Rożnowo (województwo wielkopolskie)
52°40′46″N 16°52′09″E/52,679444 16,869167| wieś | |
 Kościół św. Katarzyny w Rożnowie | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (2009) |
1499[2] |
| Strefa numeracyjna |
61 |
| Kod pocztowy |
64-600[3] |
| Tablice rejestracyjne |
POB |
| SIMC |
0591685 |
Położenie na mapie gminy Oborniki  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego  | |
Położenie na mapie powiatu obornickiego  | |
| 52°40′46″N 16°52′09″E/52,679444 16,869167[1]
| |
Rożnowo – wieś sołecka w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie obornickim, w gminie Oborniki. Największa wieś gminy Oborniki.
W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie poznańskim.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Wieś pierwotnie związana była z Wielkopolską. Ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku. Wymieniona została w łacińskim dokumencie z 1387 jako „Rosznovo”, 1388 „Rosznowo”, 1388 „Rosnowo”, 1396 „Roznowo”, 1408 „Roznovo”, 1453 „Roschnowo”, 1503 „Rossnowo”, 1508 „Roschnovo”, 1509 „Roschnowo”, 1553 „Rozhnowo”[4].
Tereny, na których powstała wieś były jednak zasiedlone znacznie wcześniej niż zachowane zapisy historyczne. Archeolodzy znaleźli 1,5 km na północny zachód od wsi fragmenty naczyń z okresu od IX do połowy XIII wieku oraz późniejsze[4].
Początkowo wieś należała do opola chojnickiego z siedzibą w Chojnicy, które było reliktem opola - przedpaństwowej wspólnoty rodowo-terytorialnej, a w późniejszym okresie stało się administracyjnym podokręgiem kasztelanii. W 1388 Rożnowo zostało odnotowane w granicach tego opola[4].
Miejscowość była początkowo wsią szlachecką należącą do lokalnej szlachty wielkopolskiej z rodu Skockich, Objezierskich, a potem Rożnowskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. Później właścicielami byli także Mylińscy i Jabłowscy. W 1470 wieś leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. Od 1456 była siedzibą własnej parafii. W 1510 należała do dekanatu Oborniki[4].
Pierwsze informacje o wsi pochodzą z zapisów sądowych z końca XIV wieku. W latach 1387-1390 jako właściciel we wsi występuje Janusz Skocki, który przyjął odmiejscowe nazwisko od wsi Skoki w powiecie gnieźnieńskim. W 1387 prowadził on spór sądowy o wieś z Sędziwojem Objezierskim. W wyniku procesu woźny sądu ziemskiego oświadczył, że Skocki nie stawił się na sprawie, by okazać w celu dokonania podziału zboża znajdującego się w Rożnowie. Odnotowano także, że Janusz najechał Rożnowo z 60 osobami niższego stanu i je wymłócił. W latach 1387-1390 Janusz toczył kolejne procesy: w 1387 z Janem Gołaskim i Janem Radło, w 1388 z Sędziwojem Objezierskim synem Mikosza. W 1390 z Mirosławem z Rożnowa o połowę wsi Rożnowo[4][5].
W 1403 była dziedziczka rożnowska Wichna toczyła spór sądowy z Jaśkiem Żernickim z Żernik, który dowodził, że ręczył za Wichnę oraz za jej syna za to, że nie będą oni nękać Jaśka Radły oraz jego brata o część Rożnowa, którą od niej kupili. W 1403 toczyła ona bowiem sądowy spór o 1/4 wsi Rożnowo z jednym z właścicieli we wsi - Jaśkiem Radło. W 1408 król polski Władysław II Jagiełło zezwolił Jaśkowi Radło i jego braciom Pawłowi, Janowi oraz innemu Janowi na wybudowanie młyna oraz młyńskiego stawu rybnego w Rożnowie na rzece Wełnie, pomiędzy łąkami mieszczan z Obornik a rzeką zwaną dawniej „Oskobłok”, a która obecnie zwie się Flinta. Król użyczył im też należącego do niego brzegu rzeki Wełny w celu zbudowania tamy[4].
W latach 1428-1470 właścicielem wsi był Jasiek z Rożnowa syn Jaśka Radły oraz Heleny. Właściciel odnotowany został w kilku XV wiecznych sprawach majątkowych. W 1454 w czasie wojny trzynastoletniej, toczonej pomiędzy Koroną Królestwa Polskiego a państwem zakonu krzyzackiego, Jasiek, dziedzic rożnowski, wzięty został do niewoli w bitwie pod Chojnicami. W 1462 jego żona Małgorzata wraz ze swym niedzielnym synem Janem sprzedała z zastrzeżeniem prawa wykupu Janowi Ninińskiemu zwanemu „Nathola” 11 łanów osiadłych w Rożnowie za 50 złotych węgierskich. W 1470 Jasiek Radło z Rożnowa zapisał swojej żonie Małgorzacie po 60 grzywien posagu oraz wiana na dwóch częściach swojej części wsi Rożnowo[4].
