Palenie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Papieros
Zakaz palenia w miejscach publicznych wprowadzony przez króla pruskiego w 1804 r.

Palenie – czynność, podczas której różne substancje (najczęściej tytoń) są spalane, a dym, który wydziela się podczas tego procesu, jest wdychany (inhalowany).

Początkowo palenie substancji o działaniu narkotycznym było formą rekreacji. Owe specyfiki podczas spalania uwalniają substancje aktywne, takie jak np.: nikotyna, które są następnie wchłaniane przez płuca. Jednakże palenie może być praktykowane również jako część rytuałów, w celu wywołania transów, bądź aby doznać duchowego oczyszczenia. Obecnie najpowszechniejszą metodą palenia są papierosy, głównie wytwarzane fabrycznie, jest również możliwość skręcania ich własnoręcznie za pomocą gilzy (cienkiej bibułki) i tytoniu. Innymi wyrobami, chociaż nie tak popularnymi jak papierosy, są: fajki, cygara, fajki szklane, fajki wodne, tzw. szisze.

Palenie tytoniu jest jedną z najpopularniejszych form palenia. Jest praktykowana przez ponad miliard dojrzałych ludzi na całym świecie[1]. Konopie i opium są mniej popularnymi specyfikami. Większość z palonych narkotyków uznawana jest za uzależniające. Niektóre z owych substancji są klasyfikowane, jako twarde narkotyki, jak np. heroina czy crack, ale ich użycie jest ograniczone, ponieważ nie są one dostępne poprzez handel komercyjny.

Historia palenia[edytuj | edytuj kod]

Historia palenia datowana jest na 5000 lat p.n.e. i wzięła swoje początki od szamańskich rytuałów[2]. Wcześniej palenie ewoluowało w związku z religijnymi ceremoniami, jako rodzaj ofiary składanej bóstwom, w rytuale oczyszczenia, jak również pozwalało szamanom zmieniać stan ich umysłów w celu osiągnięcia duchowego oczyszczenia. Po tym jak Ameryki zostały zbadane i podbite przez Europejczyków praktyka palenia tytoniu rozprzestrzeniła się po całym świecie. W regionach takich jak: Indie czy Afryka Subsaharyjska palenie tytoniu połączyło się z istniejącymi już praktykami palenia (głównie konopi). W Europie przedstawiło to nowy typ aktywności społecznej i formę spożywania środków o działaniu narkotycznym, która wcześniej nie była znana.

Wyobrażenia dotyczące palenia były różne w zależności od czasu i miejsca: palenie było to święte, to grzeszne, raz wyrafinowane, innym razem wulgarne, było panaceum, jak również śmiertelnym zagrożeniem dla zdrowia. Dopiero niedawno, zwłaszcza w uprzemysłowionych krajach Zachodu, palenie zostało przedstawione w zdecydowanie negatywnym świetle.

Wiele starożytnych cywilizacji, takich jak: Babilonia, Indianie czy Chiny paliło kadzidła, jako część religijnych rytuałów, tak jak robili to Izraelici, a później także katolicy i Kościoły ortodoksyjne[3].

W Ameryce palenie wzięło swoje początki od szamańskich ceremonii palenia kadzideł, później zaś stosowane było dla przyjemności, jako narzędzie społeczne[4].

Palenie tytoniu oraz wielu innych środków o działaniu halucynogennym było używane w celu wywołania transów oraz aby osiągnąć kontakt ze światem duchów. Plemiona z Południowo-Wschodniej Ameryki przenosiły duże ilości tytoniu w torbach, jako łatwo akceptowalny towar na wymianę. Palili oni tytoń w fajkach, podczas określonych ceremonii, obrzędów sakralnych, jak również, aby przypieczętować zawartą umowę[5]. Członkowie owych plemion palili tytoń w różnych etapach życia, nawet w okresie dzieciństwa[6]. Wierzono, ze tytoń był darem od Stwórcy, jak również w to, iż wydychany dym tytoniowy był zdolny zabrać troski i modlitwy do Nieba[7].

