Swornegacie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Swornegacie
Fragment miejscowości
Fragment miejscowości
Państwo  Polska
Województwo pomorskie
Powiat chojnicki
Gmina Chojnice
Liczba ludności (2008) 555(sołectwo 900)
Strefa numeracyjna (+48) 52
Kod pocztowy 89-608
Tablice rejestracyjne GCH
SIMC 0082297
Położenie na mapie gminy Chojnice
Mapa lokalizacyjna gminy Chojnice
Swornegacie
Swornegacie
Położenie na mapie powiatu chojnickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu chojnickiego
Swornegacie
Swornegacie
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Swornegacie
Swornegacie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Swornegacie
Swornegacie
Ziemia53°51′36″N 17°29′57″E/53,860000 17,499167
Strona internetowa miejscowości

Swornegacie (kaszb. Swòrnégace lub też Swòrnigace, Szwôrnygace, Szwôrnëgace, niem. Schwornigatz[1]; do lat 1970. Swornigacie[2][3][4][5][6]) – wieś położona w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Chojnice, w krainie historycznej Kaszuby.

Położenie[edytuj]

Wieś jest siedzibą dużego obszaru sołectwa Swornegacie w którego skład wchodzą również miejscowości: Chociński Młyn, Drzewicz, Grzampki, Kamionka, Klucza, Kokoszka, Kurczewo, Małe Swornegacie, Owink, Płęsno, Sepiot, Śluza, Wączos, Zbrzyca i Wielkie Zanie. Połączenie z centrum Chojnic umożliwiają autobusy komunikacji miejskiej (linia nr 1).

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego.

Swornegacie są położone na terenie Zaborskiego Parku Krajobrazowego, nad rzeką Brdą i Jeziorem Karsińskim, sąsiadują z Parkiem Narodowym Bory Tucholskie.

Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 236 łącząca Konarzynki z Brusami.

Nazwa[edytuj]

Jezioro Karsińskie - widok od strony Swornegaci

Nazwa obecna ustaliła się w XIX w. Pochodzi od dwóch kaszubskich słów: swora, czyli warkocz pleciony z korzeni sosnowych, wykorzystywany do umacniania, czyli gacenia brzegów (gacy) jezior i rzek przez mieszkańców. W dokumentach historycznych występowały następujące jej odmiany:

  • Swornigac – 1272
  • Swornigat – 1275
  • Swornigacz – 1303
  • Sworngatz – 1354, 1382
  • Swornegacz – 1382, 1400
  • Sworzonagacz - 1469
  • Sfornegac – 1653
  • Swornogac – 1664

Historia wsi[edytuj]

