Paul Valéry

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Paul Valéry
Paul Valéry.jpg
Data i miejsce urodzenia 30 października 1871
Sète
Data i miejsce śmierci 20 lipca 1945
Paryż
Narodowość francuska
Styl Klasycyzm
Symbolizm

Paul Ambroise Valéry (ur. 30 października 1871 w Sète, zm. 20 lipca 1945 w Paryżu) – francuski poeta, eseista i prozaik.

Życie[edytuj]

Ojciec poety był Korsykaninem, matka pochodziła ze starej rodziny genueńskiej. Wczesną młodość spędził w Montpellier, gdzie studiował prawo na miejscowym uniwersytecie. W 1894 r. przeniósł się do Paryża. W 1890 r. poznał Stéphane’a Mallarmé którego uważał za swojego mistrza, oraz André Gide’a, z którym przyjaźnił się do końca życia. W 1925 r. został członkiem Akademii Francuskiej. W latach 1924-34 był prezes francuskiego PEN Clubu. W 1937 r. objął katedrę poetyki w Collège de France, którą prowadził aż do śmierci. W 1932 poeta, który wielokrotnie gościł w Polsce z odczytami, uhonorowany został komandorią Orderu Odrodzenia Polski.

Twórczość[edytuj]

Debiutował w 1889 r. marsylskim periodyku „Petite Revue Maritime”. W wieku dwudziestu jeden lat zarzucił twórczość poetycką i zwrócił się ku filozofii i matematyce oraz muzyce i malarstwu. Do poezji wrócił w 1917, wydając słynny poemat Młoda Parka. W 1920 opublikował swój dorobek poetycki z lat 1890-1900 jako Album wierszy dawnych . W wydanym w 1922 r. tomie Uroki znalazł się jeden z najgłośniejszych jego wierszy – Cmentarz morski. Oprócz poezji publikował utwory eseistyczne, poematy sceniczne (monodramy), Amfion (1931) i Semiramida (1934), do których muzykę skomponował Arthur Honegger, oraz dramaty Mój Faust (1941) i Anioł (1947). Od 1894 r. aż do śmierci prowadził dzienniki, które jako faksymile ukazywały się w latach 1957-1961.

Tworzył pod wpływem klasycyzmu, parnasizmu i symbolizmu. Uprawiał poezję hermetyczną, intelektualną, skondensowaną i wysublimowaną – poddaną klasycznym rygorom formalnym, wyrażającą refleksje nad istotą bytu oraz funkcjonowaniem umysłu. Odrzucał idee surrealizmu i kubizmu w malarstwie i literaturze. Nie akceptował powieści jako gatunku, odmawiając jej walorów estetycznych.

Dzieła Valéry'ego tłumaczyli: Anna Ludwika Czerny, Donata Eska, Joanna Guze, Jarosław Iwaszkiewicz, Mieczysław Jastrun, Czesław Jastrzębiec-Kozłowski, Roman Kołoniecki, Jan Mieczysławski, Aleksandra Olędzka-Frybesowa, Julian Rogoziński, Artur Sandauer, Leopold Staff.

W języku polskim ukazała się dotychczas tylko jedna publikacja książkowa poświęcona pisarzowi:

  • Morawska Ludmiła, Studium o języku poezji Pawła Valéry, Lublin: TN KUL, 1955.

Wybrane dzieła[edytuj]

  • Introduction à la méthode de Léonard de Vinci (Wstęp do metody Leonarda da Vinci, 1895)
  • La Soirée avec monsieur Teste (Wieczór z panem Teste, 1896)
  • Essai d'une conquête méthodique (Podbój metodyczny, 1897)
  • La jeune Parque (Młoda Parka, 1917)
  • Le Cimetiere marin (Cmentarz morski, 1920)
  • Album de vers anciens (Album wierszy dawnych, 1920)
  • Charmes (Uroki, 1922)
  • Eupalinos ou l'Architecte (Eupalinos, czyli architekt, 1921)
  • L'Âme et la danse (Dusza i taniec, 1923)
  • Variété (Rozmaitości), t. 1-5 (1924-44)
  • Amphion (Amfion, 1931)
  • Sémiramis (Semiramida, 1934)
  • Degas, danse, dessin (Degas, taniec, rysunek, 1938)
  • Mon Faust (Mój Faust, 1941)
  • Mauvaises pensées et autres (Myśli złe i inne, 1942)
  • L'Ange (Anioł, 1947)
  • Cahiers (Zeszyty), t. 1-29 (1957-1961)

Wydania polskie[edytuj]

  • Dusza i taniec, Wilno: Ludwik Chomiński, 1926.
  • Utwory wybrane, Warszawa: Wydawnictwo Droga, 1936.
  • Rzeczy przemilczane. Z pism o sztuce, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974.
  • Myśli bez retuszu, Białystok: Łuk, 1994.
  • Degas, taniec, rysunek, Warszawa: Pavo, 1993.
  • Poezje wybrane, Warszawa: LSW, 1980.
  • Poezje, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1959, 1975.
  • Estetyka słowa, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.

Definicja poezji według Paula Valéry[edytuj]

Quote-alpha.png
Pod nazwą poezji rozumiane są dwie różne rzeczy, które jednak w pewnym punkcie łączą się ze sobą. Poezja – takie jest jedno znaczenie wyrazu – jest sztuką opartą na mowie. Ale ma też znaczenie ogólniejsze, bardziej rozpowszechnione, trudne do zdefiniowania, bo znacznie bardziej nieokreślone: wyraża pewien stan umysłu.

Bibliografia[edytuj]

  • Jerzy Adamski, Historia literatury francuskiej. Zarys, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1966.
  • Leksykon pisarzy świata XX wieku, red. Wacław Sadkowski, wyd. 2, Warszawa: Fundacja „Literatura Światowa”, 1997.
  • Literatura świata, Warszawa: Wydawnictwo naukowe PWN, 2007.
  • Modernizm, red. Sławomir Żurawski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008.

Linki zewnętrzne[edytuj]