Edwin Rozłubirski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Edwin Rozłubirski
Gustaw
Ilustracja
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia 4 maja 1926
Białystok lub Warszawa,  Polska
Data i miejsce śmierci 12 maja 1999
Warszawa,  Polska
Przebieg służby
Lata służby 19421991
Stanowiska dowódca 1 Praskiego Pułku Zmechanizowanego, szef Gabinetu Ministra Obrony Narodowej, dowódca 6 Pomorskiej Dywizji Powietrznodesantowej,
z-ca szefa Inspektoratu Szkolenia MON, pełnomocnik Komitetu Obrony Kraju w Głównym Komitecie Sportu i Turystyki
Główne wojny i bitwy II wojna światowa,
powstanie warszawskie,
walki z UPA w Bieszczadach
Późniejsza praca prezes Polskiego Związku Spadochroniarzy,
Odznaczenia
Odznaka honorowa za Rany i Kontuzje - trzykrotnie ranny
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy II klasy Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Walecznych (1920-1941, dwukrotnie) Krzyż Partyzancki Srebrny Krzyż Zasługi Srebrny Medal „Zasłużonym na Polu Chwały” Warszawski Krzyż Powstańczy Medal „Za udział w walkach w obronie władzy ludowej” Medal 10-lecia Polski Ludowej Medal 40-lecia Polski Ludowej Medal za Warszawę 1939–1945 Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Złoty Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Srebrny Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Brązowy Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Złota Odznaka „Za zasługi w ochronie porządku publicznego” Srebrna Odznaka „Za zasługi w ochronie porządku publicznego” Brązowa Odznaka „Za zasługi w ochronie porządku publicznego” Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego Komandor Orderu Korony (Belgia) Order Wojny Ojczyźnianej II klasy Medal „Za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945”
Grób Edwina Rozłubirskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie,
23 lipca 2008

Edwin Rozłubirski ps. Gustaw (ur. 4 maja 1926 w Białymstoku lub w Warszawie[1], zm. 12 maja 1999 w Warszawie) – polski dowódca wojskowy, generał dywizji Wojska Polskiego, pisarz, działacz społeczny.

Życiorys[edytuj]

Dzieciństwo i młodość[edytuj]

Urodził się w Białymstoku (według innych źródeł w Warszawie) jako syn Józefa i Marii z domu Szmidt. Wkrótce po urodzeniu wraz z rodzicami przeniósł się do Warszawy, gdzie w latach 1934–1941 ukończył szkołę podstawową i średnią szkołę zawodową. W czerwcu 1939 wstąpił do Korpusu Kadetów Nr 1 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego we Lwowie.

II wojna światowa[edytuj]

We wrześniu 1939 wraz z kadetami wziął udział w obronie Lwowa. Po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną ukrywał się przed wywózką, a później pracował w stajni. W 1941 po wkroczeniu Niemców przymusowo wcielony do Baudienstu (służby budowlanej), skąd zbiegł i powrócił do stolicy.

Podczas II wojny światowej od 1942 był członkiem Gwardii Ludowej i walczył w oddziale partyzanckim na Kielecczyźnie początkowo jako szeregowiec w pierwszym, obok oddziału Franciszka Zubrzyckiego, oddziale partyzanckim GL dowodzonym przez Augusta Langego[2], a potem jako podoficer i dowódca drużyny zwiadu. Pod koniec 1943 wrócił do Warszawy, gdzie został mianowany zastępcą dowódcy nowo utworzonego oddziału szturmowego GL (później Batalionu AL im. "Czwartaków"), z którym wziął udział w licznych akcjach bojowych w Warszawie. Jako zastępca dowódcy batalionu do spraw liniowych walczył w powstaniu warszawskim – po upadku Starego Miasta przedarł się z oddziałem kanałami do Śródmieścia, gdzie walczył do upadku powstania. We wrześniu 1944 już jako porucznik odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari przez generała Bora-Komorowskiego. Po klęsce powstania opuścił miasto z ludnością cywilną i dowodził grupą dywersyjną AL złożoną głównie z byłych "czwartaków".

