Edwin Rozłubirski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Edwin Rozłubirski
Gustaw
Ilustracja
gen. dyw. Edwin Rozłubirski
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia 4 maja 1926
Białystok lub Warszawa
Data i miejsce śmierci 12 maja 1999
Warszawa
Przebieg służby
Lata służby 1939
1942–1991
Siły zbrojne Orl.jpg Gwardia Ludowa
Orl.jpg Armia Ludowa
Orzeł LWP.jpg Siły Zbrojne PRL
POL Wojska Lądowe.svg Siły Zbrojne RP
Jednostki 1 Pułk Zmechanizowany
Gabinet Ministra Obrony Narodowej
6 Dywizja Powietrznodesantowa
Inspektorat Szkolenia MON
Komitet Obrony Kraju
Stanowiska dowódca pułku
szef gabinetu
dowódca dywizji
z-ca szefa inspektoratu
pełnomocnik KOK w Głównym Komitecie Sportu i Turystyki
Główne wojny i bitwy II wojna światowa:
Odznaczenia
Odznaka honorowa za Rany i Kontuzje - trzykrotnie ranny
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy II klasy Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Walecznych (1943–1989) Krzyż Walecznych (1943–1989) Krzyż Partyzancki Srebrny Krzyż Zasługi Srebrny Medal „Zasłużonym na Polu Chwały” Warszawski Krzyż Powstańczy Medal „Za udział w walkach w obronie władzy ludowej” Medal 10-lecia Polski Ludowej Medal 40-lecia Polski Ludowej Medal za Warszawę 1939–1945 Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Złoty Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Srebrny Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Brązowy Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Złota Odznaka „Za zasługi w ochronie porządku publicznego” Srebrna Odznaka „Za zasługi w ochronie porządku publicznego” Brązowa Odznaka „Za zasługi w ochronie porządku publicznego” Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego Komandor Orderu Korony (Belgia) Order Wojny Ojczyźnianej II klasy Medal „Za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945” 40 years of victory rib.png
Grób Edwina Rozłubirskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Edwin Gustaw Rozłubirski, ps. „Gustaw”[1] (ur. 4 maja 1926 w Białymstoku lub w Warszawie[2], zm. 12 maja 1999 w Warszawie) – generał dywizji Wojska Polskiego, żołnierz Gwardii i Armii Ludowej, pisarz, działacz społeczny. Wieloletni członek Rady Naczelnej ZBoWiD oraz Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa (1988–1990). W latach 1989–1999 prezes Związku Polskich Spadochroniarzy.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Białymstoku (według innych źródeł w Warszawie) jako syn Józefa i Marii z domu Szmidt[3]. Wkrótce po urodzeniu wraz z rodzicami przeniósł się do Warszawy, gdzie w latach 1934–1941 ukończył szkołę powszechną i średnią szkołę zawodową. W 1939 wstąpił do Korpusu Kadetów Nr 1 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego we Lwowie.

Kariera wojskowa[edytuj | edytuj kod]

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1939 wraz z kadetami wziął udział w obronie Lwowa. Po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną ukrywał się przed wywózką, a później pracował w stajni. Po ataki Niemiec na ZSRR przymusowo został wcielony do Baudienstu, z którego szybko zbiegł i powrócił do stolicy[4]. Tam nawiązał kontakt z podziemiem komunistycznym i wstąpił do Gwardii Ludowej. Od czerwca 1942 służył w oddziale na Kielecczyźnie, początkowo jako szeregowiec w pierwszym, obok oddziału Franciszka Zubrzyckiego, oddziale partyzanckim GL dowodzonym przez Augusta Langego[5]. Potem awansowany na podoficera został dowódcą drużyny zwiadu. Uczestniczył w licznych walkach i potyczkach z Niemcami[4]. Następnie otrzymał rozkaz stawienia się w Warszawie, gdzie został wyznaczony na stanowisko zastępcy dowódcy oddziałów zbrojnych Związku Walki Młodych dzielnicy Żoliborz w stopniu podporucznika.[6] Uczestniczył w zamachu na lokal przy zbiegu ulic Kruczej i Nowogrodzkiej, w akcji na wartownię fabryki „Philipsa” przy ul. Karolkowej, wysadzeniu w powietrze nastawni kolejowej w rejonie Dworca Wschodniego. Jako zastępca dowódcy Batalionu AL im. Czwartaków do spraw liniowych walczył wspólnie z oddziałami Armii Krajowej w powstaniu warszawskim. Z oddziałami Batalionu „Dzik” bronił barykad na rogu ul. Świętojerskiej i Freta, zbombardowanego Kościoła Św. Jacka i domów przy ul. Mostowej[6]. Po upadku Starego Miasta przedarł się z oddziałem kanałami do Śródmieścia, gdzie walczył aż do upadku powstania. Potem opuścił miasto wraz z ludnością cywilną i jako porucznik dowodził grupą dywersyjną AL złożoną głównie z byłych "czwartaków"[1].

