Dywizjon 303

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy jednostki lotniczej. Zobacz też: książka Arkadego Fiedlera.
303 Dywizjon Myśliwski
Warszawski
im. Tadeusza Kościuszki

303rd Polish Fighter Squadron
Ilustracja
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 2 sierpnia 1940
Rozformowanie 11 grudnia 1946
Patron Tadeusz Kościuszko
Tradycje
Święto 1 września
Dowódcy
Pierwszy 2 sierpnia 1940 –Major Zdzisław Krasnodębski
Ostatni 1 lutego 1946 – Major Witold Łokuciewski
Działania zbrojne
II wojna światowa
Organizacja
Numer RF (sierpień 1940 – kwiecień 1945);
PD (kwiecień 1945 – grudzień 1946)
Dyslokacja Wielka Brytania
Rodzaj sił zbrojnych Polskie Siły Powietrzne
Formacja RAF roundel.svg Royal Air Force
Rodzaj wojsk wojska lotnicze
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg

303 Dywizjon Myśliwski Warszawski im. Tadeusza Kościuszki (303 dm) – eskadra lotnictwa myśliwskiego Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii.

Formacja Dywizjonu 303 podczas wizyty prezydenta Władysława Raczkiewicza, 4 kwietnia 1941.
Piloci Dywizjonu 303, od lewej: P/O Ferić, Flt Lt Kent, F/O Grzeszczak, P/O Radomski, P/O Zumbach, P/O Łokuciewski, F/O Henneberg, Sgt. Rogowski, Sgt. Szaposznikow

Opis jednostki[edytuj | edytuj kod]

  • tradycje – spadkobierca III/1 Dywizjonu Myśliwskiego warszawskiego (odznaka 111 Eskadry Kościuszkowskiej[1], początkowy personel).
  • zwyczaj – noszenie szkarłatnych szalików.
  • rekordy:
  • święto dywizjonu: 1 września[2].
  • litery kodowe: RF (przezwisko „Rafałki”); od 2 sierpnia 1945 PD.
  • utworzony – 2 sierpnia 1940, Northolt[3].
  • pierwszy rozkaz dzienny – 2 sierpnia 1940, Northolt.
  • gotowość operacyjna – 31 sierpnia 1940, Northolt.
  • ostatnie zadanie bojowe – 25 kwietnia 1945, Northolt.
  • rozwiązany – 11 grudnia 1946, Hethel.
  • dzielił się na dwie eskadry, A i B; eskadrę tworzyły dwa klucze po trzy samoloty.

Na mocy angielsko-polskiego układu wojskowego każda wyższa funkcja w dywizjonie miała podwójną obsadę. Polskim odpowiednikiem dowódcy dywizjonu Ronalda Kelletta był Zdzisław Krasnodębski, a polskimi dowódcami eskadr, dublującymi funkcję Johna Kenta i Athola Forbesa, Witold Urbanowicz oraz Ludwik Paszkiewicz.

Główne operacje[edytuj | edytuj kod]

W 1942 r. piloci dywizjonu przeszkolili w walce powietrznej amerykański 94 Dywizjon Bojowy skierowany do walki w Europie oraz towarzyszyli jego pilotom w pierwszych lotach operacyjnych nad Francją.

Dywizjon 303 w Bitwie o Anglię[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze zwycięstwo Dywizjonu 303 miało miejsce 30 sierpnia 1940, jeszcze przed oficjalnym uzyskaniem gotowości bojowej. Podczas lotu treningowego Ludwik Paszkiewicz odłączył się i zestrzelił myśliwiec Messerschmitt Bf 110[4] (którego zidentyfikował jako „dwustatecznikowy, prawdopodobnie Dornier”. Pomyłka wynikała z faktu, iż zarówno Messerschmitt Bf 110, jak i Dornier Do 17/215 miały podwójne pionowe usterzenie ogonowe, a pilot w ferworze walki nie odróżnił dokładnie typu atakowanej przez siebie maszyny). Następnego dnia po tej walce dywizjon uznano za „operacyjny” i oficjalnie skierowano go do walki.

