Order Lwa i Słońca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Order Lwa i Słońca
Nešān-e Šīr o Koršīd
(شیر و خورشید)
Awers
Awers gwiazdy I klasy
Awers
Awers odznaki IV klasy
Awers
Awers odznaki V klasy
Baretka
Baretka dla obcokrajowców
Baretka
Baretka dla krajowców
Baretka
Baretka wstęgi władcy
Ustanowiono 1808
Wycofano 1939
Wielkość Odznaka – 8 × 9 cm

Gwiazda – 15,2 × 12,5 cm
Łańcuch – 35,6 × 25,4 cm

Kruszec złoto
Powyżej Order Korony
Równorzędne brak
Poniżej Order Aftab
Projektant Muhammad Ja`far

Order Lwa i Słońca (pers. Nešān-e Šīr o Koršīd شیر و خورشید‎) – najwyższe honorowe odznaczenie perskie, które ustanowił w 1808 szach perski Fath Ali z dynastii Kadżarów. 15 lutego 1939 zostało zastąpione Orderem Portretu Władcy przez szacha Rezę z dynastii Pahlawi. Nadawany był osobom cywilnym i wojskowym, zarówno Persom jak i obcokrajowcom, którzy wyróżnili się w służbie dla kraju i monarchy a także wysokim dygnitarzom innych państw[1][2][3]. W precedencji Kadżarskich orderów w XX wieku znajdował się poniżej Orderu Korony a powyżej kobiecego Orderu Słońca[4].

Historia i wygląd odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Ilustracja odznaki w 1823
Ilustracja gwiazdy w 1823
Gwiazda IV klasy

W Persji nie istniały klasyczne ordery w europejskim rozumieniu tego słowa (tj. jako tradycja oparta na dziejach struktur rycerskich lub arystokratycznych, w której obrzędowość wskazywała na organizację orderu), a jedynie odznaczenia honorowe w formie medali lub dekoracji, takich jak odznaka i akcesoria (gwiazda, wstęga itp.). Przy tworzeniu pierwotnej wersji odznaczenia posłużono się wzorcami pochodzącymi z Turcji z okresu panowania sułtana Selima III, który utworzył dwuklasowy Order Półksiężyca zwany też Orderem Czerwonego Półksiężyca, gdzie I klasa odznaczenia miała wygląd gwiazdy, a II klasa była w wykonana w formie medalu zawieszonego na wstędze[5][2].

Bezpośrednią przyczyną powstania perskiego orderu było nawiązanie stosunków dyplomatycznych z napoleońską Francją i przyjazd francuskiego poselstwa generała Claude'a Mathieu de Gardane do stolicy Persji (1807-1808). Order ten przeznaczony był do odznaczania członków tej delegacji i cesarza Francuzów[5], pod nazwą Orderu Słońca (Nešān-e Koršīd). W 1810 szach postanowił uhonorować brytyjskiego posła, generała Johna Malcolma, w nagrodę za wprowadzenie uprawy ziemniaka podczas swojej poprzedniej misji dyplomatycznej w Persji w 1802. Ten jednak odmówił przyjęcia odznaczenia tłumacząc, że odznaczenie to powstało w celu odznaczania wroga (Francji). Wówczas władca zmienił nazwę na Order Lwa i Słońca, co zostało zaakceptowane przez Malcolma[6][7][8][9][10].

Odznaka (godło) miała wygląd owalnego medalionu z wizerunkiem lwa na tle wschodzącego słońca, umieszczonych wewnątrz bogato zdobionej kamieniami szlachetnymi ramki[5] (później ramka miała kształt ośmiokąta)[2]. Gwiazda orderowa była ośmiopromienna z analogiczną ilustracją lwa i słońca wewnątrz[5]. Łańcuch orderowy (naszyjnik) składał się z podwójnego rzędu łańcuchów przerywanego różnymi ilustracjami (leżącego lwa, stojącego lwa, zachodzącego słońca, korony Kadżarów, promieni słonecznych, kwiatów), a jego rozmiar wynosił 35,6 × 25,4 cm. Wymiary odznaki to 8 × 9 cm, a gwiazdy 15,2 × 12,5 cm. Podstawowym materiałem użytym do wytworzenia insygniów odznaczenia było złoto a zaprojektował je Muhammad Ja`far[11].

