E-papieros

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zaawansowany model e-papierosa, tzw. mod
Inny przykład moda
E-papieros Ego3 dystrybucji Volish

E-papieros (elektroniczny inhalator nikotyny, EIN) – zasilane akumulatorem urządzenie inhalacyjne dające użytkownikowi podobne wrażenia jak przy paleniu tradycyjnych papierosów. Urządzenie powoduje zamianę roztworu inhalacyjnego na wdychany przez użytkownika aerozol (zamiast dymu wdychanego przy paleniu papierosów). Roztwór inhalacyjny (tzw. liquid) składa się zazwyczaj z glikolu propylenowego, gliceryny, aromatów oraz nikotyny w różnym stężeniu (od 0 do 36 mg/ml)[1]. Czasami dodaje się także do roztworu inhalacyjnego niewielkie ilości wody demineralizowanej oraz etanolu.

Historia e-papierosa[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze pomysły na stworzenie „bezpiecznego” dla zdrowia palaczy papierosa sięgały połowy XX w. i były próbą odpowiedzi firm tytoniowych na informacje medialne o szkodliwości nikotyny i innych substancji wchodzących w skład papierosów. Jednak żadnej ze znanych marek nie udało się stworzyć produktu, który zostałby dobrze przyjęty przez konsumentów. Ciągłe problemy techniczne skutecznie uniemożliwiły wprowadzanie na rynek elektronicznych papierosów. Prace i kolejne pomysły poszczególnych producentów ułożyć można w pewną chronologię porażek i sukcesów:

  • lata 60.: projekt „Premiere” firmy Philip Morris okazał się zupełną klęską, nie przyjmując się wśród konsumentów;
  • I połowa lat 90.: Philip Morris rozpoczął kolejne prace nad prototypem e-papierosa. Powstał produkt o nazwie „Eclipse” – bezdymny papieros, który miał zmniejszać negatywny wpływ biernego palenia o około 85-90%. Papieros emitował smak tytoniu bez tworzenia popiołu i dymu, produkował mniej rakotwórczych związków niż zwykłe dostępne na rynku papierosy, nadal jednak wytwarzał tlenek węgla i zawierał nikotynę;
  • kolejną propozycją marki Philip Morris był „Accord”, emitujący o 83% mniej toksyn niż zwykłe papierosy;
  • w 2004 na rynku pojawił się chiński produkt „Ruyan”, pierwsza e-fajka;
  • w 2006 powstał pierwszy e-papieros „Ruyan V8”. E-papierosy Ruyan pierwotnie wykorzystywały ultradźwięki. Rozwój prac inżynierskich pozwolił na wprowadzenie zastosowania elementu grzewczego. W trakcie „zaciągania się” płyn z nikotyną zostaje podgrzany i odparowany, wskutek czego tworzy się mgła wdychana przez palacza. Metoda znacznie różni się od zwykłego palenia. Tradycyjne papierosy oprócz nikotyny uwalniały jeszcze około 5000 substancji smolistych. Dzięki e-papierosom palacze nie narażają się na ich wdychanie[2];
  • w następnych latach, głównie dzięki rozwiązaniom wprowadzanym przez użytkowników e-papierosów, pojawiały się coraz nowsze konstrukcje mające na celu zwiększenie korzyści płynących z użytkowania e-papierosa. Pojawiły się modyfikacje pozwalające lepiej kontrolować ilość przyjmowanej nikotyny, oraz ograniczyć temperaturę atomizacji płynu.

W Polsce wzmianki o elektronicznym papierosie pojawiły się w 2006 roku, ale prawdziwa popularyzacja nastąpiła w latach 2008 i 2009, kiedy powstało najwięcej firm sprowadzających e-papierosy i handlujących nimi.

