Reichstag

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Zobacz też: inne znaczenia.
Reichstag w Berlinie, widok od strony zachodniej
Gmach Reichstagu – siedziba Bundestagu

Reichstag w języku niemieckim ma kilka znaczeń:

Parlament Związku Północnoniemieckiego 1867–1871[edytuj | edytuj kod]

Wybrany na mocy konstytucji Związku Północnoniemieckiego, 12 lutego 1867. Reichstag(Sejm Rzeszy) był drugą obok Rady Związkowej(Bundesrat) izbą parlamentu. Sejm realizował kompetencje ustawodawcze i ratyfikował umowy międzynarodowe. Większość ustaw uchwalanych przez Reichstag musiała być zatwierdzana przez Radę, która także wydawała rozporządzenia do ustaw uchwalonych przez Reichstag. Zwraca uwagę fakt, iż w kompetencji Sejmu nie figurowały sprawy wojskowe. Sejm wybierany był w głosowaniu powszechnym, bezpośrednim i jawnym przez mężczyzn, którzy ukończyli 25. rok życia. Przestał istnieć po zjednoczeniu Niemiec w 1871 roku.

Parlament Cesarstwa Niemieckiego (II Rzeszy) 1871–1918[edytuj | edytuj kod]

Reichstag (Sejm Rzeszy) ustanowiony został na mocy konstytucji nadanej 16 kwietnia 1871. Był drugą, obok Rady Związkowej (Bundesrat), izbą parlamentu Cesarstwa Niemieckiego (II Rzeszy Niemieckiej). Wybierany był w drodze wyborów powszechnych i równych na trzyletnią kadencję. Parlament razem z Radą Federalną uchwalał budżet i ustawy. Rolę parlamentu Rzeszy w jej systemie politycznym można porównać do roli Izby Reprezentantów w systemie politycznym Stanów Zjednoczonych. Posiadał inicjatywę ustawodawczą.

Prezydenci Niemieckiego Reichstagu[edytuj | edytuj kod]

Prezydenci Niemieckiego Reichstagu (1871–1918)
Lp. Imię i nazwisko Początek urzędowania Koniec urzędowania
1 Eduard Simson 1871 1874
2 Maximilian Franz August von Forckenbeck 1874 1879
3 Otto Theodor von Seydewitz 1879 1880
4 Adolf Graf von Arnim-Boitzenburg 1880 1881
5 Gustav Konrad Heinrich von Goßler 1881 1881
6 Albert Erdmann Karl Gerhard von Levetzow 1881 1884
7 Wilhelm von Wedell-Piesdorf 1884 1888
8 Albert Erdmann Karl Gerhard von Levetzow 1888 1895
9 Rudolf Freiherr von Buol-Berenberg 1895 1898
10 Franz von Ballestrem 1898 1907
11 Udo Graf zu Stolberg-Wernigerode 1907 1910
12 Hans Graf von Schwerin-Löwitz 1910 1912
13 Johannes Kaempf 1912 1918
14 Konstantin Fehrenbach 1918 1918

Posłowie polscy w Reichstagu[edytuj | edytuj kod]

Liczba posłów polskich w Reichstagu w latach 1871-1912 wahała się od 13 do 20, byli oni skupieni w Kole Polskim.

Parlament Republiki Weimarskiej i III Rzeszy 1919–1945[edytuj | edytuj kod]