Poza paleniem, tytoń był również używany w medycynie. Był stosowany, jako środek przeciwbólowy na takie przypadłości, jak bóle ucha czy zębów, a okazjonalnie był stosowany jako kompres. Indianie zamieszkujący pustynie mówili, że palenie to lekarstwo na przeziębienie, tym skuteczniejsze, gdy tytoń był zmieszany z liśćmi małej Pustynnej Szałwii (łac. Salvia Dorrii), bądź korzeniem z drzewa balsamicznego. Owe mieszanki były uważane za szczególnie dobre w leczeniu astmy i gruźlicy[8].

W Europie przed odkryciem Ameryki istniał zwyczaj wdychania palonych ziół leczniczych i owoców (co miało chronić przed chorobami). Jak podaje Krzysztof Kolumb na wyspach Bahama w 1492 roku spotkał on tam palących tubylców. Palenie było dla nich rytuałem (fajką pokoju). Tytoń sprowadzili do Europy po raz pierwszy Hiszpanie dopiero w XVI wieku. Francuz Jean Nicot, który pełnił funkcję ambasadora w Portugalii sądził, że tytoń ma właściwości lecznicze i przywiózł go do Francji. Od nazwiska Jeana Nicota pochodzi też nazwa rośliny nikocjana i samej nikotyny. Do Niemiec natomiast tytoń dotarł w 1566 roku przywieziony przez medyka augsburskiego Adolf'a Occo[9].

Wpływ palenia na zdrowie[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Dym tytoniowy.
 Osobny artykuł: Bierne palenie tytoniu.

Palący żyją średnio o ok. 14 lat krócej niż niepalący[10]. Badania medyczne dowodzą, że palenie jest jedną z wiodących przyczyn takich chorób jak: przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), rak płuc, choroba niedokrwienna serca i wiele innych. Palenie podczas ciąży może również doprowadzić do komplikacji podczas porodu, a także spowodować gorszy rozwój psychofizyczny dziecka.

Społeczne koszty palenia papierosów[edytuj | edytuj kod]

Palenie papierosów (wywołując choroby nowotworowe) zabija co roku w Unii Europejskiej około miliona osób (w tym w Niemczech około 100 tys.). Na całym świecie z tego samego powodu, według przybliżonych szacunków, umiera około 4 miliony ludzi rocznie[11].

Odsetek palących w społeczeństwie[edytuj | edytuj kod]

Dowody na to, że palenie jest zagrożeniem dla zdrowia, przyczyniły się do tego, że wiele krajów ustanowiło wysokie podatki na wyroby tytoniowe oraz stworzyło kampanie przeciwko paleniu. Poszczególne państwa, stany i miasta mają również narzucone zakazy palenia w większości obiektów użytku publicznego. Pomimo tych zakazów europejskie kraje wciąż utrzymują 18 z 20 najwyższych miejsc. Według ERC – Towarzystwa Analiz Rynku największymi palaczami są Grecy. Średnio na jednego Greka w roku 2007 przypadało 3000 papierosów[potrzebny przypis].

W krajach rozwiniętych współczynnik palenia został zrównany, bądź spadł, jednak kontynuuje przyrost w krajach rozwijających się. W Stanach Zjednoczonych współczynnik palenia w okresie między 1965 a 2006 rokiem zmniejszył się o połowę, i tak z 42% spadł na 20,8% wśród osób dorosłych[potrzebny przypis].

W Polsce w 2009 wydano 90 mln złotych na środki wspomagające rzucanie palenia. Z tej sumy 71,2 mln wydane zostały na leki bez recepty[12].