Na początku 1945 wstąpił do regularnych jednostek Wojska Polskiego, w którego szeregach brał udział w walkach na froncie jako dowódca batalionu w 26. Pułku Piechoty wchodzącym w skład 9. Dywizji PIechoty[4]. Wojnę zakończył w stopniu kapitana.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Od czerwca 1945 do października 1946 odbył kurs dowódców batalionów w Centrum Wyszkolenia Piechoty. Został wyznaczony na dowódcę batalionu, a następnie (od 1947) na szefa sztabu 26 Pułku Piechoty w Sanoku. Później objął obowiązki zastępcy do spraw liniowych 28. Pułku Piechoty w Przemyślu. Jako oficer Grupy operacyjnej „Wisła” brał udział w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii w Bieszczadach. W 1950 został zawieszony w czynnościach służbowych pod zarzutem udziału w spisku przeciwko władzom wojskowym i poddany przesłuchaniom przez Informację Wojskową. Powodem podejrzeń było także nadanie przez dowódcę AK Orderu Virtuti Militari podczas powstania warszawskiego. Przeniesiony został do rezerwy w stopniu majora z bardzo niekorzystną opinią. Podjął pracę jako kierowca ciężarówki.

Powrócił do zawodowej służby wojskowej po przemianach politycznych w październiku 1956[4]. Nowy minister obrony narodowej, gen. Marian Spychalski, mianował go szefem swojego gabinetu. W latach 1957–1958 ukończył Wyższy Akademicki Kurs Ogólnowojskowy. Awansowany na pułkownika został wyznaczony na stanowisko dowódcy 1. Praskiego Pułku Zmechanizowanego, którym dowodził do 1961. W latach 1961–1963 był słuchaczem Wojskowej Akademii Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR w Moskwie. Był jednym z organizatorów polskich wojsk powietrznodesantowych. W latach 1963–1968 był dowódcą 6. Pomorskiej Dywizji Powietrznodesantowej. W 1965 awansowany został na stopień generała brygady. Nominację wręczył mu w Belwederze przewodniczący Rady Państwa Edward Ochab.

Dużo osobistego zaangażowania wniósł gen. Rozłubirski w popularyzację i upowszechnianie chlubnych tradycji polskiego spadochroniarstwa. Wspierał i osobiście uczestniczył z kompanią honorową 6 PDPD w odsłonięciu Pomnika Polskich Spadochroniarzy i Cichociemnych w Warszawie w 1965. Przyczynił się do godnej oprawy pogrzebu gen. Stanisława Sosabowskiego na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Odwołany z zajmowanego stanowiska w wyniku zatargu z I sekretarzem KW PZPR w Krakowie oraz za odmowę użycia wojska przeciwko demonstrującym studentom[4]. Był instruktorem spadochronowym wojsk powietrzno-desantowych klasy mistrzowskiej, wykonał 738 skoków spadochronowych.

W kwietniu 1968 został zastępcą szefa Inspektoratu Szkolenia MON ds. Wojsk Desantowych. Po dojściu do władzy ekipy Edwarda Gierka został z tego stanowiska zwolniony do rezerwy. Na emeryturze poświęcił się działalności pisarskiej. W okresie stanu wojennego ponownie został powołany do służby czynnej. Pełnił obowiązki pełnomocnika Komitetu Obrony Kraju w Głównym Komitecie Sportu i Turystyki. Następnie na wniosek gen. Czesława Kiszczaka został oddelegowany z MON do dyspozycji MSW, gdzie opracował m.in. koncepcję centralnego ośrodka szkolenia antyterrorystycznego, późniejszego „Gromu”. Przygotował także akcję odbicia z rąk terrorystów ambasady RP w Bernie. W 1989 awansowany do stopnia generała dywizji. Jesienią 1990 odszedł z MSW. W kwietniu 1991 przeszedł w stan spoczynku.