Dywizjon 303 zaliczany jest do najlepszych jednostek myśliwskich II wojny światowej. W czasie Bitwy o Wielką Brytanię w 1940 roku przypisywano mu 126 pewnych zestrzeleń zaliczonych oficjalnie podczas wojny, co stawiało go na pierwszym miejscu wśród dywizjonów myśliwskich biorących udział w bitwie. Po wojnie jednak okazało się, że suma zwycięstw zaliczonych pilotom alianckim jest ok. półtorakrotnie wyższa od rzeczywistych strat niemieckich (zawyżone z różnych przyczyn zgłoszenia jednostek myśliwskich były regułą w praktycznie wszystkich konfliktach). Niewątpliwym jest, że wynik 126 zestrzeleń Dywizjonu 303 jest znacznie zawyżony, lecz mimo to był on jednym z najlepszych dywizjonów alianckich. Polski historyk Jacek Kutzner uznał 59,8 zestrzeleń za na pewno potwierdzone, co ciągle daje Dywizjonowi 303 pierwsze miejsce spośród wszystkich dywizjonów lotniczych biorących udział w bitwie o Anglię. Natomiast brytyjski historyk John Alcorn uznał 44 zwycięstwa za na pewno potwierdzone, co stawia dywizjon na czwartym miejscu wśród dywizjonów bitwy o Anglię (po dywizjonach 603 – 57,8 zwycięstw, 609 – 48 i 41 – 45,33 zwycięstw, wszystkie one latały jednak na nowocześniejszych Supermarine Spitfire’ach[5]). Dywizjon 303 natomiast był najlepszym dywizjonem z latających na starszych myśliwcach Hawker Hurricane. Biorąc pod uwagę, że te zwycięstwa odniesiono w ciągu 17 dni walk, był on także najskuteczniejszym dywizjonem alianckim (2,6 zwycięstwa dziennie), z wysokim stosunkiem zwycięstw do strat 2,8:1. Niemniej jednak cytowany John Alcorn nie był w stanie przyznać 30 zwycięstw nad Niemcami żadnemu konkretnemu dywizjonowi z uwagi na zbieg roszczeń, dlatego liczba zwycięstw Dywizjonu 303 najprawdopodobniej była wyższa – zdaniem Jerzego Cynka, ok. 55-60, co mogło istotnie stanowić najlepszy wynik dywizjonu alianckiego[5]. Ogółem stwierdzono 203 zestrzelenia niemieckich maszyn przez polskich lotników. Jednocześnie warto podkreślić, iż Dywizjon 303 oraz inne polskie jednostki zostały wyróżnione przez legendarnego pilota brytyjskiego, Douglasa Badera, który twierdził, iż Polskie Skrzydła są najskuteczniejsze (sam dowodził grupą pilotów złożoną z Kanadyjczyków przynależących do 242. Dywizjonu Myśliwskiego).

Żołnierze dywizjonu[edytuj | edytuj kod]

