywilizacji - wówczas kooperuje z takimi dziedzinami wiedzy jak: historia historiografii, kulturoznawstwo, filozofia kultury.

Sposoby refleksji[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na specyfikę stawianych problemów badawczych i sposób ich rozwiązywania wyróżnia się obecnie trzy sposoby refleksji w ramach metodologii historii:

  • Normatywny: w obrębie którego formułowane są zalecenia dla historyków - "jak badać i opisywać dzieje"? Dziedziny wiedzy kooperujące: źródłoznawstwo, logika pragmatyczna.
  • Opisowy: nastawiony na niewartościujący opis różnych sposobów badania i opisywania dziejów obecnych w różnych pracach historycznych. Dziedzina wiedzy kooperująca: historia historiografii.
  • Eksplanacyjny: stara się wyjaśnić rolę nauki historycznej i historiografii w kulturze. Dziedziny wiedzy kooperujące: filozofia historii, kulturoznawstwo, socjologia wiedzy i antropologia wiedzy.

Subdyscypliny metodologii historii[edytuj | edytuj kod]

  1. Teoria historii: dziedzina wiedzy badająca historiografię z perspektywy teorii kultury (dziedzina kooperująca: kulturoznawstwo).
  2. Logika wiedzy historycznej: dziedzina wiedzy badająca logiczne narzędzia zastosowane do tworzenia historycznego opisu świata. (np. dedukcja, indukcja, redukcja, kategoryzacja, klasyfikacja, definicja).
  3. Retoryka narracji historycznej: dziedzina wiedzy badająca językowe środki użyte do zbudowania historycznego opisu świata (takie jak: metafora, metonimia, synekdocha).

Nurty historiografii współczesnej takie jak: antropologia historyczna, mikrohistoria, historia globalna, historia postkolonialna, historia kobiet, są silnie nasycone refleksją teoretyczną i metodologiczną, gdyż badaniom nad źródłami historycznymi towarzyszy tam namysł nad znaczeniem tych badań dla współczesnego społeczeństwa.

Światowi klasycy metodologii historii[edytuj | edytuj kod]

Metodologia historii w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Najbardziej znani polscy przedstawiciele metodologii historii:

Współcześni polscy przedstawiciele metodologii historii (z tytułem profesora lub doktora habilitowanego):

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Maciej Bugajewski, [red.], Czy przeszłość powinna być inna? Studia z teorii i historii historiografii, Poznań: Instytut Historii UAM 2008.
  • Maciej Bugajewski, Historiografia i czas, Poznań 2002.
  • Ewa Domańska, Mikrohistorie, Poznań 1999, wyd. II poprawione i uzupełnione, 2005.
  • Ewa Domańska, Historie niekonwencjonalne. Refleksja o przeszłości w nowej humanistyce, Poznań 2006.
  • Ewa Domańska, Historiografia insurekcyjna, "Literatura na świecie", 2008, nr 1-2, s. 355-368.
  • Ewa Domańska [red.], Pamięć, etyka i historia. Angloamerykańska teoria historiografii lat dziewięćdziesiątych, Poznań 2002.
  • Ewa Domańska, O poznawczym uprzywilejowaniu ofiary. (Uwagi metodologiczne) [w:] (Nie)obecność. Pominięcia i przemilczenia w narracjach XX wieku, pod red. Hanny Gosk i Bożeny Karwowskiej, Warszawa: Elipsa 2008, s. 19-36.
  • Karolina Polasik, Antropologiczny rekonesans historyka. Szkice o antropologii historycznej, Bydgoszcz 2007.
  • Jan Pomorski, W poszukiwaniu modelu historii teoretycznej, Lublin 1984.
  • Jan Pomorski, Historyk i metodologia, Lublin 1991.
  • Jan Pomorski, Paradygmat "New Economic History". Droga do "Nobla, Lublin 1986 (II wyd. 1995).
  • Jan Pomorski (red.), Metodologiczne problemy narracji historycznej, Lublin 1990.
  • Jan Pomorski (red.), Światooglądy historiograficzne, Lublin 2002.
  • Jerzy Topolski, Świat bez historii, Poznań 1998.
  • Jerzy Topolski, Metodologia historii, Warszawa 1984.
  • Jerzy Topolski, Wprowadzenie do historii, Poznań 1998.
  • Maria Solarska, Historia zrewoltowana. Pisarstwo historyczne Michela Foucaulta jako diagnoza teraźniejszości i projekt przyszłości, Poznań 2006/
  • Jerzy Topolski, Jak się pisze i rozumie historię. Tajemnice narracji historycznej, Warszawa 1997
  • Wiktor Werner, Historyczność kultury. W poszukiwaniu myślowego fundamentu współczesnej historiografii, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM 2009.
  • Piotr Witek, Kultura. Film. Historia. Metodologiczne problemy doświadczenia audiowizualnego, Lublin 2005.
  • Piotr Witek, Mazur Mariusz, Solska Ewa (red.), Historia w kulturze współczesnej. Niekonwencjonalne podejścia do przeszłości, Lublin 2011.
  • Piotr Witek, Marek Woźniak (red.), Świat z historią, Lublin 2010.
  • Marek Woźniak, Doświadczanie historii. Kulturowy i społeczny wymiar mitu rewolucji, Lublin 2003.
  • Marek Woźniak, Przeszłość jako przedmiot konstrukcji. O roli wyobraźni w badaniach historycznych, Lublin 2010.
  • Wojciech Wrzosek, Historia – kultura- metafora. Powstanie nieklasycznej historiografii, Wrocław 1995.
  • Wojciech Wrzosek [red.] Świat historii. Prace z metodologii historii i historii historiografii dedykowane Jerzemu Topolskiemu z okazji siedemdziesięciolecia urodzin, Poznań 1998
  • Wojciech Wrzosek [red.] Problemy współczesnej metodologii, Bydgoszcz: Epigram 2009.
  • Wojciech Wrzosek, Metodologia historii a metodyka nauczania historii [w:] Między Historią a edukacja historyczną, red. Violetta Julkowska, Poznań: IH UA, 2003, s. 278-281.
  • Wojciech Wrzosek, Czy historia ma przyszłość [w:] (red.) W. Wrzosek, G.A. Dominiaki, J. Ostoja-Zagórski, Gra i konieczność. Zbiór rozpraw z filozofii i historii historiografii, Bydgoszcz: Oficyna Wydawnicza Epigram 2005, s. 11-16.
  • Anna Ziębińska-Witek, Holocaust. Problemy przedstawiania, Lublin 2005.
  • Anna Ziębińska-Witek, Historia w muzeach. Studium ekspozycji Holokaustu, Lublin 2011.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Wiktor Werner, Historyczność i mit. Między rozróżnieniem a samookreśleniem [w:] Bartosz Korzeniewski [red.] Narracje o Polsce, Wydawnictwo PTPN, Poznań 2008(2009), s. 85 – 96 [1]
  • Wiktor Werner, Historyczność i środki jej wyrazu. Przeszłość, teraźniejszość i perspektywy przyszłości. [w:] B. Płonka-Syroka, M. Staszczak [red.] „E-Kultura, e-nauka, e-społeczeństwo.” Oficyna Wydawnicza Arboretum, Wrocław 2008, s. 15-28.[2]