Miejscowość odnotowały także historyczne rejestry podatkowe dzięki którym znamy stosunki własnościowe we wsi. W 1508 miał miejsce pobór od 12 łanów, dwóch karczm po 6 groszy. Z części należącej do Jana Rożnowskiego pobrano podatki od 6 łanów oraz karczmy, a z części Mikołaja Rożnowskiego od 5 łanów. W 1509 miał miejsce pobór z części Jana Rożnowskiego od 4 łanów i 3 grosze od karczmy, z części Wawrzyńca od 12 łanów, a z części pani Mikołajowej Rożnowskiej od 5 łanów. W 1510 pobór odbył się z części Mikołaja od 4 łanów, z części Wawrzyńca od 12 łanów oraz 3 grosze od karczmy, a z części Jana od 4 łanów i 3 groszy oraz od karczmy. W 1510 wieś należała do 4 dziedziców. Było w niej 22 łany osiadłe, 10 łanów opuszczonych. Jan Świnia uprawiał 4 łany opuszczone, Katarzyna uprawiała 3,5 łana opuszczonego, Wawrzyniec Rożnowski uprawiał 2 łany opuszczone, a Wojciech Niemiec (oryg. „Myemyecz”) uprawiał 0,5 łana. We wsi były także dwa łany sołeckie. W 1553 pobór odbył się z części Tomasza Rożnowskiego od 10 łanów, od karczmy, młyna wodnego o dwóch kołachwodnych. Z części należącej do Macieja Rożnowskiego pobrano podatki od dwóch łanów, z części Jana Rożnowskiego od 2 łanów oraz od karczmy, z części należącej do Kaspra Rożnowskiego od jednego łana, a z części Andrzeja Mylińskiego od 5 łanów. W 1563 pobór z części Jana i Wawrzyńca synów Jana Rożnowskiego od 6 łanów oraz karczmy dorocznej. Z części należącej do Doroty wdowie po Bartłomieju pobrano podatek od 2 łanów. Z części Tomasza Rożnowskiego pobrano podatki od 11 łanów i karczmy dorocznej, a z części Jana Piczka od jednego łana i młyna zwanego „Rożnowski Młyn” o dwóch kołach wodnych. W 1577 pobór zapłacili: Jan Rożnowski oraz Jadwiga Rożnowska. W 1580 pobrano podatki z części Wojciecha Rożnowskiego od dwóch zagrodników, a z części Wacława Jabłowskiego od 11 łanów i dwóch zagrodników. Z części Jana Rożnowskiego pobrano od 2 półłanków, 5 zagrodników i owczarza od 15 owiec. Natomiast z części Stanisława Rożnowskiego pobrano podatki z jednego łana i 3 zagrodników, z części Wawrzyńca Rożnowskiego od 5 łanów i dwóch zagrodników. W 1628 wieś Rożnowo liczyła 21 łanów osiadłych oraz 10 opuszczonych. Były w niej też dwa łany plebańskie oraz opuszczony młyn zbożowy[4].
Pierwszy kościół istniał na pewno przed rokiem 1399 i został zburzony w czasie potopu szwedzkiego[5]. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.
W latach 1939–1945, w czasie okupacji niemieckiej, w okolicznych lasach Rożnowskich dokonano masowych egzekucji ok. 12 000[6] Polaków z województwa poznańskiego oraz Bydgoszczy, w tym ok. 1030 pacjentów Zakładu Psychiatrycznego w Owińskach[6] i księży katolickich.
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]Najcenniejszym zabytkiem wsi jest barokowy kościół pod wezwaniem św. Katarzyny z roku 1798. W ołtarzu mieści się XVII-wieczny obraz świętej Anny Samotrzeciej, słynący z wielu łask. Przy kościele spoczywa Franciszek Bronisław Mickiewicz[6]. Proboszczem parafii od 2014 roku jest ks. Przemysław Prętki[7].
Oświata
[edytuj | edytuj kod]W Rożnowie znajduje się Zespół Szkół im. Franciszka Mickiewicza, obejmujący szkołę podstawową i gimnazjum. Do szkoły uczęszczają dzieci i młodzież z Rożnowa, Kowanówka, Marszewca, Łukowa i Pacholewa. Funkcję dyrektora piastuje (od 2019 r.) Grażyna Przybył[potrzebny przypis].
Sport
[edytuj | edytuj kod]Rożnowski Klub Sportowy „Rożnovia Rożnowo” znajduje się w sezonie 2023/2024 w klasie okręgowej, gr. wielkopolskiej I[8].
Urodzeni w Rożnowie
[edytuj | edytuj kod]Z Rożnowa pochodzili:
- Mikołaj Skrzetuski, pułkownik husarski, który w roku 1649 przedarł się z oblężonego Zbaraża do króla Jana Kazimierza – pierwowzór sienkiewiczowskiej postaci Jana Skrzetuskiego. Henryk Sienkiewicz pomylił się wpisując w „Trylogii” imię ojca Mikołaja, Jana.
- Włodzimierz B. Krzyżanowski, absolwent Liceum św. Marii Magdaleny, generał brygady Armii Stanów Zjednoczonych, dowódca 58 Regimentu Piechoty Nowego Jorku (tzw. „Legionu Polskiego”) podczas wojny secesyjnej, pracował w amerykańskiej administracji Alaski.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 8 stycznia 2025, identyfikator PRNG: 117235.
- ↑ WWW gminy Oborniki - Statystyki. [dostęp 2010-04-28].
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1101 [zarchiwizowane 2022-10-26].
- ↑ a b c d e f g h Gąsiorowski 2003 ↓, s. 192-200.
- ↑ a b Rożnów, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IX: Pożajście – Ruksze, Warszawa 1888, s. 868.
- ↑ a b c Paweł Anders: Nad Wełną i Małą Wełną. Wydawnictwo Poznańskie, 1974, s. 45. ISBN 83-210-0244-7.
- ↑ Parafia pw. św. Katarzyny w Rożnowie. Archidiecezja Poznańska. [dostęp 2014-07-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-14)].
- ↑ Skarb - Rożnovia Rożnowo [online], www.90minut.pl [dostęp 2023-09-10].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Antoni Gąsiorowski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. IV (R – S), zeszyt 2, hasło „Rożnowo”. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 2003, s. 192-200.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Rożnowo, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014.