Podczas rządów szacha Mohammada (1834–1848), z inicjatywy Abbasa Mirzy, powstała wojskowa wersja orderu podzielona na osiem klas odpowiadających rangom oficerskim (później wprowadzono jeszcze jedną klasę), a każda klasa podzielona była na trzy stopnie. Wersja przeznaczona dla wojskowych różniła się od cywilnej wizerunkiem lwa, który trzymał w podniesionej łapie zakrzywiony miecz, a ramka wysadzana była diamentami. W wersji cywilnej ramkę zrobiły rubiny i szafiry, a lew nie miał miecza[2][3].

Według autorów Encyclopædia Iranica Order Lwa i Słońca stał się najważniejszym odznaczeniem państwowym za panowania szacha Nasera ad-Dina (1848-1896), ponieważ w 1862 został uzupełniony o trzy nowe klasy Aghdas[2]. Jednak inni autorzy traktują je jako oddzielne odznaczenie Order Aghdas[12][13][14][15][16], umieszczone w precedencji perskich nagród poniżej Orderu Portretu Przywódcy Wiernych a powyżej Orderu Lwa i Słońca[12][15].

 Osobny artykuł: Order Aghdas.

Podzielony był na klasy:

W każdej z klas odznaka miała wygląd 12-ramiennej gwiazdy zwieńczonej koroną Kadżarów. W jej środku umieszczono wizerunek lwa oraz słońca i bogato zdobiono diamentami i rubinami[2][3]. Nadawany był w dwóch różnych odmianach, dla Persów (sardār) oraz dla cudzoziemców (neshān)[12][13].

W 1872 cywilna wersja Orderu Lwa i Słońca została podzielona na klasy wzorowane na francuskiej Legii Honorowej. Nowo powstała Wielka Wstęga (I klasa) zastąpiła przeznaczeniem klasę III (Moqaddas) Orderu Aghdas[2][3].

Złoty Medal Orderu Lwa i Słońca
Klasy[1]
  • I klasa – Wielka Wstęga
  • II klasa – Wielki Oficer
  • III klasa – Komandor
  • IV klasa – Oficer
  • V klasa – Kawaler
Medale[1]
  • Medal Złoty
  • Medal Srebrny
  • Medal Brązowy

Wstęgi, wstążki i baretki[edytuj | edytuj kod]

Wstęga orderowa (Hamāyel) przyporządkowana była do I klasy i uszyta w kolorach uzależnionych od rangi oraz funkcji noszącego:

Wstążki wykonywane były w trzech wersjach kolorystycznych:

  • zielona – dla cudzoziemców,
  • niebieska – dla urzędników na dworze szacha,
  • niebiesko-biało-czerwona – dla krajowców[1].

Wygląd w 1872 według Maximiliana Gritznera[edytuj | edytuj kod]

Wzory odznak (godła) i gwiazd[12]
Ster Eerste Klasse Orde van de Leeuw en de Zon Iran door Gritzner.jpg
Gwiazda
I klasy
Ster Tweede Klasse Orde van de Leeuw en de Zon Perzie door Gritzner.jpg
Gwiazda
II klasy
Kleinood Orde van de Leeuw en de Zon IIe Klasse Perzie 1890.jpg
Odznaka
II klasy
Militair Kleinood van de Orde van de Leeuw en de Zon IIIe Klasse Perzie 1890.jpg
Odznaka
III klasy (wojskowa)
Versiersel van de Orde van de Leeuw en de Zon Militair Vierde Klasse Perzie.jpg
Odznaka
IV klasy (wojskowa)
Versiersel van de Orde van de Leeuw en de Zon Militair Vijfde Klasse Perzië 1890.jpg
Odznaka
V klasy (wojskowa)

