Myślenie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Myślenie – ciągły proces poznawczy polegający na skojarzeniach i wnioskowaniu, operujący elementami pamięci jak symbole, pojęcia, frazy, obrazy i dźwięki.

W świetle neurobiologii (m.in. António Damásio) głównym składnikiem myśli są obrazy percepcyjne o różnych modalnościach zmysłowych, np. słuchowe, wzrokowe, węchowe, smakowe[1][2], które odpowiadają przedmiotom, procesom zachodzącym z udziałem przedmiotów lub odpowiadającym im słowom[a]. Tworzone reprezentacje percepcyjne są topograficznie zorganizowane w mózgu. Są one aktywowane z udziałem „reprezentacji dyspozycyjnych”, tworzonych w innym miejscu mózgu[b], wykorzystywanych w toku myślenia[3].

Myślenie może być pojmowane również jako ruch świadomości oraz skupienia i koncentracji. W praktyce jest jednak wywoływane nieświadomie bez udziału woli i wiąże się z naszymi poprzednimi myślami i działaniami.

Ogólnie za miarę sprawności myślenia można uznać inteligencję, a za miarę efektywności myślenia kreatywność.

Modelowanie myślenia[edytuj kod]

Ludzkie myślenie jest realizowane przez procesy psychiczne/kognitywne opierające się na systemie pojęć o różnym stopniu konkretności łączone w mózgu w mniej lub bardziej świadomy sposób.

Według interpretacji A. M. Gadomskiego, proces myślenia jest badany na poziomie dynamiki sieci neuronowych, zaś funkcje myślenia są interpretowane na poziomie symboli jako własności abstrakcyjnego umysłu. W tym ujęciu, procesy mózgowe są nośnikami operacji symbolicznych, takich jak: skojarzenia i wnioskowanie, oraz wspierane są nie świadomymi/podświadomymi operacjami poszukiwania w pamięci.

W komputerowej symulacji myślenia w celu rozwiązania danego zadania tworzy się program operacji oraz w trakcie wykonywania konfrontuje się go z oczekiwanym wynikiem.

Istnieje wiele bardziej i mniej ogólnych modeli myślenia, racjonalnego, irracjonalnego, emocjonalnego, oraz modeli mniej lub bardziej zależnych od kontekstu.

Proces myślenia w aspektach psychologii klinicznej[edytuj kod]

Wyróżnia się aspekt operacyjny, dynamiczny i motywacyjny myślenia[4].

Aspekt operacyjny[edytuj kod]

W tym aspekcie myślenie to ciąg pojęć. Pojęcia te wchodzą ze sobą w złożone relacje (powiązania). Myślenie umożliwia wyodrębnianie różnych cech danego pojęcia, zauważanie podobieństw pomiędzy różnymi pojęciami, abstrahowanie od cech różniących pojęcia, uogólnianie i uszczegóławianie, czego efektem jest też tworzenie nowych pojęć.

Operacyjne własności myślenia to np.: abstrahowanie, uogólnianie, uściślanie, kojarzenie, zapamiętywanie.

Myślenie o myśleniu to meta-myślenie, jest ono podstawą ludzkiej samoświadomości.

Przykładami objawów zaburzeń myślowych są:

  • myślenie nadmiernie konkretne – osoba nie potrafi wyjść poza obserwowalne właściwości danego przedmiotu lub jednoznaczne skojarzenia wobec pojęcia; nie potrafi określić cech łączących pewną klasę pojęć (np. "Co mają wspólnego rower i motocykl?" Odp.: "Nic nie mają wspólnego, rower jest na pedały a motocykl na silnik".);
  • myślenie nadmiernie abstrakcyjne – osoba wychodzi poza konkretne znaczenie pojęć, ale operacje abstrahowania i uogólniania są wykonywane na tak wysokim poziomie, że efekt jest nieprzydatny do wykonania jakiegokolwiek działania praktycznego; (np. "Co mają wspólnego rower i motocykl?" Odp.: "Oba zbudowane są z materii".);
  • myślenie oparte na subiektywnych związkach między pojęciami – osoba wykonująca operacje abstrahowania i uogólniania opiera się na subiektywnych związkach między pojęciami, związkach które istnieją tylko dla niej (np. "Co mają wspólnego rower i motocykl?" Odp.: "Oba są ładne.").

Aspekt dynamiczny[edytuj kod]

W tym aspekcie myślenie to proces, który wymaga odpowiedniego tempa i selektywności. Ta strona myślenia ma wiele wspólnego z uwagą.