Budowa typowego e-papierosa[edytuj | edytuj kod]

Części e-papierosa Ego3: clearomizer, akumulator i wymienna grzałka
Akumulator e-papierosa Ego3 podłączony do ładowarki USB
Przykład moda

Obecna generacja e-papierosów najczęściej przypomina z wyglądu gruby długopis. Odchodzi się od wyglądu przypominającego zwykłego papierosa. Na rynku znaleźć można także modele imitujące fajkę lub cygaro[3].

Z badań wynika, że wielu długoterminowych użytkowników EIN zaczynało od prostego zestawu startowego zawierającego najprostszy model elektronicznego inhalatora nikotyny, by w dłuższej perspektywie zacząć używać bardziej skomplikowanych urządzeń[4].

Klasyczny e-papieros składa się z dwóch lub trzech części:

I wariant[edytuj | edytuj kod]

  • Kartridż – wymienny pojemnik na płyn (tzw. liquid). Płyn w kartridżu można uzupełniać; dostępne są odmiany w wielu smakach i różnych mocach (od beznikotynowych do bardzo mocnych).
  • Atomizer – „serce” e-papierosa – miejsce, gdzie płyn jest podgrzewany i zamienia się w „dym”, a faktycznie w aerozol ze składnikami smakowymi, czasami również zapachowymi.
  • Źródło zasilania – zazwyczaj akumulator, niekiedy bezpośrednie podłączenie do kontaktu, USB bądź gniazdka samochodowego. Ponieważ e-papieros jest urządzeniem elektronicznym, nie działa bez zasilania[3].

II wariant[edytuj | edytuj kod]

  • Kartomizer – połączenie kartridża i atomizera w nierozłączny element.
  • Źródło zasilania – patrz wariant I[3].

III wariant[edytuj | edytuj kod]

  • Clearomizer (tank) – rodzaj kartomizera, najczęściej z przezroczystymi ściankami umożliwiającymi sprawdzenie pozostałej ilości płynu. Grzałka jest wymienna w celu zmniejszenia kosztów wymiany w przypadku jej awarii.
  • Źródło zasilania – patrz wariant I[3].

IV wariant (tzw. mod)[edytuj | edytuj kod]

  • RBA/RTA/RDA/RDTA/RDSA (Rebuildable Atomizer/Rebuildable Tank Atomizer/Rebuildable Dripping Atomizer/Rebuildable Dripping Tank Atomizer/Rebuildable Dripping Squonking Atomizer) – zaawansowane atomizery pozwalające na budowę własnego systemu grzewczego (grzałki) przez użytkownika. Pozwala na dostosowanie parametrów grzałki, takich jak rezystancja, powierzchnia grzewcza, grubość i rodzaj drutu (kanthal, stal nierdzewna, nikiel, tytan) czy nośnik płynu (wata bawełniana, sznurek krzemowy) do własnych preferencji smakowych i ilości generowanej pary. Do używania takich atomizerów niezbędna jest wiedza podstawowa z zakresu fizyki (prawo Ohma). Używanie ich przez niedoświadczonych użytkowników z brakiem odpowiedniej wiedzy nie jest zalecane.
  • Źródło zasilania – mod mechaniczny lub elektroniczny. Mod mechaniczny to najczęściej stalowa/miedziana rurka, z przyciskiem mechanicznym u dołu, z wymiennymi ogniwami wysokoprądowymi, najczęściej typu 18650, 26650 lub 20700 . Taki mod charakteryzuje się spadającym napięciem wraz z rozładowywaniem ogniwa, prostotą budowy i zwykle dużą wytrzymałością na uszkodzenia. Wadą jest brak elektroniki odcinającej napięcie w przypadku zwarcia jak i nadmiernego rozładowania akumulatora, co może skutkować zniszczeniem ogniwa. Dlatego też ważne jest stosowanie ogniw wysokoprądowych (od 20 A) by uniknąć zniszczenia ogniwa. Mod elektroniczny posiada elektronikę pozwalająca na regulowanie mocy lub napięcia, a także pozwala na odczyt rezystancji grzałki i stopnia naładowania baterii. Dzięki temu można regulować parametry według własnych preferencji smakowych. Najnowsze konstrukcje posiadają również opcję kontroli temperatury elementu grzewczego. W tym przypadku konieczne jest jednak wykorzystanie elementów grzewczych wykonanych z tytanu (Ti), niklu (Ni), oraz stali nierdzewnej 316 (SS316). Wyżej wymienione urządzenia również przeznaczone są dla bardziej zaawansowanych użytkowników.