Kościół św. Barbary
Kaszubski Dom Rękodzieła Ludowego
  • Pierwszą wzmiankę o wsi podaje dokument papieża Grzegorza X z 15 lipca 1272, który poleca opiece biskupów chełmińskich ulokowany tutaj zakon augustianów. Ufundował go tutaj książę pomorski Mestwin II i jego żona księżna Eufrozyna.
  • W 1275 r. ojcowie augustianie dysponowali już kościołem. Książę Mestwin stał się ich dobroczyńcą nadając przeorowi Borysławowi Swornegacie wraz z jeziorem Łukomie.
  • W 1291 r. do wsi przybywa z licznym orszakiem książę Mestwin II i nadaje osadzie przywilej lokacyjny, potwierdzony przez biskupa włocławskiego, a następnie w 1294 r. przez księcia Przemysława II.
  • Ojcowie augustianie nie mieli tutaj spokoju. Klasztor w czasach krzyżackich często napadano. Z tego powodu Wacław III zezwolił w 1303 r. na połączenie augustianów z zakonem cystersów w Oliwie.
  • Aby zapobiec konfliktowi cystersi na życzenie wielkiego mistrza Luthera ks. Brunszwiku oddali Swornegacie zakonowi krzyżackiemu. Administracyjnie osada została włączona do komturstwa tucholskiego i zamieniona na folwark.
  • W 1330 r. powstało tu wójtostwo krzyżackie. W 1382 r. komtur tucholski Heinrich von Bullendorf nadał ziemię folwarczną nowym osadnikom.
  • W 1466 r. na mocy II pokoju toruńskiego Pomorze powróciło w granice Królestwa Polskiego. Swornegacie zostały włączone do klucza kosobudzkiego w starostwie tucholskim.
  • Przywilej z 1382 r. pozwala przypuszczać, że w osadzie była szkoła parafialna. Jej istnienie potwierdziły dokumenty z XVI w. i XVII w.
  • Wizytacja kościelna w 1695 r. potwierdziła istnienie we wsi drewnianego kościoła parafialnego z trzema krzyżami pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela i św. Bartłomieja.
  • Od 1617 r., zapewne z braku duchownego, kościół administracyjnie został podporządkowany parafii Konarzyny. Pewne usamodzielnienie nastąpiło w 1900 r.
  • Obecny kościół murowany pod wezwaniem św. Barbary został zbudowany w 1916 r. Dawniejszy, drewniany, pochodzący z 1742 r. przeniesiono do skansenu sztuki ludowej we Wdzydzach. Nastąpiło to w 1982 r.
  • W czasie między I a II wojną światową Swornegacie miały przeważnie drewniane chaty kryte strzechą. Ludność z trudem uprawiała piaszczystą i mało wydajną ziemię. Dodatkowym źródłem dochodu było rybołówstwo i praca w lesie. Życie kulturalno-oświatowe było ożywione. Działało wiele organizacji społecznych. Aktywni byli działacze Związku Zachodniego, w czasie II wojny światowej zaciekle ścigani przez hitlerowców. Wielu mieszkańców Swornegaci straciło życie. Ich nazwiska upamiętnia tablica umieszczona na ścianie kościoła parafialnego.
  • W 1932 r. została oddana do użytku murowana szkoła, funkcjonująca do dzisiejszego dnia.
  • Podczas okupacji hitlerowskiej ludność wsi została wysiedlona, a całą okolicę włączono do obszaru ćwiczeń wojskowych. Część ludności wywieziono w głąb Rzeszy, część do innych wsi powiatu chojnickiego. Z powodu nieostrożności żołnierzy wybuchł pożar i część wsi spłonęła.
  • Po wojnie władze PRL zamierzały ocalałą ludność przesiedlić na ziemie odzyskane, a teren gromady przeznaczyć pod zalesienie. Przystąpiono jednak do odbudowy wsi. Domy drewniane zostały zastąpione przez murowane.
  • W 1962 r. ponownie wybuchł we wsi pożar i zniszczył pozostałe domy. W tym samym roku miejscowość została zelektryfikowana.
  • W 1963 r. oddano do użytku nowy, zbudowany w czynie społecznym dom kultury.
  • W 1966 r. oddano do użytku internat przyszkolny. Nowy budynek internatu przekazano dzieciom w 1988 r.
  • W 1995 r. społeczeństwo wsi otrzymało salę gimnastyczną.
  • Znaczne zmiany przyniosły lata dziewięćdziesiąte. Gmina Chojnice zainwestowała w Swornegaciach ogromne środki finansowe. Założono telefony, wodociągi i kanalizację. Pojawiły się chodniki i stylowe lampy oświetleniowe.

Zabytki i inne obiekty[edytuj]

Pod koniec 2004 roku powstał Kaszubski Dom Rękodzieła Ludowego, w którym eksponowane są pamiątki i dobra kulturowe kaszubskiej wsi. Można tam obejrzeć narzędzia i sprzęty używane dawniej w gospodarstwie domowym, przy uprawie roli oraz eksponaty sztuki ludowej.

Przypisy

  1. Dr F. Lorentz "Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem" (ISBN 83-60437-22-X) (ISBN 978-83-60437-22-3)
  2. Uchwała Nr 24/5 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu chojnickiego; w ramach Zarządzenia Nr 9 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z 18 listopada 1954 w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z 5 października 1954 dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 1954 r., Nr. 12, Poz. 63)
  3. Podział administracyjny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Warszawa: Urząd Rady Ministrów – Biuro do spraw Prezydiów Rad Narodowych, 1956.
  4. Podział administracyjny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Warszawa: Urząd Rady Ministrów – Biuro do spraw Prezydiów Rad Narodowych, 1960.
  5. Podział administracyjny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Warszawa: Urząd Rady Ministrów – Biuro do spraw Prezydiów Rad Narodowych, 1965.
  6. Wykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.

Linki zewnętrzne[edytuj]