Polskie dywizjony lotn anglia.png
Dowódcy dywizjonu 303
Stopień
RAF
Stopień
PSP
Imię i nazwisko Od dnia Informacje
Dowódca brytyjski
S/Ldr Ronald Gustave Kellett 2 sierpnia 1940 1 stycznia 1941 przekazał dowództwo Adamowi Kowalczykowi
Dowódcy polscy[6]
S/Ldr mjr pil. Zdzisław Krasnodębski 2 sierpnia 1940 ciężko poparzony po zestrzeleniu 6 września 1940
F/O por. pil. Witold Urbanowicz 7 września 1940
F/O por. pil. Zdzisław Henneberg 22 października 1940 tymczasowo za Witolda Urbanowicza
S/Ldr kpt. pil. Adam Kowalczyk 7 listopada 1940
S/Ldr por. pil. Zdzisław Henneberg 20 lutego 1941 zaginął w Kanale La Manche zestrzelony 12 kwietnia 1941
F/Lt por. pil. Tadeusz Arentowicz 13 kwietnia 1941
S/Ldr kpt. pil. Wacław Łapkowski 5 maja 1941 zginął w Kanale La Manche zestrzelony 2 lipca 1941
S/Ldr kpt. pil. Tadeusz Arentowicz 3 lipca 1941 zaginął w Kanale La Manche zestrzelony 8 lipca 1941
S/Ldr kpt. pil. Jerzy Jankiewicz 9 lipca 1941
S/Ldr por. pil. Wojciech Kołaczkowski 21 listopada 1941
S/Ldr kpt. pil. Walerian Żak 7 maja 1942 przeniesiony na dowódcę Dywizjonu 308
S/Ldr por. pil. Jan Zumbach 19 maja 1942
S/Ldr por. pil. Zygmunt Witymir Bieńkowski 1 grudnia 1942
S/Ldr kpt. pil. Jan Falkowski 4 lipca 1943
S/Ldr kpt. pil. Tadeusz Koc 21 listopada 1943
S/Ldr kpt. pil. Bolesław Drobiński 25 września 1944
S/Ldr mjr pil. Witold Łokuciewski 1 lutego 1946 do rozformowania dywizjonu 11 grudnia 1946


Lotniska[edytuj | edytuj kod]

Lotniska 303dm.png
Bazy lotnicze Dywizjonu 303
Baza lotnicza Użytkowana od Baza lotnicza Użytkowana od
RAF Northolt 2 sierpnia 1940 RAF Northolt 1 czerwca 1943
RAF Leconfield 11 października 1940 RAF Ballyhalbert 12 listopada 1943
RAF Northolt 3 stycznia 1941 Lotnisko Horne 30 kwietnia 1944
RAF Speke 17 lipca 1941 RAF Westhampnett 19 czerwca 1944
RAF Northolt 7 października 1941 RAF Merston 27 czerwca 1944
RAF Kirton in Lindsey 15 czerwca 1942 RAF Westhampnett 9 sierpnia 1944
RAF Redhill 16 sierpnia 1942 RAF Coltishall 25 sierpnia 1944
RAF Kirton in Lindsey 20 sierpnia 1942 RAF Andrews Field 4 kwietnia 1945
RAF Northolt 1 lutego 1943 RAF Coltishall. 16 maja 1945
RAF Heston 5 lutego 1943 RAF Andrews Field 9 sierpnia 1945
RAF Debden 3 marca 1943 RAF Turnhouse 28 listopada 1945
RAF Heston 12 marca 1943 RAF Wick 4 stycznia 1946
RAF Martlesham Heath 26 marca 1943 RAF Charterhall 3 marca 1946
RAF Heston 8 kwietnia 1943 RAF Hethel 23 marca 1946

Samoloty na uzbrojeniu[edytuj | edytuj kod]