W 1945 wstąpił do regularnych jednostek Wojska Polskiego, brał udział w walkach na froncie jako dowódca batalionu. Wojnę zakończył jako kapitan.

Okres powojenny[edytuj]

Po wojnie brał udział w walkach z UPA w Bieszczadach. W 1951 zwolniony z wojska z przyczyn politycznych. Przeniesiony do rezerwy w stopniu majora – z bardzo niekorzystną opinią – podjął pracę jako kierowca ciężarówki. Powrócił do zawodowej służby wojskowej po przemianach politycznych w październiku 1956[3]. Powierzono mu dowództwo 1 Praskiego Pułku Zmechanizowanego, a następnie nowy minister obrony narodowej gen. dyw. Marian Spychalski mianował go szefem swojego gabinetu.

W latach 1961–1963 był słuchaczem Wojskowej Akademii Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR im. K.J. Woroszyłowa w Moskwie. Był jednym z organizatorów polskich wojsk powietrznodesantowych, a następnie w latach 1963–1968 dowódcą 6 Pomorskiej Dywizji Powietrznodesantowej. W 1965 awansowany na stopień generała brygady. Nominację wręczył w Belwederze przewodniczący Rady Państwa PRL Edward Ochab. Odwołany z zajmowanego stanowiska w wyniku zatargu z I sekretarzem KW PZPR w Krakowie oraz za odmowę użycia wojska przeciwko demonstrującym studentom[4].

W latach 1968–1971 był zastępcą szefa Inspektoratu Szkolenia MON ds. Wojsk Desantowych. Po zmianie ekipy rządzącej PRL w 1971, zwolniony do rezerwy w stopniu generała brygady.

Ponownie – po raz trzeci – powołany do zawodowej służby wojskowej w grudniu 1981. W stanie wojennym (1981–1983) pełnił obowiązki pełnomocnika Komitetu Obrony Kraju w Głównym Komitecie Sportu i Turystyki. Następnie skierowany do dyspozycji ministra spraw wewnętrznych, gdzie prowadził prace nad powołaniem polskich jednostek antyterrorystycznych. Awansowany do stopnia generała dywizji w 1988. Nominację wręczył w Belwederze przewodniczący Rady Państwa PRL gen. armii Wojciech Jaruzelski. Był instruktorem spadochronowym wojsk powietrznodesantowych klasy mistrzowskiej; wykonał 738 skoków spadochronowych. Od 1991 w stanie spoczynku.

Działalność społeczna[edytuj]

W latach 1964–1974 oraz 1985–1990 był członkiem Rady Naczelnej ZBoWiD, w latach 1988–1990 zasiadał w Radzie Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa[5]. Był również wiceprzewodniczącym Komitetu Budowy Pomnika Bohaterów Powstania Warszawskiego, odsłoniętego w Warszawie 1 sierpnia 1989 roku. W 1971 roku został wybrany Prezesem Zarządu Głównego Związku Kynologicznego w Polsce – funkcję tę pełnił do 1990. W sierpniu 1984 wszedł w skład Obywatelskiego Komitetu Obchodów 40 Rocznicy Powstania Warszawskiego. 11 listopada 1988 r. wszedł w skład Honorowego Komitetu Obchodów 70 rocznicy Odzyskania Niepodległości przez Polskę, którego przewodnictwo objął I sekretarz KC PZPR gen. armii Wojciech Jaruzelski. Od 1989 był prezesem Związku Polskich Spadochroniarzy

W 1993 ubiegał się bezskutecznie o mandat senatora z ramienia SLD w Warszawie.