Zakazy palenia[edytuj | edytuj kod]

Już w 1603 roku Jakub I (król Anglii) nakazał publikację broszury, która krytycznie odnosiła się do palenia tytoniu. Również w Rosji car Michał Fiodorowicz Romanow wydał w 1634 roku rozporządzenie zakazujące palenia tytoniu. Palących schwytanych tam wówczas na gorącym uczynku karano chłostą w gołe pięty, osobom powtórnie przyłapanym na paleniu obcinano nos. Przyłapany na paleniu po raz trzeci skazywany był na karę śmierci. Zakaz ten został zniesiony dopiero w 1697 przez cara Piotra I Wielkiego. W 1642 roku bullę zabraniającą palenia tytoniu w kościołach Sewilli wydał papież Urban VIII. W 1650 roku palenia w bazylice św. Piotra zabronił Innocenty X. W 1757 podobny zakaz obowiązywał podczas procesji w Boże Ciało w Kolonii. W Berlinie obowiązywał zakaz palenia na wszystkich ulicach publicznych do czasu rewolucji marcowej (1848).

Bezwzględnie obchodzono się z amatorami tytoniu też w Turcji. Jeden z osmańskich sułtanów kazał karać za wąchanie tytoniu rozcinaniem wargi. Natomiast osobom schwytanym na paleniu tytoniu wpychano przez nos fajkę a potem je wieszano. Ustawa parlamentu tureckiego z 1997 roku zabrania pod groźbą kary grzywny palenia zarówno papierosów, cygar jak i fajek we wszelkich obiektach użyteczności publicznej (w tym w przedszkolach, szkołach, uczelniach, biurach, bankach, obiektach sportowych, szpitalach, dworcach, w środkach komunikacji publicznej i na lotniskach).

Podobne zakazy już w 1998 roku obowiązywały w ponad 90 krajach. Przykładowo w stanie Kalifornia nie wolno pod karą grzywny palić tytoniu w jakimkolwiek pomieszczeniu z wyjątkiem własnego mieszkania – nie wolno więc też palić ani w barach, ani w restauracjach. Natomiast gdy ktoś pali na świeżym powietrzu, może to robić w odległości nie bliższej niż 7 metrów od najbliższego domu. Zakaz palenia obowiązuje w zasadzie wszędzie, gdzie ktoś mógłby odnieść wrażenie, że wbrew własnej woli musi wdychać dym tytoniowy. Podobne zakazy stosowane są w Nowym Jorku. W Belair (stan Teksas) zakaz palenia obowiązuje także w parkach publicznych[13].

W Bhutanie obowiązuje całkowity zakaz palenia tytoniu w miejscach publicznych oraz sprzedaży papierosów na terenie całego kraju.

Również niektóre społeczności religijne (np. Świadkowie Jehowy[14][15] czy Kościół Adwentystów Dnia Siódmego) są zobowiązane do wystrzegania się palenia i zażywania tytoniu.

Zakazy palenia w III Rzeszy[edytuj | edytuj kod]

W późnych latach 1930. naziści stopniowo wprowadzali prawo antynikotynowe. W 1938 Luftwaffe i Reichspost wprowadziły zakaz palenia. Podobne zakazy wprowadzono również w zakładach opieki zdrowotnej, urzędach publicznych i domach wypoczynkowych[16]. Położnym zabroniono palenia na służbie. W 1939 NSDAP uznała za nielegalne palenie we wszystkich swoich siedzibach, a Heinrich Himmler, ówczesny szef SS, ograniczył służbom policyjnym i SS możliwość palenia na służbie[17]. Palenie było również zabronione w szkołach[18].

W 1941 roku w 60 niemieckich miastach zabroniono palenia w tramwajach[17]. Zakaz palenia obowiązywał również w schronach, choć w niektórych wprowadzono osobne pomieszczenia na palarnie[16]. Kolejny krok w kampanii antynikotynowej nadszedł w lipcu 1943, gdy zabroniono publicznego palenia osobom w wieku poniżej 18. lat[17][19][20]. W następnym roku zabroniono palenia w autobusach i kolei miejskiej[21]. Dokonano tego z osobistej inicjatywy Adolfa Hitlera, który obawiał się, że konduktorki mogłyby być ofiarami biernego palenia[16].

