Mitologia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Asklepios z wężem

Mitologia (gr. μυθολογια, gdzie μυθοι to baśń, mit, a λέγειν opowiadać) – zbiór mitów i podań o bogach i bohaterach, funkcjonujący w danej religii lub społeczności. Terminem tym określa się również naukę zajmującą się badaniem mitów.

Mitologia a religia[edytuj]

Jan Parandowski objaśnia tę zależność następująco:

Quote-alpha.png
Mitologia nie jest jeszcze całą religią. Religia opiera się w przeważnej mierze na kulcie, na obrzędach, które, w przeciwieństwie do płynnych i łatwo przeobrażających się mitów, są trwałe, oporne postępowi czasu i przechowują nader odległe formy wierzeń. Dzięki zachowawczości kultu możemy odtworzyć, w ogólnych zarysach, najdawniejszą wiarę Greków, a nawet wskazać, co do niej wniosła ludność, która zamieszkiwała Helladę przed osiedleniem się Hellenów.[1]

Odmiennie twierdzi z kolei Aleksander Gieysztor:

Quote-alpha.png
Przez mitologię, stanowiącą część główną religii, rozumiemy system personifikacji, alegorii i symboliki, które wyrażały stosunek człowieka do świata. Tę jakże złożoną - także dla współczesnych nam ludzi - relację objaśniały Słowianom i innym ludom podania, baśnie i opowieści. Ujawniała się w nich dzięki fantastyce i niezwykłym skojarzeniom poetycka siła mitu, oddziałując zarówno na przeżycie, jak na poznanie ludzkie i obejmując - jak powieść dzisiejsza - sytuacje w swej istocie rzeczywiste, bo modelowe. Rzutując porządek naturalny i społeczny w świat wyobrażeń sakralnych, mity wyrażały chwiejną równowagę i zakłócenia, nadzieje i nieuchronności losu społecznego i osobistego.[2].

Wpływ na kulturę[edytuj]

Mitologie mają znaczący wpływ na rozwój kulturowy prawie wszystkich społeczeństw i narodów (wyjątkiem są najprymitywniejsze ludy, jak brazylijscy Pirahã). Na kulturę europejską wpłynęła zwłaszcza mitologia grecka, której źródeł szukać należy w pierwotnym fetyszyzmie: starożytny grecki wieśniak oddawał cześć starym drzewom i kamieniom. Meteorytom, jako że przybyły z nieba, przypisywano boską moc[3]. Podobną czcią otaczano zwierzęta: w Tebach łasicę, w Tesalii mrówki, w Delfach wilka. Dionizos w odległej przeszłości był bykiem, Demeter klaczą, a wszystkie bóstwa ziemi wężami. Dopiero w czasach historycznych bogowie greccy przyjęli postać ludzką, z niewielkimi atrybutami odzwierzęcymi (sowa Ateny, wąż Asklepiosa)[4].

Mitologia grecka, bogata i barwna, przekazana została nowożytnej Europie przez ludzi doby renesansu, którzy sięgnęli do literatury antycznej od Homera po Wergiliusza. Nie miały takiego szczęścia mitologie ludów europejskich niemal zniszczone i wykorzenione w procesie chrystianizacji. W szczątkowych formach przetrwały obrządki związane z cyklem solarnym i wiedza o strukturze wierzeń wywodzących się z bytów plemiennych. Mity dawnych Germanów czy Słowian przetrwały jedynie w bajkach, przysłowiach, nazwach osobowych i miejscowych oraz w skromnej epice ludowej. Znacznie więcej zachowało się z mitologii Celtów z Wysp Brytyjskich i Skandynawów, schrystianizowanych najpóźniej[5].

Inne rodzaje mitów[edytuj]

Do naszych czasów przetrwały również legendy związane z prehistorycznym obrazem powstawania plemion i narodów. W mitologii słowiańskiej do takich legend zaliczyć można opowieść o Lechu, Czechu i Rusie, o Popielu, Piaście, Kraku i Wandzie, co nie chciała Niemca, bądź też o pochodzeniu polskiego godła. U Słowian Wschodnich podobna legenda legła u podstawy wywiedzenia panującej dynastii Rurykowiczów[6].

Rolę współczesnych mitów odgrywają legendy miejskie oraz plotki, które − w sprzyjających okolicznościach − przerastają oficjalne doniesienia mediów. Do takich mitów zaliczyć można Człowieka Śniegu, Trójkąt Bermudzki czy UFO.

Szczególnym przykładem źródła mitów jest legendarium Tolkiena. Jest ono źródłem wiedzy o mitach i podaniach ludów świata przedstawionego (głównie Silmarillion)[7], ale także próbą stworzenia „mitologii Anglii” (Tolkien wykorzystał dzieła kultury Anglosasów do „ożywienia” mitów w – zdaniem Shippeya – „najbardziej zdemitologizowanym kraju w Europie”)[8].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. J.Parandowski, Mitologia, s.7.
  2. A.Gieysztor, Mitologia Słowian, s.5.
  3. J.Parandowski, Mitologia, s.8.
  4. J.Parandowski, Mitologia, s.9.
  5. A.Gieysztor, Mitologia Słowian, s.8.
  6. F.Sielicki, Najstarsza Kronika Kijowska. Powieść Minionych Lat, Wrocław 2005.
  7. V. Flieger: Splintered Light: Logos and Language in Tolkien's World s. 107.
  8. T.A. Shippey: Droga do Śródziemia. Poznań: Zysk i S-ka, 2001. ISBN 83-7150-937-5.

Bibliografia[edytuj]

  • Aleksander Gieysztor: Mitologia Słowian. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i filmowe, 1982. ISBN 83-221-0152-X.
  • Jan Parandowski: Mitologia: Wierzenia i podania Greków i Rzymian. Warszawa: Czytelnik, 1967.

Linki zewnętrzne[edytuj]