Objawami zaburzeń są:

  • nadmierna dynamikalabilność myślenia. W czasie wykonywania operacji pojawiają się uboczne wątki, skojarzenia, których osoba nie potrafi wytłumić; (np. "Co mają wspólnego rower i motocykl?" Odp.: "Bo mają koła, takie jak mój rower jaki dostałam w dzieciństwie – żółty, tak jak samochód mojego kolegi ze szkoły podstawowej – tam był bardzo groźny dyrektor...");
  • osłabiona dynamikainercja myślenia; charakterystyczna jest tutaj "lepkość" myślenia; jeżeli chory raz wykonał zadanie w określony sposób, to kurczowo trzyma się tego sposobu, nawet jeżeli w kolejnych zadaniach nie daje odpowiedniego wyniku; (np. Pyt. 1. "Co mają wspólnego rower i motocykl?" Odp.: "Mają koła." Pyt. 2. "Co wspólnego mają dzbanek i filiżanka?" Odp: "Mają takie koła u góry (okrągłą górę)."

Aspekt motywacyjny[edytuj kod]

Ta strona myślenia zajmuje się ukierunkowaniem tego procesu na konkretny cel.

Objawami zaburzeń są:

  • wielowątkowość myślenia – osoba w akcie myślenia dąży do różnych, czasami sprzecznych ze sobą celów gubiąc po drodze to, co istotne. Motywacji jest zbyt dużo i poszczególne motywy są sprzeczne; (np. Pyt. 1. "Co mają wspólnego rower i motocykl?" Odp.: "Rower i motocykl mają koła. Ale też mają kierownicę. To jest najistotniejsza cecha, która je łączy..." itd.);
  • rezonerstwo – to myślenie, które utraciło ukierunkowanie na cel i do niczego nie prowadzi. (np. Pyt. 1. "Co mają wspólnego rower i motocykl?" Odp.: "Wiele mają wspólnego i też wiele różni je; czy naprawdę to co jest między nimi wspólnego jest ważniejsze od tego co je różni; podkreślając podobieństwa nie można zapominać o różnicach.").

Zaburzenia myślenia[edytuj kod]

Zaburzenia myślenia możemy podzielić na:

  • zaburzenia toku myślenia, np. przyspieszenie, zwolnienie, zahamowanie, zatamowanie, rozkojarzenie, splątanie[5].

Uwagi

  1. Według Alberta Einsteina[3]:

    Słowa czy język, pisany czy mówiony, zdają się nie odgrywać żadnej roli w mechanizmie myślenia. Wydaje się, że jednostkami psychicznymi, którymi posługuje się myśl, są pewne znaki oraz bardziej lub mniej jasne obrazy, które mogą być na zawołanie „odtwarzane” i łączone. […] Elementy, o których mowa, są w moim przypadku wizualne i… mięśniowe. Konwencjonalne słowa i inne znaki wymagają żmudnych poszukiwań jedynie w drugim stadium, gdy wspomniana gra asocjacji jest już w pełni wykształcona i może być przywołana na życzenie.

  2. António Damásio nazywa reprezentacjami dyspozycyjnymi struktury powstające w procesie uczenia się – niewielkie zespoły neuronów, które nie przechowują percepcyjnych obrazów, lecz są zdolne do ich przywoływania poprzez „wydanie dyspozycji” neuronom innych obwodów mózgu („obrazy” mogą pojawiać się również w takich sytuacjach, gdy bodźce z zewnątrz nie docierają)[3].

Zobacz też[edytuj kod]

Przypisy

  1. Marcin Polak (z wykorzystaniem wykładu Temple Grandin): O zdolności myślenia obrazami. W: Edunews.pl [on-line]. 2013-05-14. [dostęp 2016-11-25].
  2. Steven Pinker: Diagnoza geniuszu. W: Portal psychologia.spoleczna.pl [on-line]. 3 września 2011. [dostęp 2016-11-25].
  3. a b c 6. Budowanie wyjaśnienia. W: António Damásio: Błąd Kartezjusza. Emocje, rozum i ludzki mózg (wyd. II). Poznań: Rebis, 2013, s. 103–129. ISBN 978-83-7510-586-5.
  4. Bluma Zeigarnik: Podstawy patopsychologii klinicznej.. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004. ISBN 83-01-04449-7.
  5. Marek Jarosz, Adam Bilikiewicz: Podstawy psychiatrii : podręcznik dla studentów.. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1988. ISBN 83-200-1335-6.

Linki zewnętrzne[edytuj kod]