Samoloty na wyposażeniu Dywizjonu 303
Typ samolotu[i] Użytkowane od
Hawker Hurricane I[ii] 8 sierpnia 1940
Supermarine Spitfire I[iii] 22 stycznia 1941
Spitfire IIA [iv] 3 marca 1941
Spitfire IIB [v] 20 maja 1941
Spitfire I [vi] 25 sierpnia 1941
Spitfire VB, VC [vii] 7 października 1941
Spitfire F IXC [viii] 1 czerwca 1943
Spitfire LF, VB, VC [ix] 12 listopada 1943
Spitfire F IX, LF IX, HF IX [x] 18 lipca 1944
P-51 Mustang IV, IVA [xi] 4 kwietnia 1945
  1. Oznaczenia samolotów
  2. m.in. od sierpnia 1940: L1696-T;
    początek września, Eskadra „A”: P3700-E, P3974, R2688, R4178-G, V7244-C,
    Eskadra „B”: P2985, P3975-U, R4175-R, R4179, V7235;
    później: L2026-Q, L2099-O, N2460-D, P3120-A, P3544-H, P3939-H, V6684-F, V7067-T, V7235-M;
    od listopada 1940: V6577-P, V7384-H, V7503-U, V7504-G, V7624-B;
    od grudnia 1940: N2661-J, P3162-T, P3585-C, P3814-Y, R4081-O, V6533-R, V6637-G, V6757-E, V6956-C, V7182-U, V7466-S, V7606-A, V7619-M, V7644-Z, V7727-H, W9129-W;
    od 13 lipca 1941 do 24 sierpnia 1941 m.in.: P3932-RF-C;
  3. m.in.: N3026-A, N3108-P, N3122-Y, N3285-J, P9519-M, R6972-N;
  4. m.in.: P7546-T, P7786-C, P7858-H, P7989-U, P8039-R, P8040-D, P8041-E, P8073-Z;
  5. m.in.: P8208-F, P8325-B, P8329-P, P8330-D, P8331-M, P8333-S, P8334-E, P8335-R, P8336-W, P8346-T, P8382-C, P8385-A, P8507-V, P8524-H, P8531-Y, P8567-D, P8642-X, P8672-F;
  6. m.in.: P9429, R6773-P;
  7. m.in. w końcu 1941 i w 1942 VB: W3229-D, W3506-U, W3765-P, W3795-N, W3893-K, AA882-G, AA908-A, AA940-B, AB174-Q;
    m.in. VC: AB183-A, AB824-S, AB899-C, AB906-W, AB929-R, AD116-H, AD138-T, AD179-F, AD455-V, BL375-J, BL432-K, BL672-M, BM144-D, EN951-D;
  8. m.in.: BS451-M, BS506-O, BS513, EN172-J, MA222-A, MA314, MA593-Y, MA740-R, MA754-K;
  9. m.in. VB, VC: W3380, AA751, AA937, AB272-D, AD198-W, AB271, AD237, AD295, AD317, AR513, BL385, BL464, BM207;
  10. m.in. F IX: BS348, BS408, EN122, EN182-H, EN526-A, MA528-E, MA814-Q, MH692-C, MH823, MH910-G;
    m.in. LF IX: MH777-N, MJ120, MJ216;
    m.in. HF IX: MK694, ML339;
  11. m.in.: KH663-L, KH669-P, KH770-Y, KH825-C, KM112-D, KM186-A, KM191-Z, KM220-G, KM237-R, KM297-K;

Podsumowanie wysiłku bojowego dywizjonu[edytuj | edytuj kod]

„126 Adolfów” zestrzelonych przez Dywizjon 303 w bitwie o Anglię

W okresie 2 sierpnia 1940 do 8 maja 1945.

Operacje bojowe dywizjonu 303
Rok 1940 1941 1942 1943 1944 1945 Razem
samoloto-zadań 1 049 2 143 1 348 2 075 2 653 632 9 900
godzin lotu 1 086 2 743 1 967 3 693 5 259 1 118 15 866


Straty w samolotach nieprzyjaciela zadane przez pilotów dywizjonu 303 ...
Okres 1940-1945 ...w powietrzu ...na ziemi Razem
zniszczone 2871/6 10 2971/6
prawdopodobnie zniszczone 35 0 35
uszkodzone 22 3 25

Godło dywizjonu[edytuj | edytuj kod]

Godło 111 Eskadry Myśliwskiej

Godłem malowanym na samolotach było godło 111 Eskadry Myśliwskiej, której tradycje dywizjon kontynuował. Od późniejszej odznaki różniło się brakiem cyfr „303”.

Odznaka dywizjonu[edytuj | edytuj kod]

Odznaka dywizjonu 303.