Zaawansowane parowniki[edytuj | edytuj kod]

RBA (Rebuildable Atomizer)[edytuj | edytuj kod]

Jedna z pierwszych konstrukcji, w świecie zaawansowanych modów. Zaistniała ona jako specjalna baza, umożliwiająca na instalację niestandardowych grzałek, do atomizerów przeznaczonych do użytkowania z grzałkami fabrycznymi.

Najbardziej znanym producentem atomizerów z bazą RBA jest Smoktech.

Przykładem tego typu atomizerów jest Smok TFV4, TFV8 i TFV12.

RTA (Rebuildable Tank Atomizer)[edytuj | edytuj kod]

Potocznie nazywany "tankiem". Jest to bardzo podobny typ atomizera jak RBA, gdyż jedyną różnicą, jest brak możliwości użytkowania w takim atomizerze grzałek fabrycznych. Wyróżnia się wśród nich parowniki o różnych rodzajach przepływu powietrza:

  • górny przepływ (tzw. top-airflow) gdzie powietrze dostarczane jest z górnej części atomizera, do grzałki specjalnym tunelem na całej wysokości atomizera. Zaletą takiego rozwiązania jest 100% odporność na wycieki liquidu przez otwory inhalacyjne. Przykładem takiego atomizera jest Geekvape Zeus RTA.
  • dolny przepływ (tzw. bottom-airflow) w tym przypadku powietrze zostaje doprowadzone do zespołu grzewczego znacznie krótszą drogą, bezpośrednio spod grzałki, co również wymusza zastosowanie specjalnego tunelu doprowadzającego powietrze, jest to najczęściej spotykany typ air-flowu Przykładem takiego atomizera jest Geekvape Ammit RTA.
  • bezpośredni/środkowy przepływ (tzw. middle-airflow) jest to jeden z najlepszych sposobów dostarczania powietrza do grzałki, ponieważ nie wymaga zastosowania tuneli, oraz powietrze dostaje się do zespołu grzewczego bezpośrednio Przykładem takiego atomizera jest Geekvape Blitzen RTA.

RDA (Rebuildable Dripping Atomizer)[edytuj | edytuj kod]

Potocznie nazywany "dripperem" . Ten typ atomizera mocno wyróżnia się budową, gdyż nie posiada on żadnego zbiornika na płyn. Płyn znajduje się jedynie w jego nośniku, co wymusza częste napełnianie. Sporą zaletą takiego rozwiązania, jest bardzo dobre oddawanie smaku (przez małą odległość grzałki od ust) i prostota konstrukcji. Przykładem takiego atomizera jest Augvape Druga RDA.

RDTA (Rebuildable Dripping Tank Atomizer)[edytuj | edytuj kod]

Jest bezpośrednią ewolucją parowników typu RDA. W tych konstrukcjach stosuje się dodatkowy zbiornik na płyn, z tą różnicą w stosunku do RTA, że znajduje się on poniżej zespołu grzewczego, poniżej atomizera. Jest to połączenie zalet RTA i RDA, jednakże sporą wadą tego typu atomizerów jest wysoka podatność na wycieki, kłopotliwe napełnianie i wymagane jest zastosowanie bardzo chłonnego nośnika liquidu, gdyż jest on transportowany w górę. Przykładem tego typu atomizera jest iJoy Limitless RDTA.