Zakazy palenia w XXI wieku[edytuj | edytuj kod]

Konsekwencją potwierdzenia ryzyka dla zdrowia ze strony biernego palenia było wprowadzenie ogólnego zakazu palenia w miejscach serwujących jedzenie i picie (restauracjach, kawiarniach, klubach nocnych) w Norwegii 1 czerwca 2004, w Szwecji 1 czerwca 2005 oraz w wielu częściach Ameryki.

Zakazy palenia z czasem zwiększyły swój zasięg na więcej państw (takich jak Islandia i Szkocja) oraz okręgi administracyjne innych (np. stan Nowy Jork, Waszyngton, Ohio i Arkansas w USA), zabraniając teraz palenia w budynkach użytku publicznego, jak również w prywatnych budynkach użyteczności publicznej (restauracjach, klubach). Wiele budynków posiada specjalne wentylowane pomieszczenia dla palących; niekiedy wydzielenie takiej przestrzeni jest nakazane przez prawo.

Nawet w krajach tradycyjnie postrzeganych za naród palaczy, badania ankietowe wykazały poparcie dla zakazów palenia, jak chociażby 70% we Francji.

W ciągu pierwszych osiemnastu miesięcy od wprowadzenia w mieście Pueblo w stanie Kolorado zakazu palenia, szpitale zanotowały 27% spadek zgłoszeń ataków serca. W zgłoszeniach z sąsiednich miast, które nie przyjęły zakazu palenia, nie zanotowano zmian. Doktor Raymond Gibbons, prezes Amerykańskiego Stowarzyszenia Kardiologicznego, powiedział, że „spadek liczby ataków serca w ciągu pierwszego półtora roku po wprowadzeniu zakazu palenia jest najprawdopodobniej związany ze zmniejszeniem efektów, jakie wywierało na zdrowie bierne palenie, będące znaczącym czynnikiem w powodowaniu zawałów serca"[22].

15 listopada 2010 w Polsce weszły w życie przepisy ograniczające palenie papierosów w miejscach publicznych[23]. Obejmuje on m.in. lokale gastronomiczno-rozrywkowe, miejsca pracy, szpitale, teren uczelni, miejsca przeznaczone do zabaw dzieci, przystanki komunikacji publicznej, pomieszczenia obiektów sportowych oraz inne pomieszczenia użytku publicznego[24]. Zakaz palenia obejmuje też tzw. E-papierosów, czyli „papierosów elektronicznych", których składnikiem jest glikol propylenowy lub gliceryna, substancje aromatyczne i nikotyna w czystej postaci.

Leczenie uzależnień[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kwestionariusz Fagerströma.
 Osobny artykuł: Nikotynizm.

