Osman Achmatowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Osman Achmatowicz
Data i miejsce urodzenia 16 kwietnia 1899
Bergaliszki
Data i miejsce śmierci 4 grudnia 1988
Warszawa
profesor
Specjalność: chemia organiczna
Alma Mater Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie
Doktor honoris causa
(Politechnika Łódzka – 7 maja 1960)
Rektor
Uczelnia Politechnika Łódzka
Okres spraw. 1948–1952
Poprzednik Bohdan Stefanowski
Następca Bolesław Konorski
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy I klasy Medal 10-lecia Polski Ludowej[1]

Osman Achmatowicz (ur. 16 kwietnia 1899 w Bergaliszkach, zm. 4 grudnia 1988 w Warszawie) – chemik organik polski pochodzenia tatarskiego, z książęcego rodu herbu Kotwica, przydomku Starzyński, wiernego Polsce od bitwy pod Grunwaldem w 1410 roku, od uczestnika której bezpośrednio i w linii prostej się wywodził.

Życiorys[edytuj]

Był synem Aleksandra, adwokata, ministra sprawiedliwości Republiki Krymskiej i jej senatora, później senatora RP, i Emilii z Kryczyńskich. W 1920 roku, jako ułan Pułku Tatarskich Ułanów, brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej.

W 1925 roku ukończył Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie. Członek korporacji akademickiej Konwent Polonia. Był profesorem Uniwersytetu Warszawskiego (1934–1939 i 1953–1969) i Politechniki Łódzkiej (1946–1953 – także jej rektorem). W latach 1934-1939 był dziekanem Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Warszawskiego[2].

W okresie okupacji niemieckiej brał udział w tajnym nauczaniu w Częstochowie[3]. Ochotnik WP 1919–1920 (w Pułku Jazdy Tatarskiej). Od 1945 członek Polskiej Akademii Umiejętności, od 1952 członek korespondent, od 1961 członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk[4], od 1984 Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Członek rad naukowych wielu stowarzyszeń naukowych, laureat nagrody państwowej I stopnia (1964). Wiceminister szkolnictwa wyższego (1953–1959), Dyrektor Instytutu Kultury Polskiej w Londynie (1964–1969). W 1960 roku został uhonorowany tytułem doktora honoris causa Politechniki Łódzkiej[5].

Jego prace dotyczyły chemii organicznej (alkaloidy, steroidy, sulfony) oraz syntezy chemicznej i fitochemii.

Jego żoną była Helena ze Stankiewiczów. Z tego małżeństwa pochodzili Emilia (ur. 1927), Osman (ur. 1931; chemik, odkrywca reakcji Achmatowicza) i Selim (ur. 1933; również chemik).

Pochowany na Muzułmańskim Cmentarzu Tatarskim w Warszawie.

Przypisy

  1. Kto jest kim w Polsce 1984. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 11. ISBN 8322320736.
  2. Osman Achmatowicz, [w:] Portrety uczonych. Profesorowie Uniwersytetu Warszawskiego po 1945 A-K, Warszawa 2016, s. 16.
  3. Stanisław Rybicki: Pod znakiem orła i kruka. Fragmenty wspomnień z lat okupacji. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990, s. 288-289. ISBN 83-211-1105-X.
  4. Członkowie PAN: Skorowidz nazwisk
  5. Doktoraty honoris causa w PŁ. p.lodz.pl. [dostęp 23 lutego 2011].

Bibliografia[edytuj]

  • Polskie rody szlacheckiej. Kto jest kim dziś?, Warszawa 1993, s. 31-32
  • Bogdan Brózda, Chemia zamiast oręża w: Przegląd Techniczny 26/2005
  • Stanisław Dziadulewicz, Herbarz Rodzin Tatarskich w Polsce, Wilno 1929, s. 10-14