Wybrane publikacje[edytuj]

Opublikował wiele książek, m.in.:

publikacje z serii Biblioteka Żółtego Tygrysa[edytuj]

  • Ludzie z innego świata, Wyd. MON, Warszawa 1957
  • Goście o zmroku, Wyd. MON, Warszawa 1962
  • Veledog nr 5621, Wyd. MON, Warszawa 1962

Upamiętnienie[edytuj]

Pochowany w kwaterze generalskiej na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. W pogrzebie udział wziął b. prezydent RP gen. armii Wojciech Jaruzelski oraz przewodniczący SLD Leszek Miller. Mowy pogrzebowe wygłosili m.in. w imieniu ZKRPiBWP - wiceprezes związku, gen. broni w st spocz. Zygmunt Huszcza, w imieniu Sztabu Generalnego WP - z-ca szefa Sztabu Generalnego gen. dyw. Jarosław Bielecki, w imieniu przyjaciół - gen. bryg. w st. spocz. Tadeusz Pietrzak.

Jest patronem 6 Batalionu Desantowo-Szturmowego w Gliwicach[6].

W 2001 roku Mennica Polska wybiła medal z jego wizerunkiem[7]. Pistolet maszynowy MP-40, którego w czasie okupacji używał Edwin Rozłubirski, stanowi eksponat Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

Awanse[edytuj]

Odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. Pozostać sobą. Rozmowa z gen. Edwinem Rozłubirskim s. 169.
  2. Ryszard Nazarewicz "Armii Ludowej dylematy i dramaty" Warszawa 1998 str. 80 ​ISBN 83-909166-0-6
  3. Biografia na portalu 6 Batalionu Szturmowego w Gliwicach
  4. Tamże
  5. Skład Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa 1988–2011 radaopwim.gov.pl [dostęp 2011-11-06]
  6. Departament Wychowania i Promocji Obronności MON: Patroni jednostek wojskowych.
  7. Medal gen. dyw. Edwin Rozłubirski Gustaw
  8. Postanowienie prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 12 maja 1999 r. o nadaniu orderu. M.P. z 1999 r. Nr 25, poz. 370

Bibliografia[edytuj]

  • A. Albert, Najnowsza historia Polski, 1914–1993, tom II, Wydawnictwo Puls 1994
  • L. Bartelski, Wszystko o Powstaniu Warszawskim: leksykon, First Business College, 1994
  • Leksykon Historii Polski, Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 1995
  • W. Jaruzelski, Stan wojenny dlaczego, Polska Oficyna Wydawnicza "BGW", Warszawa 1992
  • M. Jędrzejko, M.L. Krogulski, M. Paszkowski, Generałowie i admirałowie III Rzeczypospolitej, Wyd. von Boroviecky, Warszawa 2002
  • H.P. Kosk, Generalicja polska, t. 2, Wyd. Oficyna Wydawnicza "Ajaks", Pruszków 2001, ​ISBN 83-87103-81-0
  • J. Królikowski, Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943−1990, tom III, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2010, ​ISBN 978-83-7611-801-7
  • J. Kuropieska, Od października do marca, tom I, Polska Oficyna Wydawnicza "BGW", Warszawa 1992
  • P. Martell, G. P. Hayes, World military leaders, Bowker, New York 1974
  • A. Mazur, "Order Krzyża Grunwaldu", Wydawnictwo MON, Warszawa 1988
  • J. Stepień, Listy do pierwszych sekretarzy KC PZPR, 1944–1970, Wydawnictwo Fakt, 1994
  • J. Stroynowski, "Who's who in the socialist countries of Europe: a biographical encyclopedia of more than 12,600 leading personalities in Albania, Bulgaria, Czechoslovakia, German Democratic Republic, Hungary, Poland, Romania, Yugoslavia, Tom 1, K.G. Saur Pub., 1989
  • B. Syzdek, Władysław Gomułka we wspomnieniach, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989
  • Pozostać sobą. Rozmowa z gen. Edwinem Rozłubirskim w: Lech Kowalski, Generałowie, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1992, ​ISBN 83-211-1486-5
  • VII Kongres ZBoWiD, Wydawnictwo ZG ZBoWiD, Warszawa 1985