Poręba Żegoty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 50°03'30"N 19°33'49"E
- błąd 39 m
WD 50°4'N, 19°34'E, 50°6'N, 19°36'E
- błąd 2327 m
Odległość 1006 m
Poręba Żegoty
wieś
Ilustracja
Oficyny pałacu Szembeków, widok od drogi.
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat chrzanowski
Gmina Alwernia
Liczba ludności (2018) 1209
Strefa numeracyjna 12
Kod pocztowy 32-566[1]
Tablice rejestracyjne KCH
SIMC 0314709
Położenie na mapie gminy Alwernia
Mapa konturowa gminy Alwernia, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Poręba Żegoty”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Poręba Żegoty”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Poręba Żegoty”
Położenie na mapie powiatu chrzanowskiego
Mapa konturowa powiatu chrzanowskiego, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Poręba Żegoty”
Ziemia50°03′30″N 19°33′49″E/50,058333 19,563611
Kościół pw. św. Marcina i św. Małgorzaty przy DW 780 (widok z 2008)

Poręba Żegotywieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie chrzanowskim, w gminie Alwernia.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 780 KrakówChełm Śląski, wieś znajduje się w odległości 2 km na wschód od Alwerni.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Poręba Żegoty[2][3]
SIMC Nazwa Rodzaj
0314721 Nawsie część wsi
0314738 Potok część wsi
0314744 Psia Górka część wsi
0314773 Szwaby część wsi

Historia i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi XIV wieku. W latach 1325–1327 miejscowa parafia wymieniona jest w wykazie zbiórki świętopietrza. Pierwszą wzmiankę o miejscowości spotykamy w dyplomie z 18 września 1373 roku (Kodeks Małopolski Piekosińskiego), w którym Krzywosąd, dziedzic Czarnej Poręby, sprzedaje sołtystwo w Porębie Czarnej braciom Michałowi i Mikołajowi, zaś między świadkami występuje Szegotha de Poramba. Pierwszy dokładny opis wsi pochodzi z aktu rozgraniczenia między Kamieniem, a Brodłami Piotra Szafrańca z 25 listopada 1419 roku. Długosz w opisie parafii w Tłuczani wymienia jako właściciela Kossowej Andrzeja de Zegoczina Poremba de domo et familia Waldroph. W XV wieku Poręba lub jej część nazywana wtedy Porąbką stanowiła własność biskupów krakowskich i należała do parafii św. Wojciecha w Jaworznie. Z łanów kmiecych, karczmy i zagród odprowadzano dziesięcinę w połowie plebanowi w Mysłowicach, zaś drugą plebanowi w Jaworznie. W 1581 roku wieś była własnością Piotra Porębskiego. Po Porębskich przeszła na rzecz rodziny Czernych, a później jako wiano w ręce Szembeków.

Na przełomie XIX wieku i XX wieku Poręba miała 182 domy, w których mieszkało 1454 osób (1437 wyznania rzymskokatolickiego, oraz 17 wyznania mojżeszowego). Oprócz tego w posiadłości Zygmunta hrabiego Szembeka mieszkało 118 osób w 10 budynkach (111 wyznania rzymskokatolickiego, oraz 7 wyznania mojżeszowego).

Parafia Poręba Żegoty obejmowała wtedy oprócz Poręby miejscowości: Alwernia, Okleśna, Brodła, Mirów i Podłęże z ogólną liczbą 4058 mieszkańców wyznania rzymskokatolickiego oraz 292 wyznania mojżeszowego. Obecnie parafia rzymskokatolicka obejmuje wsie: Poręba Żegoty, Brodła i Mirów. Ponad 1% mieszkańców stanowią Świadkowie Jehowy należący do zboru Tenczynek i korzystający z zebrań religijnych w Sali królestwa w Rudnie.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego.

Kościół[edytuj | edytuj kod]

Obecny murowany kościół pw. św. Marcina i św. Małgorzaty, który powstał w miejscu wcześniejszego, drewnianego, ufundował Franciszek Czerny-Szwarzenberg wraz z biskupem krakowskim Szembekiem w roku 1762. W 1898 roku projekt rozbudowy przygotował krakowski architekt Zygmunt Hendel[4]. Budową kierował Miller z Krakowa. 11 listopada 1900 roku odbyło się poświęcenia kościoła[5].

Kościół jest jednonawowy, z wieżą zwieńczoną baniastym hełmem. Wewnątrz warto zwrócić uwagę na marmurowe ołtarze pochodzące z Katedry Wawelskiej, a przeniesione tu na przełomie XIX–XX wieku. Wyróżniają się także obrazy takich mistrzów jak: Michał Stachowicz i Wojciech Eljasz-Radzikowski[6].

Pałac Szembeków[edytuj | edytuj kod]

Drugim ważnym zabytkiem Poręby są ruiny pałacu należącego kolejno do Korycińskich, Szwarcenberg-Czernych oraz (do II wojny światowej) Szembeków. Pierwszy drewniany dwór powstał w tym miejscu w XVII stuleciu. Obecny rokokowo-klasycystyczny pałac powstał w kilku etapach pomiędzy końcem XVII wieku, a początkiem XX wieku, kiedy przebudował go architekt Tadeusz Stryjeński[4]. W pałacu spalonym w 1945 roku i częściowo rozebranym, znajdowała się cenna biblioteka oraz bogate zbiory sztuki. W ostatnim czasie podjęto prace zmierzające do odbudowy pałacu[7]. Zostały one jednak przerwane ze względu na wycofanie się nowego właściciela. W całości zachowała się jedynie oficyna. W parku dworskim znajduje się zdewastowana kaplica-mauzoleum Szembeków z lat 1920–1922, z posągiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem. W parku istniała też sztuczna grota z posągiem Neptuna. W otoczeniu pałacu, przy drodze w kierunku Alwerni widoczne są stawy rybne oraz kamienna figura św. Jana Nepomucena z 1782 roku[8].

Gaudynowskie Skały[edytuj | edytuj kod]

Pomiędzy Porębą-Żegoty a Brodłami znajdują się Gaudynowskie Skały, część Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Skały podzielone są głębokim i szerokim wąwozem.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[9]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 955 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014–03–09]. 
  3. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  4. a b Krasnowolski 2013 ↓, s. 235.
  5. Poświęcenie kościoła Czas 1900 nr 278 z 13 listopada s. 2
  6. Kornecki 1993 ↓, s. 51.
  7. Marzanna Raińska, Czy ruiny pałacu Szembeków w Porębie Żegoty zostaną odbudowane?, 2009-12-05, portal: DworyMalopolski.pl {Dostęp 20.03.2011)]
  8. Kornecki 1993 ↓, s. 86.
  9. Rejestr ↓, s. 13.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Filip Sulimierski i Władysław Walewski - „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, Warszawa 1880–1914, tom VIII, strona 818.
  • Marian Kornecki: Sztuka Sakralna. Kraków: Zarząd Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych w Krakowie, 1993.
  • Bogusław Krasnowolski: Leksykon zabytków architektury Małopolski. Kraków: Arkady, 2013. ISBN 978-83-2134744-8.
  • Rejestr zabytków nieruchomych woj. małopolskiego (pol.). Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2017-11-17].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]