Odznaczeni[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Lwa i Słońca.
Naser ad-Din Szah Kadżar z insygniami Orderu Portretu Przywódcy Wiernych (z boku) oraz Orderu Lwa i Słońca (na szyi)
Order Słońca (Nešān-e Koršīd)[17]
Order Lwa i Słońca (Nešān-e Šīr o Koršīd)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Wiesław Bończa-Tomaszewski: Kodeks orderowy. Przepisy obowiązujące posiadaczy orderów, odznaczeń, medali i odznak. Warszawa-Kraków: Główna Księgarnia Wojskowa, Drukarnia Narodowa, 1939, s. 379.
  2. a b c d e f g h Decorations (ang.). W: Encyclopædia Iranica [on-line]. iranicaonline.org. [dostęp 2014-10-21].
  3. a b c d e Qajar (Kadjar) Orders and Decorations (ang.). qajarpages.org. [dostęp 2014-10-21].
  4. Christopher Buyers: Oders & decorations (ang.). W: The Qajar and Pahlavi Dynasty Orders & Decorations [on-line]. royalark.net. [dostęp 2014-11-02].
  5. a b c d e Bernard Burke: The book of orders of knighthood and decorations of honour of all nations (ang.). Londyn: Hurst and Blackett, 1858. [dostęp 2014-10-03]. s. 184-185.
  6. Sir John Malcolm (ang.). W: The Annual Biography and Obituary for the Year 1834. Tom 18 [on-line]. [dostęp 2014-10-22]. s. 65-69.
  7. John William Kaye: The Life and Correspondence of Major-General Sir John Malcolm. T. II. Londyn: Smith, Elder and Co, 1895, s. 47. (ang.)
  8. a b Great gifts of history (ang.). W: Life. Tom 33. Nr 26 [on-line]. Time Inc, 1952-12-29. [dostęp 2014-10-22]. s. 44.
  9. a b Denis Wright: Sir John Malcolm and the Order of the Lion and Sun (ang.). W: Iran.Vol. 17 [on-line]. British Institute of Persian Studies, 1979. [dostęp 2014-10-22]. s. 135, 140.
  10. Sketches of Persia. From the journals of a traveller in the East (ang.). W: Par Sir John Malcolm [on-line]. 1828. [dostęp 2014-10-22]. s. 163.
  11. Sheila Canby: Expert Adviser’s statement: Insignia of the Order of the Lion and Sun (ang.). artscouncil.org.uk. [dostęp 2014-10-24].
  12. a b c d Maximilian Gritzner: Handbuch der Ritter- und Verdienstorden aller Kulturstaaten der Welt. Lipsk: Holzminden Reprint-Verlag, 2000, s. 327-334. ISBN 9783826207051. (niem.)
  13. a b c Christopher Buyers: Nishan-i-Agdas (The Imperial Order of the Aqdas, or the Most Sacred Order) (ang.). W: The Qajar Dynasty Orders & Decorations [on-line]. [dostęp 2014-10-31].
  14. Farhad Serhbodi, Christopher Byuers: Награды Персии и Ирана (Nagrody Persji i Iranu) (ros.). «Уникум» NR 11/2002. [dostęp 2014-11-02].
  15. a b Ordre Impérial Aqdas (fr.). W: Drouot catalogue [on-line]. drouot.com. [dostęp 2014-10-31].
  16. Orders, Decorations and Medals: Iran. jeanpaulleblanc.com. [dostęp 2014-11-02].
  17. Almanach royal et national 1833, Almanach national 1838, Almanach impérial 1810, 1811, 1868. (fr.)
  18. a b c d e f Florence Hellot-Bellier: France-Iran. Quatre cents ans de dialogue. Paryż: Association pour l'avancement des études iraniennes, 2007, s. 99-108, 149. ISBN 978-2-9-1-0640-20-0.
  19. John Debrett,William Courthope: Debrett's Baronetage of England (ang.). J.G. & F. Rivington, 1835. [dostęp 2014-10-23]. s. 340-344.
  20. Ecrins Impériaux (tymczasowa wystawa 150 odznaczeń Napoleona III). 2011-05-29. Muzeum Legii Honorowej: Paryż
  21. Coste, Pascal-Xavier. Institut National de l'Histoire de l'Art (INHA), (fr.)
  22. Almanach national. 1850, (fr.)
  23. Général Percin, Grand officier du Soleil de Perse (en bas à gauche), (fr.)
  24. a b c d Almanach royal officiel de Belgique. Bruksela: 1866. s. 24-28, (fr.)
  25. O utrwalenie pamięci wybitnego Polaka inżyniera górnika-geologa. W: Notatki Płockie [on-line]. Muzeum Historii Polski. [dostęp 2014-10-23]. s. 25.
  26. Kronika. Dekoracye. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 93 z 24 kwietnia 1874. 
  27. Wiesław Kubiak: Czapski Hutten Franciszek. W: Waldemar Śliwczyński (red.): Wrzesiński słownik biograficzny. Września: Wydawnictwo Kropka Jolanta i Waldemar Śliwczyńscy, 2002, s. 26. ISBN 83-906818-3-8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]