RDSA (Rebuildable Dripping Squonking Atomizer)[edytuj | edytuj kod]

Potocznie nazywany "Squonkerem". Jest to kolejna wariacja parownika RDA, wygląda dokładnie tak samo jak standardowy parownik RDA, jednak różni się on samym gwintem, ponieważ w środku bieguna dodatniego znajduje się otwór. Wymaga to specjalnego moda, który posiada wewnętrzną butelkę zapasową (o pojemności od 5 do 10 ml), z której liquid jest transportowany przez rurkę i sam otwór w biegunie dodatnim do nośnika liquidu w parowniku. Wymaga to od użytkownika wciskania w/w buteleczki, w celu wtłoczenia liquidu do parownika. Wiele atomizerów RDA, można zaadaptować do użytku z modem typu RDSA. Ma to bardzo wiele zalet, gdyż zachowujemy wszystkie zalety RDA, takie jak prostota konstrukcji i dobrze oddany smak, jednocześnie zachowując zalety tanka (choć pojemność buteleczki w squonkerze zazwyczaj przekracza pojemność większości parowników typu RBA, RTA i RDTA) Jedyną wadą takiego rozwiązania jest wymóg korzystania z wyspecjalizowanego moda i atomizera.

Działanie e-papierosa[edytuj | edytuj kod]

Podstawowa zasada działania e-papierosa to podgrzanie płynu (zazwyczaj zawierającego nikotynę) do temperatury, w której przechodzi on w stan lotny i może być wdychany. W e-papierosie nie zachodzi spalanie, dzięki czemu nie wydziela się silny zapach i powstaje bardzo niewiele substancji ubocznych.

Ustnik posiada wymienny wkład wypełniony specjalnym płynem (liquid), zawierającym glikol propylenowy[5] (30% do 99,6%), glicerynę (30% do 99,6%) i opcjonalnie nikotynę (0% do 3,6%)[6] oraz dodatki smakowe lub aromatyczne. Podczas „zaciągania się” papierosem, mikroprocesor przez przełącznik aktywuje zasilanie tzw. atomizera. Atomizer wprowadza mikroskopijne kropelki płynu do przepływającego powietrza przez podgrzanie płynu do temperatury 150-180 °C. Wytwarzany jest aerozol, który jest wdychany przez użytkownika. Glikol propylenowy powoduje, że płyn tworzy mgiełkę przypominającą wyglądem dym tytoniowy. Dodatek gliceryny zwiększa ten efekt. We wczesnych modelach e-papierosów mikroprocesor aktywował również znajdującą się na końcu urządzenia diodę LED, która symulowała żarzenie się papierosa[7].

Różnice w stosunku do wyrobów tytoniowych[edytuj | edytuj kod]

  • nie zawiera tlenku węgla oraz substancji rakotwórczych, ponieważ proces „palenia” faktycznie polega na inhalacji aerozolem złożonym głównie z glikolu propylenowego oraz gliceryny, nie zaś spalaniu tytoniu;
  • koszt e-palenia (jednostkowy, poza samym zakupem urządzenia) jest wielokrotnie niższy niż przy zakupie tradycyjnych papierosów.
  • brak jest również tzw. „dymu bocznego” który wytwarzany jest przez tradycyjne papierosy, w związku z tym osoby przebywające w tym samym pomieszczeniu z użytkownikiem e-papierosa nie są narażone na bierne palenie.

Elektroniczne inhalatory nikotyny a zdrowie[edytuj | edytuj kod]

Jedną z najważniejszych kwestii wpływających zarówno na odbiór EIN w społeczeństwie, jak i na dotyczące ich uwarunkowania prawne, jest sprawa ich ewentualnej szkodliwości dla zdrowia – zarówno niezależnie, jak i w porównaniu z tradycyjnymi papierosami. Wiele badań potwierdza ich niższą szkodliwość w porównaniu z wyrobami tytoniowymi[8][4], a także fakt, że korzystna dla zdrowia jest jakakolwiek metoda pozwalająca wyeliminować palenie tytoniu[4]. Badania potwierdzają też, że korzyść zdrowotną z przerzucenia się z papierosów tradycyjnych na elektroniczne odniosą także pacjenci z chorobami układu krążenia[8]. Mimo to wielu badaczy zaznacza, że wciąż brak jest badań dokumentujących wpływ EIN na zdrowie w dłuższej perspektywie[9][10][4]. Nie jest też jasne, czy e-papierosy powinny być używane jako substytut palenia tytoniu przez osoby, którym trudno jest rzucić palenie, lub które tego nie chcą[4]. Sprawę komplikuje dodatkowo fakt, że wielu lekarzy i naukowców błędnie interpretuje bądź przedstawia dostępne wyniki badań dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa EIN ze względu na własne przekonania[8]. To z kolei wpływa na porady, których udzielają pacjentom i na odbiór społeczny EIN[8].