Adolf Hitler w trakcie przemówienia w Reichstagu, 11 grudnia 1941

Powołany jako niższa, obok Rady Rzeszy, izba parlamentu na mocy Konstytucji weimarskiej. Reichstag składał się z posłów wybranych przez naród w ilości proporcjonalnej do ludności danego kraju, lecz ich liczba nie mogła przekroczyć 40%. Prawa wyborcze posiadali zarówno mężczyźni, jak i kobiety, a cenzus wieku obniżono do lat 20. Miał obowiązek zbierania się minimum raz w roku, na żądanie prezydenta lub 1/3 posłów. Jego kadencja trwała 4 lata, przy czym mógł zostać rozwiązany przez prezydenta. Posiadał inicjatywę ustawodawczą, jak i wyznaczał kierunek polityce rządu, który kontrolował[1]. Po pożarze w nocy z 27 na 28 lutego 1933 Adolf Hitler – przy biernej postawie prezydenta Hindenburga – rozwiązał parlament i wykorzystał pożar do rozprawy z komunistami i wydania 28 lutego 1933 dekretu „O ochronie narodu i państwa” (niem. „Zum Schutz von Volk und Staat”), faktycznie zawieszającej prawa obywatelskie i konstytucję Republiki Weimarskiej. 23 marca 1933 przy absencji aresztowanych posłów komunistycznych i socjaldemokratycznych przyjęto kolejne prawo, Ustawę o pełnomocnictwach (niem. Ermächtigungsgesetz), oznaczającej w praktyce przekazanie Hitlerowi pełni władzy, gdyż ta ustawa konstytucyjna dawała prawo rządowi Hitlera do uchwalania ustaw bez konieczności uzyskiwania zgody Reichstagu[2]. Od tego momentu rola Reichstagu została zminimalizowana, a po zakazie tworzenia partii innych niż NSDAP (14 lipca) i kolejnych "wyborach" jesienią 1933 w których startowała wyłącznie NSDAP zbierał się coraz rzadziej[3] i "uchwalił" jednomyślnie tylko kilka ustaw (15 września 1935 ustawy norymberskie, 30 stycznia 1937 o przedłużeniu ustawy o pełnomocnictwach do 1941, 30 stycznia 1939 o ich przedłużeniu do 1943[4], 1 września o wcieleniu Gdańska do Rzeszy). Nazywano go najdroższym chórem świata. Ostatni raz zebrał się 26 kwietnia 1942 uchwalając wyposażenie Hitlera w pełnię władzy sądowej bez jakichkolwiek ograniczeń wynikających z obowiązujących przepisów prawnych[5].

Budynek Reichstagu[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz też: Pożar Reichstagu.

Reichstag, a oficjalnie Plenarbereich Reichstagsgebäude, jest siedzibą niemieckiego Bundestagu. Zbudowany został w barokowym stylu na podstawie planów architekta Paula Wallota w latach 1884–1894. Do 1918 roku znajdował się tu Reichstag II Rzeszy. W 1933 budynek ten został prawie całkowicie zniszczony w pożarze. W latach 60. został odbudowany w nowej formie i ponownie przebudowany w 1991–1999.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Mianowanie ministrów należało do prezydenta (art. 53 Konstytucji), przyjmowano że cieszą się zaufaniem Reichstagu chyba że zostali go pozbawieni (art. 54).
  2. Z kilkoma czysto formalnymi zastrzeżeniami jak zakaz likwidowania instytucji Reichstagu czy Rady Rzeszy (Reichsrat) zlikwidowanej na początku 1934.
  3. Zwykle raz do roku 30 stycznia (w rocznicę objęcia urzędu kanclerza przez Hitlera), poza tym kilka razy z okazji ważnych wydarzeń (28 kwietnia 1939 w odpowiedzi na polsko-brytyjskie rozmowy o wzajemnej pomocy, 1 września 39 o okazji rozpoczęcia wojny, 6 października 1939 po kampanii wrześniowej, 19 lipca 1940 po kampanii francuskiej, 4 maja 1941 po kampanii bałkańskiej , 11 grudnia 1941 z okazji wypowiedzenia wojny USA).
  4. Tego dnia rząd Rzeszy sam "przedłużył" sobie pełnomocnictwa bezterminowo
  5. Eberhard Jäckel Panowanie Hitlera, Ossolineum, Wrocław 1989 ISBN 83-04-0321-71