Rajsk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 52°50′40″N 23°9′10″E
- błąd 38 m
WD 52°51'N, 23°9'E
- błąd 2287 m
Odległość 682 m
Rajsk
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat bielski
Gmina Bielsk Podlaski
Sołectwo Rajsk[1]
Wysokość 133-145 m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 169[2][3]
Strefa numeracyjna 85
Kod pocztowy 17-100[4]
Tablice rejestracyjne BBI
SIMC 0023811[5]
Położenie na mapie gminy wiejskiej Bielsk Podlaski
Mapa konturowa gminy wiejskiej Bielsk Podlaski, u góry znajduje się punkt z opisem „Rajsk”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Rajsk”
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa konturowa województwa podlaskiego, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Rajsk”
Położenie na mapie powiatu bielskiego
Mapa konturowa powiatu bielskiego, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Rajsk”
Ziemia52°50′40″N 23°09′10″E/52,844444 23,152778

Rajskwieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie bielskim, w gminie Bielsk Podlaski[5][6].

Integralne części wsi Rajsk[5][6]
SIMC Nazwa Rodzaj
0023828 Rajsk kolonia

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rajsk to dawna wieś królewska, która w 1795 roku znajdowała się w starostwie bielskim w ziemi bielskiej województwa podlaskiego[7].

Pierwsze dokumenty mówiące o istnieniu parafii w Rajsku datuje się na 1570, a o istnieniu cerkwi na 1671. Wtedy to, według legendy, na uroczysku Głowkowo w Chrabołowskim Lesie objawił się obraz Matki Boskiej. Według legendy[8], ikonę nakazał sobie sprowadzić właściciel pobliskiego folwarku Stołowacz – Gołdek, jednak gdy wieziono ją wozem przez Rajsk, woły zatrzymały się i nie dało się ich zmusić do ruszenia. Potraktowano to jako znak, że obraz ma tam pozostać, a Gołdek wybudował w Rajsku cerkiew drewnianą pod wezwaniem Matki Bożej Cierpiącej. W 1875 wybudowano cerkiew murowaną. Ikona zaginęła bez śladu podczas bieżeństwa.

Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku wieś zamieszkiwało 341 osób, wśród których 322 było wyznania prawosławnego, 15 rzymskokatolickiego, a 4 mojżeszowego. Jednocześnie 196 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, a 145 białoruską. Było tu 71 budynków mieszkalnych[9].

16 czerwca 1942 roku, w czasie okupacji niemieckiej, wieś została spacyfikowana. W odwecie za atak sowieckich partyzantów na niemiecki samochód osobowy funkcjonariusze Gestapo i żandarmerii rozstrzelali 149 osób. Ofiarami byli mężczyźni powyżej 16. roku życia oraz kobiety, których mężowie i synowie byli nieobecni we wsi. Wieś i jej kolonie zostały doszczętnie spalone; zniszczeniu uległy wszystkie domy i zabudowania gospodarcze, a także cerkiew i kaplica cmentarna. Niemcy wycieli nawet drzewa oraz zniszczyli studnie i biegnącą przez wieś brukowaną drogę. Pacyfikację Rajska zarządził osobiście Dowódca SS i Policji w Okręgu Białystok SS-Standartenführer Werner Fromm. W 1962 roku ofiary pacyfikacji upamiętniono pomnikiem. Rajsk odznaczono także Krzyżem Grunwaldu III klasy[10]. Zbrodnię w Rajsku upamiętnia także pomnik prawosławnych mieszkańców Białostocczyzny zabitych i zaginionych w latach 1939–1956 w Białymstoku.

 Osobny artykuł: Pacyfikacja wsi Rajsk.

W latach 60. XX w. w pobliżu wsi odkryto złoża metali, m.in. uranu.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

O wsi[edytuj | edytuj kod]

Prawosławni mieszkańcy wsi należą do miejscowej parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła, a wierni kościoła rzymskokatolickiego do parafii Matki Bożej z Góry Karmel w Bielsku Podlaskim[12].

W okolicach Rajska znajdują się największe w Polsce złoża rud zawierających uran; jego zawartość wstępnie oszacowano na ponad 88 tys. ton prognozowanych[13].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz sołectw i sołtysów w gminie Bielsk Podlaski. Urząd Gminy Bielsk Podlaski. [dostęp 2013-11-28].
  2. Wieś Rajsk w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2020-12-07] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  3. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r..
  4. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1071 [dostęp 2013-11-28] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  5. a b c GUS. Wyszukiwarka TERYT
  6. a b Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  7. Karol de Perthées , Mappa Szczegulna Woiewodztwa Podlaskiego, 1795
  8. a b „Święci pod cebulami”, Turystyka - dodatek do Gazety Wyborczej, nr 13 (324), 03.04.2010
  9. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych., t. T. 5, województwo białostockie, 1924, s. 30.
  10. Michał Gnatowski, Waldemar Monkiewicz, Józef Kowalczyk: Wieś białostocka oskarża. Ze studiów nad eksterminacją wsi na Białostocczyźnie w latach wojny i okupacji hitlerowskiej. Białystok: OKBZH i Ośrodek Badań Naukowych w Białymstoku, 1981, s. 143–146. ISBN 83-00-00323-1.
  11. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 2020-09-30.
  12. Opis parafii na stronie diecezji
  13. Polski atom: Podlasie krajowym centrum wydobycia uranu. Energetyka24, 2015-10-19. [dostęp 2015-10-21].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]