Nie jest również jasna kwestia skuteczności EIN jako tzw. nikotynowej terapii zastępczej (NTZ), czyli środka mającego sprzyjać rzuceniu palenia tytoniu przez palaczy[10]. Niektórzy badacze są zdania, że ich skuteczność w tym zakresie jest zbliżona do skuteczności plastrów nikotynowych powiązanych z terapią behawioralną[9]. Inni sugerują, że skuteczność ta może być podobna lub nawet znacznie wyższa dzięki temu, że sięganie po EIN zaspokaja także potrzeby palaczy nawykowych, nie tylko głód nikotyny[11][12].

Zdaniem niektórych potencjalna szkodliwość EIN dalece wykracza poza ewentualne zyski zdrowotne jakie daje rzucenie palenia[9], choć United States Preventive Services Task Force(ang.) uważa, że brak jest wystarczających danych do wysnucia takiego wniosku[13].

  • Artykuł organizacji pozarządowej „Lega Italiana Anti Fumo – LIAF”[14][15], w którym informuje się o pilotażowych badaniach prowadzonych w okresie 6 miesięcy pod kierunkiem prof. med. Riccardo Polosy – dotyczyły one jak używanie e-papierosa wpływa na nałóg tytoniowy. Wyniki badań klinicznych zaprezentowano na kongresie w Turcji. Prof. Polosa (epidemiolog, specjalista m.in. leczenia astmy) w komentarzu dla LIAF stwierdził, że jest szansa, aby dowieść iż e-papierosy są bezpieczną alternatywą dla tradycyjnego palenia tytoniu[16].
  • Artykuł Electronic Cigarettes: Miracle or Public Health Danger?[17] Thomasa J. Glynna – dyrektora International Cancer Control działającego w ramach American Cancer Society. Autor analizuje w tym tekście wszystkie argumenty wysuwane za i przeciw elektronicznym papierosom. W ramach zalet wymienia m.in. dostarczanie nikotyny bez balastu 7 tysięcy innych szkodliwych związków, zaspokajanie odruchów typowych dla palacza (głód nikotynowy, „dym”, odruch ssania), brak efektu palenia biernego oraz możliwość bycia środkiem pomocnym w rzucaniu palenia.

Nikotyna[edytuj | edytuj kod]

Wbrew obiegowej opinii, nikotyna jest jedną z mniej szkodliwych substancji wdychanych wraz z dymem papierosów analogowych (jej szkodliwość bywa przyrównywana do kofeiny[18]), choć nie jest też obojętna dla zdrowia i jest środkiem silnie uzależniającym[8][19]. W niskich stężeniach nikotyna ma łagodne działanie analgetyczne (przeciwbólowe)[20], po przyjęciu większych dawek może jednak powodować nudności, wymioty, biegunkę, niekontrolowane ślinienie, bradykardię, a być może także drgawki i hiperwentylację[21]. Teoretycznie przedawkowanie nikotyny może prowadzić do śmierci, jednak przy stężeniach uwalnianych przez EIN jest to bardzo mało prawdopodobne[4]. Kobiety ciężarne i karmiące oraz osoby starsze są bardziej wyczulone na efekty zażywania nikotyny[20], jej wpływ na dzieci i młodzież nie jest do końca wyjaśniony[21].