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. NW nr 3, poz. 31 z 2 lipca 1943 roku. Posiada kształt okrągłej, biało emaliowanej tarczy, której środek pokryto pionowymi amarantowo emaliowanymi pasami. Na skrzyżowaniu dwóch kos została umieszczona czapka „krakuska”. Otok czapki granatowy, góra amarantowa, pióra amarantowo-zielone. W otoku odznaki trzynaście pięcioramiennych gwiazd granatowo emaliowanych. W dolnej części otoku, pomiędzy drzewcami kos numer dywizjonu 303. Zakończenie drzewc i kos wysunięte poza krawędź odznaki. Jednoczęściowa – wykonana w srebrze. Wymiary: 25×23 mm. Wykonanie: Firma Kirkwood and Son – Edinburgh[7].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Dywizjon upamiętniono:

Muzyka[edytuj | edytuj kod]

  • Szwedzki zespół metalowy Sabaton, dowiedziawszy się o dywizjonie 303 napisał piosenkę pt. „Aces in exile”.
  • Polski zespół Elektryczne Gitary napisał piosenkę Dywizjon 303.
  • Polski zespół Mama Selita w piosence 303 (Bitwa o Anglię)
  • Polski Raper Zbigniew "Basti" Woźniak nagrał utwór "303"[14] w albumie "Z Sensem"[15]
  • Polski zespół Leash Eye w utworze "Twice Betrayed" z albumu Hard Truckin' Rock

Film[edytuj | edytuj kod]

Dywizjon upamiętniony został na taśmie filmowej w:

Pomniki[edytuj | edytuj kod]

19 września 2011 roku w Muzeum-Pracowni Literackiej Arkadego Fiedlera odsłonięto wierną replikę myśliwca Hawker Hurricane Mk I (skala 1:1) pomalowanego w barwach samolotu Witolda Urbanowicza, dowódcy dywizjonu 303.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wacław Król: Polskie dywizjony lotnicze w Wielkiej Brytanii. s. 147.
  2. Izydor Koliński: Regularne jednostki Wojska Polskiego (lotnictwo). s. 173-175.
  3. Jerzy Konieczny: Kronika lotnictwa polskiego 1241-1945. s. 118.
  4. Błędnie rozpoznany jako bombowiec Dornier Do 17 – szczątki Bf 110C z 4./ZG76 zidentyfikowanego jako ofiara tej walki wykopano w 1982 (J. Cynk w: Skrzydlata Polska 1/2006).
  5. a b List do redakcji Jerzego Cynka, Skrzydlata Polska 1/2006, s. 61-62.
  6. Jaśkiewicz 2013 ↓, s. 270.
  7. Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 529.
  8. Fiedler ↓.
  9. Strona hufca [1].
  10. Informacja o nadaniu imienia w 2010 na stronie gminy [2].
  11. Szkoła Podstawowa w Śleszowicach, Śleszowice.
  12. Imienia lotników polskich.
  13. Instytut Pamięci Narodowej Gra „303” – Gry edukacyjne.
  14. Basti - "303" goście: Bzyk, Hice (prod. Tune Seeker) / Z albumu "Z Sensem" Eng; Deu. Basti RapChannel 2017-02-02. [dostęp 2018-10-04].
  15. Basti - Z sensem, ProPatriae [dostęp 2018-10-04] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Arkady Fiedler: Dywizjon 303.
  • Izydor Koliński: Regularne jednostki Wojska Polskiego (lotnictwo). Formowanie, działania bojowe, organizacja i uzbrojenie, metryki jednostek lotniczych. Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. T. 9. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
  • Wacław Król: Polskie dywizjony lotnicze w Wielkiej Brytanii 1940-1945. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982. ISBN 83-11-06745-7.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 97820432992.
  • Richard King: Dywizjon 303 walka i codzienność. Warszawa: Wydawnictwo RM, 2012, s. 34-35. ISBN 978-83-7243-979-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]