Zbaraż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zbaraż
Pałac na dziedzińcu
Pałac na dziedzińcu
Herb
Herb Zbaraża
Państwo  Ukraina
Obwód tarnopolski
Populacja (2012)
• liczba ludności

13 949
Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu tarnopolskiego
Zbaraż
Zbaraż
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Zbaraż
Zbaraż
Ziemia 49°40′N 25°46′E/49,666667 25,766667Na mapach: 49°40′N 25°46′E/49,666667 25,766667
Portal Portal Ukraina
Kościoły, synagoga, pomnik
Kościół oo. bernardynów
Kościół oo. bernardynów

Zbaraż[1][2] (ukr. Збараж) – miasto w obwodzie tarnopolskim, siedziba rejonu zbaraskiego Ukrainy, do 1945[3] w Polsce, w województwie tarnopolskim, siedziba powiatu zbaraskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zamek w Zbarażu
Budynek bramny zamku
Budynek bramny zamku

Do 1772 roku: miasto w województwie wołyńskim w powiecie krzemienieckim w Rzeczypospolitej. W wyniku rozbiorów Polski znalazło się pod zaborem austriackim i do 1918 roku było miastem powiatowym w Królestwie Galicji i Lodomerii.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości do 1945 Zbaraż był miastem powiatowym w województwie tarnopolskim w powiecie zbaraskim w Polsce. Około 8 tys. mieszkańców, zamieszkane przez Żydów, Polaków i Ukraińców.

Główna siedziba książąt Zbaraskich, ośrodek ich gniazdowej posiadłości (Księstwo Zbaraskie). Po ich wygaśnięciu wszedł w posiadanie rodów Bełżeckich i Skotnickich h.Grzymała – po Katarzynie ze Zbaraskich Bełżeckiej, książąt Wiśniowieckich, a później – drogą spadku – na Potockich.

Aż trzy razy w swojej historii Zbaraż był oblegany przez wrogie wojska.

Po raz pierwszy bronił się tu przed Tatarami w 1474 kniaź Wasyl Wasylewicz Nieświski. Zamek był wówczas drewniany i został spalony wraz z jego obrońcami.

Ponownie w roku 1589 odbudowanego zamku (także z drewna) broni wojewoda bracławski Janusz Zbaraski, także przed Tatarami. I tym razem twierdza została poważnie zniszczona. W 1626 powstaje nowy, tym razem murowany i dobrze ufortyfikowany zamek.

W 1649 roku miała tu miejsce słynna obrona zamku i miasta przed wojskami kozackimi i sprzymierzonymi z nimi Tatarami. Oblężony wówczas 14-tysięczny oddział polski bronił się pod dowództwem Jeremiego Wiśniowieckiego przez 43 dni (od 10 lipca do 22 sierpnia 1649) przed naporem liczącej 250-300 tysięcy żołnierzy armii kozacko-tatarskiej.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Zamek Zbaraskich z 1626 roku
  • Klasztor oo. bernardynów z kościołem pw. śś. Antoniego i Jerzego – ufundowany w XVII w. przez Janusza Wiśnowieckiego, zniszczony w czasie wojny polsko-tureckiej w 1675, odnowiony staraniem Potockich. Na miejscu ruin został w 1755 r. zbudowany nowy klasztor i kościół. Projektantem i wykonawcą nowej świątyni był Jan Ganc ze Śląska. Świątynia otrzymała barokowy charakter, jej wnętrze zdobiło m.in. 13 ołtarzy i freski Śliwińskiego. W nawie głównej znajdowała się marmurowa tablica upamiętniająca setną rocznicę urodzin Adama Mickiewicza. Zarówno w okresie, gdy Zbaraż pozostawał pod zaborem austriackim, jak i w Polsce międzywojennej klasztor był znaczącym ośrodkiem życia zakonnego i siedzibą prowadzonych przez bernardynów szkół (szkoła główna od 1816, gimnazjum)[4] W czasie obu wojen światowych zarówno kościół, jak i klasztor nie doznały większego uszczerbku. Początkiem ich zagłady stał się okres po przymusowym wysiedleniu z tamtych ziem Polaków, bez których opieki miejsca te były świadomie i sukcesywnie dewastowane zarówno przez władzę sowiecką, jak i miejscową ludność ukraińską. Między 1945 a 1990 rokiem usytuowano w klasztorze zbaraskim szpital, a następnie mieściła się tutaj fabryka. Podobny los spotkał kościół, w którym umieszczono magazyn i niektóre pracujące urządzenia przykościelnej fabryki. Całkowicie zniszczono ołtarze, posadzki i podziemia kryjące szczątki mnichów. Z pierwotnego wyposażenie zdołało się uratować niewiele – tylko to, co udało się Polakom, wyjeżdżającym przymusowo ze swoich ziem ojczystych, przewieźć za Bug. Uratowane przedmioty złożono w bernardyńskich kościołach w Leżajsku, Rzeszowie i Alwernii. Po 1990 roku kompletnie zrujnowany kościół został oddany Bernardynom. Prace konserwatorskie jedynie częściowo przywróciły świątyni przedwojenny wdzięk. 3 września 2000 świątynia ponownie została uroczyście poświęcona przez metropolitę lwowskiego ks. abp Mariana Jaworskiego.
  • Cerkiew Przemienienia Pańskiego z XVII w.
  • Cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej z XVIII w.[5]
  • Cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego w stylu barokowym z XVIII wieku[6]
  • stary zamek[7] Zbaraskich w Starym Zbarażu w ruinie. Uszkodzony podczas obrony Janusza Zbaraskiego przed Tatarami w 1589 r.
  • pomnik Adama Mickiewicza z 1898 r. w parku przyzamkowym; do 1939 roku stał na rynku w miejscu, w którym obecnie znajduje się pomnik Chmielnickiego.

Pomniki współczesne[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani ze Zbarażem[edytuj | edytuj kod]


Miasta partnerskie

Pobliskie miejscowości

Zobacz też

Przypisy

  1. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dnia 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 15: Województwo tarnopolskie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1923, s. 24.
  2. Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 lutego 1937 r. o ustaleniu urzędowych nazw miast (M.P. z 1937 r. Nr 69, poz. 104).
  3. Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 2, poz. 5).
  4. J. Tokarski, Ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Ukrainie, t. 2, Burchard Edition 2001, ISBN 83-87654-11-6, s. 252-254.
  5. Успенська церква.
  6. Воскресенська церква.
  7. Stary Zbaraż. [dostęp 5.9.13].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]