Nie jest do końca jasne w jaki sposób organizm przyswaja uwalnianą w aerozolu nikotynę. Prawdopodobnie dzieje się to w górnych rejonach układu oddechowego i odpowiedzialna jest za to błona śluzowa, choć możliwe że przyswajana jest przez pęcherzyki i oskrzeliki w płucach[4].

Status prawny e-papierosów w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z ustawą z dnia 22 lipca 2016 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych[22] e-papierosy podlegają wielu obostrzeniom prawnym. E-papierosy mogą kupić wyłącznie osoby pełnoletnie. Zakazane jest ich używanie w miejscach publicznych a także ich reklamowanie. Zabroniona została sprzedaż internetowa większości akcesoriów (płyny, bazy, atomizery i inne) oraz wprowadzono istotne ograniczenia w sprzedaży stacjonarnej (m.in. zakaz sprzedaży płynów w opakowaniach większych niż 10 ml)[22].

Ustawa została wprowadzona wbrew masowym protestom[23] i petycjom[24][25][26] środowisk e-palaczy. Została przez nich odebrana jako lobbing koncernów tytoniowych i farmaceutycznych, wprowadzony pod pozorem dbania o zdrowie społeczeństwa[27]. Według nich przy jej wprowadzaniu nie wzięto pod uwagę licznych badań stwierdzających mniejszą szkodliwość e-papierosów w stosunku do ich klasycznych odpowiedników.

Pomimo wniosku o udzielenie informacji publicznej[28] złożonego przez Mirosława Dworniczaka (doktora chemii, dziennikarza i popularyzatora e-papierosów), urzędnicy Ministerstwa Zdrowia nie potrafili merytorycznie uzasadnić wprowadzenia ustawy, a ich wyjaśnienia były nielogiczne i niepoparte żadnymi rzetelnymi wynikami badań[29][30].

Status prawny e-papierosów na świecie[edytuj | edytuj kod]

