Powałki (wieś w województwie pomorskim)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Powałki
Przystanek kolejowy Powałki
Przystanek kolejowy Powałki
Państwo  Polska
Województwo pomorskie
Powiat chojnicki
Gmina Chojnice
Sołectwo Powałki
Liczba ludności (2008) 324
Strefa numeracyjna (+48) 52
Kod pocztowy 89-620
Tablice rejestracyjne GCH
SIMC 0081636
Położenie na mapie gminy wiejskiej Chojnice
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Chojnice
Powałki
Powałki
Położenie na mapie powiatu chojnickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu chojnickiego
Powałki
Powałki
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Powałki
Powałki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Powałki
Powałki
Ziemia53°44′25″N 17°37′10″E/53,740278 17,619444
Strona internetowa miejscowości

Powałki (niem. Powalken) – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Chojnice przy drodze wojewódzkiej nr 235. Połączenie z centrum Chojnic umożliwiają autobusy komunikacji miejskiej (linia nr 4).

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 4 maja 1357 r.[1]

Wieś Powałki jest starą siedzibą Powalskich[2].

W 1570 r. właścicielem wsi był Jerzy Lewald h. Rogala, pochodzenia niemieckiego[3][4]. W 1648 r. wieś stanowiła własność P. Strzeszkowskiego z Kłodawy[5]. W 1682 r. była własnością Samuela Lewadt-Powalskiego z Powałek[6]. W latach 1744-1749 Powałki wciąż należały do rodziny Powalskich[7].

Niegdyś istniał we wsi kościół przyłączony zapewne jako filialny do Chojnic, prywatnego patronatu. W 1519 r. zburzyli go Krzyżacy. Później jednak, prawdopodobnie przed rokiem 1572 na nowo został on odbudowany i to w dość obszernych rozmiarach, gdyż przez cały czas, kiedy luteranie panowali w Chojnicach (od 1555 do 1616 r.), proboszcz chojnicki mieszkał zwykle w Powałkach, przez co kościół tutejszy stał się nawet parafialnym i to zarówno dla Chojnic, jak i dla Nowej Cerkwi[8]. Fundatorem nowego kościoła był Jerzy Lewald, dziedzic Powałek i gorliwy katolik, który chcąc zachować sąsiednią szlachtę przy wierze katolickiej, wzniósł tam kościół, zapewniając przy tym proboszczowi dotację. 20 stycznia 1617 r. arcybiskup Gembicki przyłączył kaplicę w Powałkach wraz z całą wsią do parafii w Nowej Cerkwi[9][10]. Już rok później, w 1618 r. kaplica w Powałkach, wolą dziedziców tejże wsi – Piotra Lewalda Powalskiego, Jana Gleissena Doręgowskiego oraz Pawła Knuta – została inkorporowana do parafii w Chojnicach, tak że do parafii w Nowej Cerkwi należała zaledwie rok. Jednak z braku duchowieństwa w Chojnicach, w kaplicy nadal funkcje duszpasterskie sprawował proboszcz z Nowej Cerkwi[11]. Odtąd też kościół coraz bardziej upadał: w roku 1653 pisze wizytator Trebnic, że na jego miejscu znajdowała się mała tylko kapliczka, sama już bliska upadku, w której nabożeństwo więcej się nie odprawiało. O uposażeniu powałskiego kościoła rzeczone akta wizytacyjne nie wspominają[12][13].

W 1925 r. kościół parafialny i stacja pocztowa dla Powałk znajdowały się w Chojnicach[14].

W 1928 r. w Powałkach nie istniała szkoła. Stąd też dzieci uczęszczały wraz z dziećmi ze Zbienin do szkoły w Kłodawie. W tym też roku liczba uczniów ze Zbienin i Powałk wynosiła 88. W tym okresie Powałki zamieszkiwało 148 osób[15].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. P. Panske, Handfesten der Komturei Schlochau, Danzing 1921, s. 76-77.
  2. P. Pragert, Herbarz szlachty kaszubskiej, t. 3, Gdańsk 2009, s. 135.
  3. P. Pragert, Herbarz szlachty kaszubskiej, t. 3, Gdańsk 2009, s. 52.
  4. M. Biskup, A. Tomczak, Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w., Toruń 1955, s. 86.
  5. Regestr poboru podwoynego, red. W. Kętrzyński, w: Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego 6 (1871), s. 190.
  6. Taryfy podatkowe ziem pruskich z r. 1682, red. S. Kętrzyński, w: Towarzystwo Naukowe w Toruniu. Fontes 5 (1901), s. 149.
  7. P. Pragert, Herbarz szlachty kaszubskiej, t. 3, Gdańsk 2009, s. 136.
  8. Jakub Fankidejski, Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej podług urzędowych akt kościelnych, Pelplin 1880, s. 329-330.
  9. Diecezja chełmińska. Zarys historyczno-statystyczny, red. Czaplewski, Frydrychowicz, Glemma, Mańkowski, Panski, Pelplin 1928, s. 205-207.
  10. P. Panske, Chojnice i Człuchowo w czasach tak zwanej Reformacji i Przeciwreformacji, Toruń 1925, s. 13-14.
  11. P. Panske, Chojnice i Człuchowo w czasach tak zwanej Reformacji i Przeciwreformacji, Toruń 1925, s. 47-48.
  12. Jakub Fankidejski, Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej podług urzędowych akt kościelnych, Pelplin 1880, s. 329-330.
  13. P. Panske, Chojnice i Człuchowo w czasach tak zwanej Reformacji i Przeciwreformacji, Toruń 1925, s. 47-48.
  14. J.K., Spis miejscowości i rodów ziemiańskich województwa pomorskiego, Kraków 1925, s. 94.
  15. Diecezja chełmińska. Zarys historyczno-statystyczny, Pelplin 1928, s. 197.