Mieczysław Jastrun

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mieczysław Jastrun
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 29 października 1903
Korolówka
Data i miejsce śmierci 22 lutego 1983
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki poezja
Ważne dzieła
  • Spotkanie w czasie
  • Mickiewicz
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia PolskiOrder Sztandaru Pracy I klasy Złoty Krzyż Zasługi
Nagrody

Nagroda Polskiego PEN Clubu (1969), Nagroda Fundacji im. Alfreda Jurzykowskiego (1972), nagroda miesięcznika „Odra” (1977)

Mieczysław Jastrun (ur. 29 października 1903 w Korolówce k. Tarnopola, zm. 22 lutego 1983 w Warszawie) – polski poeta, prezentujący lirykę refleksyjno-filozoficzną i moralistyczną, tłumacz poezji francuskiej, rosyjskiej i niemieckiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Korolówce (w ówczesnej Galicji Wschodniej) w rodzinie żydowskiej, jako Mojsze Agatsztein, syn Józefa Agatsteina i Marii z domu Wiensohn. Dzieciństwo spędził w Jodłowej, do szkoły powszechnej uczęszczał w Ryglicach, gdzie jego ojciec otworzył gabinet lekarski. Mieszkali w różnych miejscowościach, w których pracował jego ojciec. W latach 1915–1919 przebywał w Krakowie, gdzie uczęszczał do gimnazjum. Z powodu wybuchu wojny polsko-bolszewickiej (1919–1921) przerwał naukę i zaciągnął się jako ochotnik do Wojska Polskiego. Nie uczestniczył jednak w walkach, gdyż w tym czasie ciężko zachorował na tyfus. 9 marca 1920 wraz ze swoim starszym bratem Jerzym Stanisławem (późniejszy Jerzy Gierowski) przyjął chrzest w kościele św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Jodłowej. Nie powrócił już do Krakowa, a ostatnie dwie klasy szkoły średniej ukończył w Gimnazjum im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie. Mieszkał wtedy w Pleśnej, u swojej dawnej opiekunki (1921−1923). Po złożeniu egzaminu dojrzałości studiował polonistykę, germanistykę i filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Zadebiutował jako poeta wierszem Wielki wóz opublikowanym w miesięczniku „Skamander” (1925). W 1929 doktoryzował się u Stanisława Windakiewicza na podstawie rozprawy Stosunek Wyspiańskiego do Słowackiego.

Po ukończeniu studiów, pracował jako nauczyciel języka polskiego i propedeutyki filozofii w prywatnym gimnazjum w Kolbuszowej (1928−1929), następnie w Brześciu i w Społecznym Polskim Gimnazjum Męskim w Łodzi. Jego uczniami byli m.in. Jerzy Jochimek i Jerzy Pomianowski. Od 1929 należał do Związku Zawodowego Literatów Polskich (ZZLP), a w 1930 został członkiem Polskiego Pen Clubu. Po wyjeździe z Tarnowa utrzymywał kontakt z miastem, gdzie spotykał się z innym literatem – Romanem Brandstaetterem. Rozwijał swą twórczość literacka ogłaszając liczne wiersze, artykuły i przekłady poetyckie w językach obcych w wielu czasopismach, m.in. w Wiadomościach Literackich, Skamandrze, Gazecie Literackiej, Okolicy Poetów, Kamenie czy Ateneum.

Po wybuchu II wojny światowej przedostał się w grudniu do okupowanego przez Sowietów Lwowa. Tam zajmował się pracą translatorską z klasyki rosyjskiej i ukraińskiej i brał udział w redagowaniu podręczników szkolnych w języku polskim. 17 września 1940 roku wstąpił do Związku Radzieckich Pisarzy Ukrainy[1].

Po zajęciu Lwowa przez III Rzeszę w 1941 powrócił do Warszawy i włączył się w nurt tajnego nauczania oraz nawiązał współpracę z prasą konspiracyjną używając pseudonimu Jan Klonowicz. Aby uniknąć aresztowania przez gestapo, przeniósł się do Międzylesia (lipiec 1944). Jeszcze przed zakończeniem wojny osiadł w Lublinie, gdzie pisał do tygodnika „Odrodzenie” (do 1949) oraz pracował w redakcji „Wsi” i „Rzeczpospolitej”.

Jesienią 1945 wyjechał do Łodzi. Wstąpił do PPR; pełnił funkcję zastępcy redaktora naczelnego „Kuźnicy”, w której ogłaszał swoje utwory. Po 1947 był autorem utworu pt. Tren na śmierć generała Świerczewskiego[2]. Od 1949 mieszkał na stałe w Warszawie; rok później ożenił się z poetką Mieczysławą Buczkówną (1924-2015), z którą miał syna Tomasza (ur. 1950). Mieczysław Jastrun kontynuował pracę artystyczną publikując swoje utwory w wielu czasopismach i wydawnictwach. Prowadził także wykłady z poezji współczesnej na Uniwersytecie Warszawskim. W 1957, po zakazie wydawania miesięcznika „Europa”, którego był współzałożycielem, wystąpił z PZPR. Należał do sygnatariuszy Listu 34 – pisarzy i uczonych występujących w obronie wolności słowa (1964). Był laureatem wielu nagród literackich, m.in.: Nagrody Polskiego Pen Clubu za przekłady z języka niemieckiego (1969), Nagrody Fundacji im. A. Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1972).

