Muzeum Historyczne w Sanoku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Muzeum Historyczne w Sanoku
Budynek przy ul. Zamkowej (dawny gmach austriackiego Odwachu), obecnie siedziba dyrekcji oraz galeria muzeum w Sanoku
Budynek przy ul. Zamkowej (dawny gmach austriackiego Odwachu), obecnie siedziba dyrekcji oraz galeria muzeum w Sanoku
Państwo  Polska
Miejscowość Sanok
Adres ul. Zamkowa 2
38-500 Sanok
Data założenia 1934
Zakres zbiorów sztuka dawna i współczesna
Dyrektor Wiesław Banach
Kierownik Andrzej Romaniak
Położenie na mapie Sanoka
Mapa lokalizacyjna Sanoka
Muzeum Historyczne w Sanoku
Muzeum Historyczne w Sanoku
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Muzeum Historyczne w Sanoku
Muzeum Historyczne w Sanoku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Muzeum Historyczne w Sanoku
Muzeum Historyczne w Sanoku
Ziemia 49°33′41,4″N 22°12′29,3″E/49,561500 22,208139
Strona internetowa muzeum

Muzeum Historyczne w Sanoku – regionalne muzeum z siedzibą w Sanoku.

Muzeum posiada interesujące zbiory zarówno z zakresu sztuki dawnej jak i współczesnej będąc ważnym punktem na mapie turystycznej regionu podkarpackiego[1]. Organizuje i prowadzi działalność kulturalną na rzecz mieszkańców oraz regionu. Muzeum odwiedza około 60 tys. turystów rocznie i jest trzecim na Podkarpaciu pod względem ilości zwiedzających po muzeum w Łańcucie i sanockim skansenie[2].

Historia[edytuj]

Pierwszą działalność gromadzenia eksponatów w terenie do przyszłego Muzeum Ziemi Sanockiej rozpoczęli Aleksander Rybicki oraz Adam Fastnacht i Stefan Stefański (wówczas jako uczniowie sanockiego gimnazjum)[3]. Istotną rolę przy powstaniu Muzeum Ziemi Sanockiej odegrał również ówczesny burmistrz miasta, Tadeusz Malawski, który w pomieszczeniach magistratu zgromadził wiele eksponatów i pamiątek, przekazanych następnie do powstałego muzeum[4]. Instytucja powstała formalnie w 1934 roku jako Muzeum Ziemi Sanockiej, a inicjatorami byli referentka Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego dr Jadwiga Przeworska i starosta sanocki dr Bolesław Skwarczyński[5]. Pod auspicjami polskimi istniało do 1939. Zadaniem muzeum był gromadzenie zabytków przeszłości ziemi sanockiej, ich naukowe opracowywanie i udostępnianie mieszkańcom[6].

Badania z zakresu historii ziemi sanockiej prowadził Adam Fastnacht. Po wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 roku zamek został splądrowany[7]. Później w okresie okupacji urządzono na zamku Kreismuseum in Sanok[8] (pol. Muzeum Okręgowe w Sanoku) oraz Muzeum Lemkowszczyzny. W sierpniu 1944 roku zbiory muzeum zostały ponownie zdewastowane przez wojska niemieckie, zaś lokalne władze niemieckie wywiozły z sanockiego zamku ocalałe najstarsze pamiątki kultury polskiej (ok. 300 najcenniejszych eksponatów), część z nich została odnaleziona po wojnie w okolicach Legnicy a następnie przekazana do AGAD i archiwum rzeszowskiego. Do 1946 roku w zamku mieścił się szpital wojskowy, a następnie rusznikarnia. Po wojnie rozpoczęto odtwarzanie i tworzenie na nowo ekspozycji muzeum.

Zarządzeniem Ministra Kultury i Sztuki z 9 czerwca 1950 Muzeum Ziemi Sanockiej w Sanoku zostało przemianowane na Muzeum w Sanoku[9].

Filią muzeum został otwarty w 1987 „Dom Pamięci gen. Karola Świerczewskiego” w Jabłonkach (istniejący w pobliżu tamtejszego pomnika generała), finansowany wówczas z budżetu miasta Sanoka[10][11].

Zbiory i ekspozycja[edytuj]

W 1937 zorganizowano wystawę pt. Ziemia sanocka w malarstwie, plastyce i fotografice[12].

W 1945 zorganizowano pierwszą powojenną wystawą wspólną sanockich artystów; zaprezentowano na niej prace, które wykonali m.in. Stefan Pajączkowski, Marian Kruczek, Władysław Lisowski, Kazimierz Florek, Tadeusz Turkowski, Bronisław Naczas, Józef Sitarz[13].

Obecnie muzeum gromadzi ponad 20 tys. eksponatów. Posiada wydzielone działy archeologiczny, ikonograficzny, historyczny, konserwatorski oraz galerię autorską Zdzisława Beksińskiego mieszczącą się w odbudowanym w latach 2010–2011 południowym skrzydle sanockiego zamku[14].

Zbiór pod nazwą „Ceremika pokucka z daru kustosza Aleksandra Rybickiego” w budynku Zajazdu (największy zbiór sztuki pokuckiej w Polsce)[15], przekazany przez A. Rybickiego 28 maja 1978. 20 listopada 1978 muzeum otrzymało dzieła od spadkobierców polskich artystów: Franciszka Prochaski, Tadeusza Makowskiego, Józefa Pankiewicza, Hanny Rudzkiej-Cybisowej i Jana Cybisa[16].

