Rożnów (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rożnów
Dwór w Rożnowie
Dwór w Rożnowie
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat nowosądecki
Gmina Gródek nad Dunajcem
Liczba ludności (2003) 1970
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 33-316[1]
Tablice rejestracyjne KNS
SIMC 0426526
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Rożnów
Rożnów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rożnów
Rożnów
Ziemia49°46′32″N 20°42′06″E/49,775556 20,701667

Rożnówwieś sołecka w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Gródek nad Dunajcem. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie nowosądeckim. Wieś liczy ponad 1970 mieszkańców (2008).

Położenie[edytuj]

Rożnów położony jest na terenie Pogórza Rożnowskiego, nad Jeziorem Rożnowskim, które biorą swoje nazwy właśnie od tej miejscowości.

Części wsi[edytuj]

Integralne części wsi Rożnów[2][3]
SIMC Nazwa Rodzaj
1050626 Folwark część wsi
0426532 Garby część wsi
0426549 Gierowa część wsi
0426555 Łaziska część wsi
0426561 Łazy część wsi
0426578 Nowa Wieś część wsi
0426584 Radajowice część wsi
0426590 Wiesiółka część wsi
0426609 Zagórze część wsi

Historia[edytuj]

Znaczenie historyczne wsi datuje się od XIII wieku. Rożnów był własnością kolejnych możnych rodów: w XIII w. Gryfici zbudowali tu strażnicę, która 100 lat później wciąż pozostawała w posiadaniu Rożenów herbu Gryf. Piotr Rożen około 1350-1370 przebudował ją na zamek. Była to kamienna budowla w stylu gotyckim, na planie czworoboku zbliżonym do prostokąta o wymiarach 44 na 20 m. W 1426 zamek znalazł się we władaniu sławnego rycerza Zawiszy Czarnego[4]. Zamek ten został zburzony podczas najazdu Macieja Korwina w 1474[potrzebny przypis].

Kolejnym właścicielem wsi był ród Wydżgów.

W drugiej połowie XV wieku wieś przechodzi w ręce rodu Tarnowskich. Jego wybitny przedstawiciel, hetman wielki koronny Jan Amor Tarnowski, rozpoczął przed 1568 – w innym miejscu, przy drodze Rożnów-Tropie – budowę drugiej twierdzy w tej miejscowości, dlatego zamek Rożenów został opuszczony i popadł w ruinę. Nowa budowla, wznoszona w stylu renesansowym , była jedną z pierwszych w Polsce warowni o nowożytnej fortyfikacji obronnej. Jej budowa nie została nigdy ukończona; do dnia dzisiejszego przetrwał beluard oraz mur kurtynowy z bramą wjazdową.

W XVII w. w Rożnowie mieszkał arianin Andrzej Wiszowaty, pełniąc funkcję ministra zboru i kaznodziei. W zbór ariański został wówczas zamieniony rożnowski zamek dolny. 11-16 marca 1660, na zamku kasztelana wojnickiego Jana Wielopolskiego w Rożnowie odbyła się słynna publiczna dysputa teologiczna między przedstawicielami Braci polskich i duchownymi kościoła katolickiego. Spotkanie do niczego nie doprowadziło. Kasztelan pod wrażeniem intelektu Wiszowatego zaproponował mu, aby pozostał w kraju, który potrzebuje ludzi uczonych. W zamian za przejście na religię katolicką zaoferował teologowi wieś Gródek. Ten odmówił mówiąc, że lepiej "dobra stracić i cześć obywatelską niż czyste sumienie"[5][6]. W skutek uchwały sejmowej skazującej arian na wygnanie z kraju, przeniósł się ostatecznie do Amsterdamu, gdzie zmarł w 1678.

Ostatnimi właścicielami wsi od 1745 byli Stadniccy, znani przede wszystkim jako właściciele i twórcy nowożytnej miejscowości uzdrowiskowej Szczawnica.

 Osobny artykuł: Zamek w Rożnowie.

Zabytki[edytuj]

Parafia[edytuj]

We wsi znajduje się kościół parafialny pw. św. Wojciecha, wybudowany w 1661 w szlacheckich dobrach kasztelana wojnickiego Jana Wielopolskiego, na terenie bardzo wówczas rozległej parafii Tropie. Znajduje się na wyniosłym grzbiecie górskim nad Jeziorem Rożnowskim. Zbudowano go w sąsiedztwie zamku legendarnego Zawiszy Czarnego, w miejscu, gdzie dotąd stała kaplica św. Wojciecha (później odbudowano ją poniżej cmentarza). Po roku od powstania kościoła ustanowiono parafię, wydzieloną z parafii Tropie. Erygował ją biskup Mikołaj Oborski.

Kultura[edytuj]

W Rożnowie istnieje Szkoła Muzyczna I stopnia[8].

Turystyka[edytuj]

Jest to miejscowość atrakcyjna turystycznie, z wieloma zabytkami architektury. Znajduje się tutaj kąpielisko oraz przystań jachtowa. Rożnów stanowi dobrą bazę turystyczną z dużą liczbą miejsc noclegowych. Skałki rożnowskie umożliwiają uprawianie wspinaczki.

Gospodarka[edytuj]

Zlokalizowana jest tutaj zapora wodna, która jest częścią Elektrowni Rożnów, wybudowanej w latach 1938-1941.

Sport[edytuj]

We wsi od 2003 działa Gminny KS "Zawisza" Rożnów, występujący w nowosądeckiej klasie A (grupa I).



Przypisy

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2014–03–09]. s. według wyboru.
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014–03–09]. 
  3. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  4. Sąd ziemski krakowski zatwierdza sprzedaż 1/2 zamku Rożnowa z wsiami przez Piotra z Kurowa Zawiszy Czarnemu, jednocześnie Piotr odstępuje Zawiszy drugą część zamku, będącą w zastawie u Rafała z Kęsnej, w Krakowie. W: Dokumenty z czasów Jagiełły ze zbiorów Archiwów Głównego Akt Dawnych [on-line]. 1426-03-18. [dostęp 2011-02-12].
  5. L. Chmaj, op. cit., s. 366
  6. Z historii braci polskich nad Dunajcem
  7. Renesansowa twierdza w Rożnowie
  8. Szkoła Muzyczna I stopnia w Rożnowie


Linki zewnętrzne[edytuj]