Zmarł w Warszawie.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Grób Mieczysława Jastruna

Poezja:

  • Spotkanie w czasie, wyd. Ferdynand Hoesick, Warszawa 1929.
  • Dzieje nieostygłe (1935).
  • Strumień i milczenie, Wydawnictwo J. Mortkowicza, Kraków 1937.
  • Godzina strzeżona, Związek Zawodowy Literatów Polskich, Lublin 1944.
  • Rzecz ludzka, „Książka”, Warszawa 1946.
  • Sezon w Alpach i inne wiersze, „Książka”, Kraków 1948.
  • Barwy ziemi, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1951.
  • Poemat o mowie polskiej, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1952.
  • Poezja i prawda, Czytelnik, Warszawa 1955.
  • Genezy, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1959.
  • Większe od życia, Czytelnik, Warszawa 1960.
  • Intonacje, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1962.
  • Strefa owoców, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964.
  • W biały dzień, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1967.
  • Godła pamięci, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1969.
  • Wyspa, Czytelnik, Warszawa 1973.
  • Błysk obrazu, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1975.
  • Scena obrotowa, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1977.
  • Punkty świecące, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1980.
  • Wiersze z jednego roku, Czytelnik, Warszawa 1981.
  • Fuga temporum, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1986.

Eseje, szkice biograficzne, teksty o literaturze:

  • Mickiewicz, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1949.
  • Poeta i dworzanin. Rzecz o Janie Kochanowskim, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1954.
  • Wizerunki. Szkice literackie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1956.
  • Między słowem a milczeniem, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1960.
  • Mit śródziemnomorski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1962.
  • Wolność wyboru, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1969.
  • Sytuacja poezji, 1971.
  • Gwiaździsty diament Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1971.
  • Walka o słowo, Czytelnik, Warszawa 1973.
  • Podróż do Grecji, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1978.
  • Forma i sens poezji, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1988.

Proza:

  • Spotkanie z Salomeą, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1959 (powieść o Słowackim).
  • Piękna choroba, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1961 (powieść autobiograficzna).
  • Smuga światła, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1983 (wspomnienia)
  • W innym miejscu, w innym czasie, Czytelnik, Warszawa 1994 (opowiadania)
  • Dzienniki 1955-1981, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2002.
  • Pamięć i milczenie. Z rękopisów przygotował do druku A. Lam. Wyższa Szkoła Humanistyczna im. A. Gieysztora, Pułtusk 2006.

Przetłumaczył Elegie duinejskie i Poezje Rainera Marii Rilkego, poezję Friedricha Hölderlina. Napisał esej O przekładzie jako o sztuce słowa.

Mieczysław Jastrun, mimo iż mocno związany był z Tarnowem i jego najbliższymi okolicami, nie eksponował tych więzów, ani nie starał się ich odnawiać. Jednak w jego twórczości, zwłaszcza prozatorskiej, znajduje się wiele wątków, odniesień czy wspomnień dotyczących tego czasu, kiedy tu żył i mieszkał, kiedy budziły się jego pierwsze fascynacje poetyckie, związki uczuciowe. Krainę dzieciństwa i młodości, „krainę snów” odkrywamy w „Dziennikach i wspomnieniach” (1955), „Pięknej chorobie” (1961), „Smudze światła” (1983) i zwłaszcza w pośmiertnie wydanych wspomnieniach „Pamięć i milczenie” (2006).

W 1950 r. z okazji Święta 22 lipca otrzymał Nagrodę Państwową I stopnia[3]. W 1955 roku otrzymał Nagrodę Państwową I. stopnia[3].

W 1954, w 10 rocznicę Polski Ludowej został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[4][5]. W 1949 Prezydent RP Bolesław Bierut nadał mu Order Sztandaru Pracy I klasy[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Bohdan Urbankowski, Czerwona msza, czyli uśmiech Stalina, t. 1, Warszawa 1998, s. 123.
  2. Kazimierz Konieczny, Henryk Wiewióra: Karol Świerczewski Walter. Zbiory Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. Warszawa: Wydawnictwo „Nasza Księgarnia”, 1971, s. 373–374.
  3. a b Bohdan Urbankowski, Czerwona msza, czyli uśmiech Stalina, t. 2, Warszawa 1998, s. 315.
  4. Uchwała Rady Państwa z dnia 16 lipca 1954 r. o nadaniu odznaczeń państwowych, Monitor Polski 954 nr 112, poz. 1565.
  5. M.P. z 1954 r. Nr 112, poz. 1565
  6. Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 lipca 1949 r. w sprawie nadania Orderu „Sztandar Pracy”, Monitor Polski, 1950 nr 6, poz. 58.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]