Szafir

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Szafir
Ilustracja
Różnobarwne kryształy szafirów
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny

trójtlenek glinu (Al2O3)

Twardość w skali Mohsa

9

Przełam

muszlowy lub nierówny

Łupliwość

brak

Układ krystalograficzny

trygonalny

Gęstość minerału

3,95–4,1 g/cm³

Właściwości optyczne
Barwa

najczęściej niebieska w odcieniach

Rysa

biała

Połysk

szklisty, diamentowy

Współczynnik załamania

(dwójłomność): no = 1,768 i ne = 1,760 (długość fali ~ 590 nm)

Kryształ szafiru
kaboszon – szafir gwiaździsty

Szafir – bardzo twardy minerał z gromady tlenków – niebieska odmiana korundu. Jest minerałem rzadkim.

Nazwa pochodzi od stgr. σάπφειρος sappheiros, w starożytności oznaczała przede wszystkim lapis-lazuli. Grecka nazwa została zapewne przejęta z języków semickich (hebr. sappir).

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Tworzy najczęściej kryształy o postaci pseudoheksagonalnych słupów (o przekroju sześciobocznym) i bipiramid. Na ścianach kryształów często wykazuje poprzeczne zbrużdżenia. Jest kruchy, przezroczysty, często wykazuje podzielność wykorzystującą płaszczyzny zbliźniaczeń.

Spotykane są też szafiry o innych barwach: biały, bezbarwny (leukoszafir), jasnoróżowy, czerwonawy, pomarańczowoczerwony (paparadża tzw. hiacynt), purpurowy, fioletowy (ametyst wschodni), fioletowoniebieski (szafir kaszmirski), zielony (szmaragd wschodni), jasnoniebieski (akwamaryn wschodni), szary, brunatny, czarny.

Znane są też odmiany dwubarwne (szafir arbuzowy) oraz wykazujące asteryzm (szafir gwiaździsty). Barwę powodują domieszki żelaza, tytanu, magnezu, wanadu, chromu. Domieszka żelaza dwuwartościowego (Fe2+) lub trójwartościowego tytanu (Ti3+) nadaje szafirowi najbardziej typową barwę niebieską, trójwartościowe jony żelaza (Fe3+), zależności od ilości barwią go na żółto i zielono, jony chromu (Cr3+) na czerwono a dodatek wanadu (V4+) na fioletowo.

Niektóre odmiany wykazują pleochroizm, a nawet luminescencję.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Jest spotykany w skałach magmowych, najczęściej w pegmatytach, i bazaltach.

Miejsca występowania: Sri Lanka – największe znajdowane kryształy, do 20 kg, nie mają wartości jubilerskiej, Kambodża, Indie, Australia – największy oszlifowany żółty szafir o wadze 217,5 ct, Tajlandia, Tanzania, USA, Rosja (na płw. Kola znaleziono kryształ ponad 5 kg), Namibia, Kolumbia, RPA, Madagaskar, Birma – w 1966 r. znaleziono w Magoku kryształ szafiru gwiaździstego o wadze 63000 ct. (12,6 kg).

W Polsce – tylko na Dolnym Śląsku, białe i przezroczyste szafiry występują w pegmatytach Kruczych Skał w Wilczej Porębie k. Karpacza, bywają też znajdowane w aluwiach rzeki Izery.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • bardzo poszukiwany, wysoko ceniony, wyjątkowo atrakcyjny kamień kolekcjonerski.
  • kamień szlachetny stosowany w jubilerstwie – wykorzystywany do wyrobu drogiej biżuterii.
  • w przemyśle precyzyjnym.
  • otrzymywany jest również syntetycznie.
  • domieszkowany tytanem jako ośrodek czynny nowoczesnych laserów
  • używany do produkcji igieł piezoelektrycznych do gramofonów
  • cienkowarstwowe elementy wykonane z szafiru są wykorzystywane do produkcji odpornych na zarysowania powłok soczewek i dotykowych elementów optycznych urządzeń elektronicznych[1]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Chris Welch, HTC’s sapphire U Ultra is more scratch resistant than any iPhone or Galaxy phone, The Verge, 4 maja 2017 [dostęp 2019-01-11].