Poza główną siedzibą usytuowaną w gmachu przy ul. Zamkowej 2, częściami muzeum są Zamek Królewski w Sanoku oraz Zajazd na terenie parku zamkowego.

Do najcenniejszych zbiorów muzeum należy ponad 200 ocalałych ikon karpackich pochodzących z terenów historycznej ziemi sanockiej datowanych na okres od XVI do XX wieku, kolekcja ceramiki pokuckiej oraz kilkaset obrazów w tym dzieła m.in. takich autorów jak: Jana Wacława Zawadowskiego, Wacława Żaboklickiego, Ludwika Lille, Józefa Pankiewicza, Hanny Rudzkiej-Cybisowej i Jana Cybisa, Olgi Boznańskiej i Tadeusza Makowskiego, Jana Ekierta[17], Józefa Jaremy, Marii Sperling, Leona Getza i Marian Kruczek.

W 1973 do muzeum trafiły receptularze pochodzące z byłej apteki Mariana Kawskiego[18].

Dyrektorzy i pracownicy muzeum[edytuj]

Pracownikami muzeum byli lub pozostają: Adam Fastnacht, Aleksander Rybicki i Andrzej Romaniak.

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj]

  • Odznaka „Zasłużony dla Województwa Krośnieńskiego” (1984)[19]
  • „Jubileuszowy Adres” (1984)[20].
  • Nagroda Ministerstwo Kultury i Sztuki w konkursie na najciekawsze wydarzenie muzealne roku: za urządzenie ekspozycji Domu Pamięci im. gen. Karola Świerczewskiego–Waltera (1988)[21]
  • Wpis do Złotej Księgi ZBoWiD w Sanoku (1989)[22].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Starosta Sebastian Niżnik nie otrzyma wsparcia dla Muzeum Historycznego w Sanoku
  2. Minister nie pomoże Muzeum Historycznemu w Sanoku, Nowiny24, Ewa Gorczyca, 18 stycznia 2014
  3. Stefan Stefański, Kartki z przeszłości Sanoka, Sanok 2005, s. 5.
  4. Edward Zając, Środowisko kulturalne, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 616-617.
  5. Jan Misiewicz: Muzeum Ziemi Sanockiej. cyfrowaetnografia.pl, 1946. [dostęp 2016-07-06]. s. 398.
  6. Stefan Stefański, Sanok i okolice. Przewodnik turystyczny, Sanok 1991, s. 34.
  7. „Za ten stan dewastacji zbiorów polskiego muzeum regionalnego w Sanoku odpowiedzialność ponoszą okupanci hitlerowscy. Dla ścisłości należy dodać, że wielką przysługę w dziele zniszczenia oddali Niemcom ukraińscy nacjonaliści, którzy w chwili wkroczenia Niemców do Sanoka pozdzierali i poniszczyli polskie godła i pamiątki, i korzystając ze sposobnej chwili uchwycili w swe ręce administrację”, „W połowie 1940 roku Kreisschulrat Willy Huber polecił przenieść „Muzeum Łemkiwszczyna” z pomieszczeń plebanii greckokatolickiej do gmachu zamkowego, w którym dotychczas mieściło się Muzeum Ziemi Sanockiej. Nowa placówka, działająca pod auspicjami Niemców otrzymała nazwę Ukraińskie Muzeum Łemkiwszczyna w Sanoku. Kustoszem muzeum mianowany został Ukrainiec, malarz Leon Getz. Adamowi Fastnachowi i Aleksandrowi Rybickiemu pracy w nowym, odpowiednio ukierunkowanym muzeum nie zaproponowano”. [w:] Edward Zając. Zarys dziejów Muzeum Historycznego w Sanoku. str. 272 i 273
  8. Jan Misiewicz: Muzeum Ziemi Sanockiej. cyfrowaetnografia.pl, 1946. [dostęp 2016-07-06]. s. 399.
  9. Zarządzenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 9 czerwca 1950 r. w sprawie ustalenia nazw muzeów państwowych i muzeów przejętych na własność Państwa.. monitorpolski.gov.pl. [dostęp 22 lipca 2014].
  10. Wiesław Koszela. Do wolności przez Polskę, a do Polski przez cały świat. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 5, Nr 9 (408) z 20-31 marca 1987. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  11. Władysław Stachowicz. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 301, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  12. Wystawa dorobku kulturalnego ziemi sanockiej. „Wschód. Prasowa Agencja Informacyjna”, s. 1, Nr 1522 z 13 lipca 1937. 
  13. Józef Ząbkiewicz, W latach powojennych. Życie kulturalne. Muzeum Historyczne, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 911.
  14. Muzeum Historyczne w Sanoku – Siedziba. [dostęp 2013-04-05].
  15. Edward Zając, Sanockie biografie, Sanok 2009, s. 53.
  16. Franciszek Oberc: Kalendarium sanockie 1974-1994, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 953.
  17. Wiesław Banach. Kiedy artysta odchodzi.... „Tygodnik Sanocki”, s. 10-11, Nr 7 (90) z 19 maja 1993. 
  18. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku (pol.). www.zozsanok.pl. [dostęp 2013-07-27]. (pdf) s. 36.
  19. Pół wieku sanockiego Muzeum Historycznego. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 5, Nr 18 (309) z 20-30 czerwca 1984. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  20. Władysław Stachowicz. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 288, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  21. Wiesław Koszela. Wyróżnienie dla Muzeum Historycznego. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 2, Nr 29 (464) z 10-20 października 1988. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  22. Dzień zwycięstwa – dzień kombatanta. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 3, Nr 15 (486) z 20–31 maja 1989. 

Linki zewnętrzne[edytuj]