  • Australia – sprzedaż e-papierosów zawierających nikotynę jest nielegalna[31][32].
  • Austria – e-papierosy są uważane za urządzenia medyczne, a wkłady nikotynowe za produkty medyczne. W związku z tym e-papierosy muszą posiadać oznaczenie CE, a wkłady nikotynowe muszą być uprzednio zarejestrowane, by e-papieros mógł zostać dopuszczony do legalnej sprzedaży.
  • Belgia – e-papieros nie podlega żadnym obostrzeniom prawnym.
  • Brazylia – sprzedaż, import oraz reklama e-papierosów w jakiejkolwiek postaci jest zabroniona[33].
  • Dania – e-papierosy są legalne, jednak w związku z przeprowadzanymi badaniami same wkłady nikotynowe są czasowo zakazane.
  • Finlandia – sprzedaż, a także kupno z zamiarem sprzedaży, wkładów zawierających nikotynę jest zabronione. Ich zakup zagraniczny i jedynie dla użytku własnego pozostaje legalny.
  • Holandia – używanie e-papierosa jest legalne, jednak jego reklama jest zakazana[34].
  • Hongkong – posiadanie i sprzedaż e-papierosa jest nielegalna.
  • Kanada – w marcu 2009 tamtejsze Ministerstwo Zdrowia zażądało natychmiastowego zaprzestania importu, sprzedaży oraz reklamy produktów związanych z e-papierosami, zalecając jednocześnie Kanadyjczykom nie kupować i nie używać e-papierosów. Oficjalnie każdy produkt związany z e-papierosami i zawierający nikotynę wymaga pozwolenia na import, sprzedaż i reklamę. W praktyce ani jedno takie pozwolenie nie zostało wydane[35].
  • Malezja – e-papierosy są uważane za urządzenia medyczne, a wkłady nikotynowe za produkty medyczne. Mogą zostać legalnie nabyte na podstawie odpowiedniej recepty.
  • Niemcy – e-papieros nie podlega żadnym obostrzeniom prawnym.
  • Nowa Zelandia – Ministerstwo Zdrowia ustaliło, że wkłady zawierające nikotynę, zanim zostaną dopuszczone do sprzedaży, muszą uprzednio zostać zarejestrowane jako lek.
  • Stany Zjednoczone – według Agencji Żywności i Leków e-papieros stanowi system dostarczania nikotyny i jako taki podlega uprzedniej akceptacji przez Agencję. FDA prowadzi badania nad e-papierosem, istnieją także przypadki wstrzymywania przez nią transportu produktów związanych z e-papierosem na teren USA[36][37].
  • Wielka Brytania – e-papieros nie podlega żadnym obostrzeniom prawnym[38].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Baza 36 mg/ml. W: https://e-vaper.biz [on-line]. [dostęp 2018-07-10].
  2. Historia e-papierosów (pol.). e-papieros.edu.pl. [dostęp 2014-05-19].
  3. a b c d Budowa e-papierosa (pol.). e-papieros.edu.pl/. [dostęp 2014-05-19].
  4. a b c d e f g Thomas H. Brandon i inni, Electronic Nicotine Delivery Systems: A Policy Statement from the American Association for Cancer Research and the American Society of Clinical Oncology, „Clinical Cancer Research”, 3, 2015, s. 514–525, DOI10.1158/1078-0432.CCR-14-2544 [dostęp 2016-11-07].
  5. Jarosław Babraj: Elektroniczne papierosy - jak to działa i czy to działa? Test (pol.). wp.pl tech. s. 2. [dostęp 2014-05-19].
  6. E-liquid - co to jest, jak działa? (pol.). e-papieros.edu.pl. [dostęp 2014-05-19].
  7. E-papieros leksykon pojęć (pol.). e-papieros.edu.pl. [dostęp 2014-05-19].
  8. a b c d e Riccardo Polosa, Davide Campagna, Pasquale Caponnetto, What to advise to respiratory patients intending to use electronic cigarettes, „Discovery Medicine”, 109, 2015, s. 155–161, ISSN 1944-7930, PMID26463097 [dostęp 2016-11-07].
  9. a b c Jon O. Ebbert, Amenah A. Agunwamba, Lila J. Rutten, Counseling Patients on the Use of Electronic Cigarettes, „Mayo Clinic Proceedings”, 1, s. 128–134, DOI10.1016/j.mayocp.2014.11.004.
  10. a b Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Paul Truman Harrell i inni, Electronic nicotine delivery systems („e-cigarettes”): review of safety and smoking cessation efficacy, „Otolaryngology--Head and Neck Surgery: Official Journal of American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery”, 3, 2014, s. 381–393, DOI10.1177/0194599814536847, ISSN 1097-6817, PMID24898072, PMCIDPMC4376316 [dostęp 2016-11-07].
  11. P. Caponnetto i inni, Electronic cigarette: a possible substitute for cigarette dependence, „Monaldi Archives for Chest Disease”, 1, 2015, DOI10.4081/monaldi.2013.104, ISSN 2465-1028 [dostęp 2016-11-07].
