Opactwo Benedyktynek w Staniątkach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Opactwo mniszek benedyktynek
nr rej. A-8 [A-251/M] z 04 kwietnia 1968[1]
Ilustracja
Kościół św. Wojciecha i klasztor
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Miejscowość

Staniątki
ul. św. Wojciecha 299

Kościół

Kościół katolicki

Rodzaj klasztoru

opactwo

Właściciel

benedyktynki

Prowincja

Kongregacja Niepokalanego Poczęcia

Ksieni

matka Stefania Polkowska OSB

Klauzura

tak

Typ zakonu

żeński

Liczba zakonnic

14 (2016)[2]

Obiekty sakralne
Kościół

Najświętszej Maryi Panny
i św. Wojciecha

Fundator

Klemens z Brzeźnicy

Data budowy

I poł. XIII w.

Położenie na mapie gminy Niepołomice
Mapa konturowa gminy Niepołomice, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Opactwo mniszek benedyktynek”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Opactwo mniszek benedyktynek”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Opactwo mniszek benedyktynek”
Położenie na mapie powiatu wielickiego
Mapa konturowa powiatu wielickiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Opactwo mniszek benedyktynek”
Ziemia50°00′31″N 20°11′38″E/50,008611 20,193889
Strona internetowa

Opactwo Benedyktynek – kościół św. Wojciecha oraz najstarszy polski klasztor mniszek benedyktynek, znajdujące się w Staniątkach, w gminie Niepołomice województwa małopolskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Według tradycji ufundowany w 1228 roku przez Klemensa z Brzeźnicy z rodu Gryfitów i jego żonę Racławę, których córka Wisenna została pierwszą ksienią klasztoru. W 1253 przywileje klasztorne zostały potwierdzone bullą papieża Innocentego IV. Pierwotne drewniane i kamienne zabudowania zostały w większości zniszczone podczas pożaru w 1530 r.[3] Spłonęła wtedy również cała biblioteka. Odbudowany w latach 1619–1649 staraniem ksieni Anny Cecylii Trzcińskiej[4], klasztor został poważnie zniszczony podczas potopu szwedzkiego i później, podczas wojny północnej[5].

W 1648 roku opactwo założyło w Krakowie klasztor św. Scholastyki. Zakonnice podjęły jednak próbę uniezależnienia się od opactwa macierzystego, o co spór toczył się w latach 1657–1663. Zakończył się on powrotem krakowskich mniszek do Staniątek i kasacją domu w 1782 r.[6]

Klasztor uniknął kasacji przez władze austriackie w XVIII w. ze względu na prowadzoną przez siostry szkołę dla dziewcząt (na żądanie cesarza Józefa II otwarto w 1784 r. rządową szkołę dla panien i szkółkę dla dzieci wiejskich[4]). Szkoły rozwinęły się w XIX w., a w 1923 r. dodano pięcioletnie gimnazjum. Placówki zostały zamknięte przez władze komunistyczne w 1953 r. W latach 1954–1956 siostry zostały zmuszone do przeniesienia się do Alwerni[5]. W latach 1945-74 istniał przeorat klasztoru w Łazach.

Opactwo należy do polskiej Kongregacji Benedyktynek pw. Niepokalanego Poczęcia najświętszej Maryi Panny.

W 2016 roku w opactwie obchodzono 800-lecie fundacji klasztoru.

Budowla kościoła[edytuj | edytuj kod]

Świątynia była wznoszona w dwóch akcjach budowlanych. Konsekracja wzniesionego w pierwszym etapie prezbiterium nastąpiła w 1238 roku[7], zaś korpus halowy został dostawiony w II poł. XIII w. Jest to jedna z najstarszych świątyń gotyckich w Polsce, a najstarsza typu halowego. Budowniczowie są znani z imienia – Wierzbięta i Jaśko, co było rzadkością w tym okresie. Konstrukcja o krótkiej, trójprzęsłowej nawie z dwuprzęsłowym prezbiterium, w XVII w. przebudowana w stylu barokowym. Do najważniejszych dzieł sztuki w kościele należą rzeźby Madonn z XIV w., rzeźba Chrystusa Frasobliwego z XVI w. z warsztatu Wita Stwosza i obraz Matki Boskiej Bolesnej, zwanej Smętną Dobrodziejką ze Staniątek pochodzący z XVI w.; klasztor posiada też muzeum[8] i bibliotekę[9], a w nich bogate zbiory sprzętów liturgicznych, ksiąg (w tym starych druków), rękopisów (też muzycznych) oraz dokumentów (w tym bulle papieskie z XIII w.)[4].

Klasztor został uszkodzony podczas działań wojennych w listopadzie 1914 r. – pamiątką są pociski artyleryjskie wbite w północny mur kościoła.

W maju 2020 opactwo zostało wpisane na listę Pomników historii[10].

Inne informacje[edytuj | edytuj kod]

W przyklasztornych stawach siostry prowadzą hodowlę karpia[11].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2023.
  2. Główne obchody 800-lecia opactwa w Staniątkach. [dostęp 2016-09-18]. (pol.).
  3. Osiem stuleci w Staniątkach. [dostęp 2016-09-18]. (pol.).
  4. a b c Według tablic informacyjnych w klasztorze
  5. a b Opactwo Sióstr Benedyktynek p. w. św. Wojciecha. [dostęp 2010-07-05]. (pol.).
  6. Kościół św. Scholastyki (Zwiastowania Najświętszej Marii Panny i św. Scholastyki, benedyktynek). [dostęp 2016-09-18]. (pol.).
  7. Pielesz M., Opactwo benedyktynek w Staniątkach, Kraków 2011, s. 100.
  8. Muzeum. [w:] Opactwo św. Wojciecha Mniszek Benedyktynek w Staniątkach. [on-line]. benedyktynki.eu. [dostęp 2022-12-16].
  9. Biblioteka. [w:] Opactwo św. Wojciecha Mniszek Benedyktynek w Staniątkach [on-line]. benedyktynki.eu. [dostęp 2022-12-16].
  10. Staniątki – opactwo św. Wojciecha Mniszek Benedyktynek, nid.pl [dostęp 2020-05-24].
  11. Pitoń Angelika: W kolejce po ekologicznie hodowane karpie od benedyktynek ze Staniątek. krakow.wyborcza.pl. [dostęp 2022-12-16].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]