Trwają próby opracowania szczepionki przeciwko nikotynie. Przykładowo szczepionka NicVAX powoduje, że po roku od rzucenia palenia nie paliło 16% osób z grupy która uzyskała wysoki poziom przeciwciał. Wysoki poziom przeciwciał uzyskano po 14 tygodniach od podania szczepionki u 80% osób które poddały się terapii[25].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Sander L. Gilman and Xun Zhou, "Introduction" in Smoke: A Global History of Smoking; s. 26
  2. Gately, Iain (2004) [2003], Tobacco: A Cultural History of How an Exotic Plant Seduced Civilization, Diane, pp. 3-7, ​ISBN 0-8021-3960-4​, http://books.google.com/books?id=x41jVocj05EC&printsec=frontcover, retrieved 2009-03-22
  3. Robicsek, Francis (January 1979), The Smoking Gods: Tobacco in Maya Art, History, and Religion, University of Oklahoma Press, p. 30, ​ISBN 0-8061-1511-4
  4. P. Ram Manohar, "Smoking and Ayurvedic Medicine in India" in Smoke, pp. 68–75;
  5. Heckewelder, John Gottlieb Ernestus; Reichel, William Cornelius (June 1971) [1876] (PDF), History, manners, and customs of the Indian nations who once inhabited Pennsylvania and the neighbouring states, The Historical society of Pennsylvania, p. 149, ​ISBN 978-0-405-02853-3​, http://books.google.com/books?id=qPCuo4LkrIwC&printsec=frontcover, retrieved 2009-03-22
  6. Diéreville; Webster, John Clarence; Webster, Alice de Kessler Lusk (1933), Relation of the voyage to Port Royal in Acadia or New France, The Champlain Society, "They smoke with excessive eagerness […] men, women, girls and boys, all find their keenest pleasure in this way"
  7. Gottsegen, Jack Jacob (1940), Tobacco: A Study of Its Consumption in the United States, Pitman Publishing Company, p. 107, http://books.google.com/books?id=1uNCAAAAIAAJ&q=Tobacco:+A+Study+of+Its+Consumption+in+the+United+States&dq=Tobacco:+A+Study+of+Its+Consumption+in+the+United+States&pgis=1, retrieved 2009-03-22
  8. Balls, Edward K. (1962-10-01), Early Uses of California Plants, University of California Press, pp. 81–85, ​ISBN 978-0-520-00072-8​, http://books.google.com/books?id=F2RzddT6xAsC&printsec=frontcover&dq=Early+Uses+of+California+Plants, retrieved 2009-03-22
  9. Jurgen Graupmann: Leksykon tematów tabu. Warszawa: Klub dla Ciebie, 2007, s. 113-114.
  10. Morbidity and Mortality Weekly Report. April 12, 2002 / 51(14);300-3
  11. Jurgen Graupmann: Leksykon tematów tabu. Warszawa: Klub dla Ciebie, 2007, s. 116.
  12. 90 mln – tyle wydaliśmy na rzucenie palenia. „Nowości”, s. 5, 2010-03-06. 
  13. Jurgen Graupmann: Leksykon tematów tabu. Warszawa: Klub dla Ciebie, 2007, s. 114-116.
  14. Trwajcie w miłości Bożej ss. 86-96
  15. Prowadzenie rozmów na podstawie Pism ss. 185-191
  16. a b c Robert N. Proctor, Pennsylvania State University. The anti-tobacco campaign of the Nazis: a little known aspect of public health in Germany, 1933-45. „British Medical Journal”. 7070 (313), s. 1450–3, grudzień 1996. PMID: 8973234 (ang.). [dostęp 2008-06-01]. 
  17. a b c Robert Proctor: The Nazi War on Cancer. Princeton University Press, 1999. ISBN 0-691-07051-2. (ang.)
  18. W. Timothy Coombs, Sherry J. Holladay: It's Not Just PR: Public Relations in Society. Blackwell Publishing, 2006. ISBN 1-4051-4405-X. (ang.)
  19. George Davey Smith. Lifestyle, health, and health promotion in Nazi Germany. „British Medical Journal”. 7480 (329), s. 1424–5, grudzień 2004. DOI: 10.1136/bmj.329.7480.1424. PMID: 15604167 (ang.). [dostęp 2008-07-01]. 
  20. George Davey Smith, Sabine A Strobele, Matthias Egger. Smoking and health promotion in Nazi Germany. „Journal of Epidemiology and Community Health”. 3 (48), s. 220–3, June 1994. DOI: 10.1136/jech.48.3.220. PMID: 8051518 (ang.). [dostęp 2008-07-21]. 
  21. George Norman Clark, Asa Briggs, A. M. Cooke: A History of the Royal College of Physicians of London. Oxford University Press, 2005. ISBN 0-19-925334-X. (ang.)
  22. Reduction in the Incidence of Acute Myocardial Infarction Associated with a Citywide Smoking Ordinance Amerykańskie Stowarzyszenie Kardiologiczne (3 października 2006). Poprawione 18 stycznia 2006 roku
  23. Ustawa z dnia 8 kwietnia 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych oraz ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej
  24. Ustawa o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych
  25. Jeneen Interlandi. Nowy ratunek dla palaczy. „Świat Nauki”. nr. 10 (242), s. 7, październik 2011. Prószyński Media. ISSN 0867-6380. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]