  12. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Daniela Saitta, Giancarlo Antonio Ferro, Riccardo Polosa, Achieving appropriate regulations for electronic cigarettes, „Therapeutic Advances in Chronic Disease”, 2, 2014, s. 50–61, DOI10.1177/2040622314521271, ISSN 2040-6223, PMID24587890, PMCIDPMC3926346 [dostęp 2016-11-07] (ang.).
  13. Albert L. Siu, Behavioral and Pharmacotherapy Interventions for Tobacco Smoking Cessation in Adults, Including Pregnant Women: U.S. Preventive Services Task Force Recommendation Statement, „Annals of Internal Medicine”, 8, 2015, DOI10.7326/m15-2023, ISSN 0003-4819 [dostęp 2016-11-07].
  14. „Lega Italiana Anti Fumo – LIAF”, (wł.)
  15. Italian Non-Smoking Association Positive About Electronic Cigarettes (ang.)
  16. Wyniki badań wyników badań klinicznych nad e-paleniem zespołu prof. Polosy
  17. Electronic Cigarettes: Miracle or Public Health Danger? - Global Bridges, „Global Bridges”, 17 listopada 2011 [dostęp 2016-11-07] (ang.).
  18. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Allegra Stratton, Try smokeless nicotine cigarettes, says government, „The Guardian”, 14 września 2011, ISSN 0261-3077 [dostęp 2016-11-07] (ang.).
  19. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Tianrong Cheng, Chemical evaluation of electronic cigarettes, „Tobacco Control”, suppl 2, 2014, ii11–ii17, DOI10.1136/tobaccocontrol-2013-051482, ISSN 1468-3318, PMID24732157, PMCIDPMC3995255 [dostęp 2016-11-07] (ang.).
  20. a b Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Dean E. Schraufnagel, Electronic Cigarettes: Vulnerability of Youth, „Pediatric Allergy, Immunology, and Pulmonology”, 1, 2015, s. 2–6, DOI10.1089/ped.2015.0490, ISSN 2151-321X, PMID25830075, PMCIDPMC4359356 [dostęp 2016-11-07].
  21. a b Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Lucinda J. England i inni, Nicotine and the Developing Human: A Neglected Element in the Electronic Cigarette Debate, „American Journal of Preventive Medicine”, 2, 2015, s. 286–293, DOI10.1016/j.amepre.2015.01.015, ISSN 1873-2607, PMID25794473, PMCIDPMC4594223 [dostęp 2016-11-07].
  22. a b Internetowy System Aktów Prawnych. [dostęp 2016-09-08].
  23. Listy do posłów. [dostęp 2016-09-08].
  24. Petycja Wapera. [dostęp 2016-09-08].
  25. VAPEBlog. [dostęp 2016-09-08].
  26. E-palenie.edu.pl. [dostęp 2016-09-08].
  27. Wyborcza.biz: Lobbing wokół dyrektywy antytytoniowej szkodzi zdrowiu Polaków. [dostęp 2016-09-08].
  28. Stary Chemik bloguje: wniosek o udzielenie informacji publicznej. [dostęp 2016-09-08].
  29. Stary Chemik bloguje: słowa wiceministra Pinkasa. [dostęp 2016-09-08].
  30. Stary Chemik bloguje: odpowiedź od Ministerstwa Zdrowia. [dostęp 2016-09-08].
  31. E-cigarettes being sold online. W: news.com.au [on-line]. News Digital Media, 2009-01-19. [dostęp 2009-01-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-03)].
  32. National Drugs And Poisons Schedule Committee Record Of Reasons. Therapeutic Goods Administration, 2008-10-15. [dostęp 2009-05-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-06-15)].
  33. Anvisa proíbe comercialização do cigarro eletrônico – Vida & – Estadao.com.br
  34. Electronic cigarette investigation called for. W: DutchNews.nl [on-line]. 2008-03-17. [dostęp 2008-03-20].
  35. Health Canada Advises Canadians Not to Use Electronic Cigarettes. Health Canada, 2009-03-27.
  36. Debbie Elliott: Officials Probe E-Cigarettes' Health Claims. National Public Radio, 2009-04-13. [dostęp 2009-04-14].  Cytat: The agency has opened an investigation and has refused to allow e-cigarettes, e-cigars and e-pipes to cross the border because they're considered new drugs that require FDA approval.
  37. New Questions About Safety of E-Cigarettes. WJLA-TV, 2009-03-31. [dostęp 2009-04-17].  Cytat: The U.S. FDA has blocked 17 import shipments of electronic cigarettes, saying in a statement, „These products offered for import appear to require FDA approval to be legally marketed in the U.S. and have not been reviewed by the agency.”
  38. Smoke without the fire – the cigarette that's legal indoors. W: Daily Mail [on-line]. Associated Newspapers Ltd, 2007-10-23. [dostęp 2008-03-20].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]