Działalność społeczna i polityczna[edytuj | edytuj kod]

Podczas okupacji wstąpił do PPR[1], później był członkiem PZPR. W latach 1964–1974 oraz 1985–1990 był członkiem Rady Naczelnej ZBoWiD, w latach 1988–1990 zasiadał w Radzie Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa[7]. Był również wiceprzewodniczącym Komitetu Budowy Pomnika Bohaterów Powstania Warszawskiego, odsłoniętego w Warszawie 1 sierpnia 1989. W 1971 został wybrany Prezesem Zarządu Głównego Związku Kynologicznego w Polsce – funkcję tę pełnił do 1990. W sierpniu 1984 wszedł w skład Obywatelskiego Komitetu Obchodów 40. Rocznicy Powstania Warszawskiego. 11 listopada 1988 wszedł w skład Honorowego Komitetu Obchodów 70 rocznicy Odzyskania Niepodległości przez Polskę, którego przewodnictwo objął I sekretarz KC PZPR gen. armii Wojciech Jaruzelski. W latach 1989–1999 był prezesem Związku Polskich Spadochroniarzy. Działał w prezydium Zarządu Głównego Związku Kombatantów RP i Osób Represjonowanych. Skutecznie wspierał starania o nadanie 6 Brygadzie Desantowo-Szturmowej imienia Stanisława Sosabowskiego. Zaangażował się w odsłonięcie tablicy upamiętniającej żołnierzy 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej na Cmentarzu Alt Friedhof w Niemczech.

W wyborach parlamentarnych w 1993 ubiegał się bezskutecznie o mandat senatora z ramienia SLD w okręgu warszawskim. Pochowany w kwaterze generalskiej na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. W pogrzebie udział wziął b. prezydent RP, gen. armii Wojciech Jaruzelski oraz przewodniczący SLD Leszek Miller. Mowy pogrzebowe wygłosili m.in. w imieniu ZKRPiBWP – wiceprezes związku, gen. broni Zygmunt Huszcza, w imieniu Sztabu Generalnego WP – z-ca szefa Sztabu Generalnego gen. dyw. Jarosław Bielecki, w imieniu przyjaciół – gen. bryg. Tadeusz Pietrzak.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

Opublikował wiele książek, m.in.:

 Osobny artykuł: Biblioteka Żółtego Tygrysa.
  • Ludzie z innego świata, Wyd. MON, Warszawa 1957
  • Goście o zmroku, Wyd. MON, Warszawa 1962
  • Veledog nr 5621, Wyd. MON, Warszawa 1962

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Jest patronem 6. Batalionu Desantowo-Szturmowego w Gliwicach[6].

W 2001 Mennica Polska wybiła medal z jego wizerunkiem[8]. Pistolet maszynowy MP-40, którego w czasie okupacji używał Edwin Rozłubirski, stanowi eksponat Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

Awanse generalskie[edytuj | edytuj kod]

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Edwin Rozłubirski - Powstańcze Biogramy. www.1944.pl. [dostęp 2019-01-03].
  2. Pozostać sobą. Rozmowa z gen. Edwinem Rozłubirskim s. 169.
  3. Dane osoby z katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa. katalog.bip.ipn.gov.pl. [dostęp 2019-01-03].
  4. a b c d e Biografia na portalu 6 Batalionu Szturmowego w Gliwicach
  5. Ryszard Nazarewicz, Armii Ludowej dylematy i dramaty, Warszawa: Oficyna Drukarska, 1998, s. 80, ISBN 83-909166-0-6, OCLC 69278377.
  6. a b c Departament Wychowania i Promocji Obronności MON: Patroni jednostek wojskowych.
  7. Skład Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa 1988–2011 radaopwim.gov.pl [dostęp 2011-11-06]
  8. Medal gen. dyw. Edwin Rozłubirski Gustaw
  9. Postanowienie prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 12 maja 1999 r. o nadaniu orderu. M.P. z 1999 r. nr 25, poz. 370
  10. M.P. z 1955 r. nr 99, poz. 1387

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. Albert, Najnowsza historia Polski, 1914–1993, tom II, Wydawnictwo Puls 1994.
  • L. Bartelski, Wszystko o Powstaniu Warszawskim: leksykon, First Business College, 1994.
  • Leksykon Historii Polski, Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 1995.
  • W. Jaruzelski, Stan wojenny dlaczego, Polska Oficyna Wydawnicza "BGW", Warszawa 1992.
  • M. Jędrzejko, M.L. Krogulski, M. Paszkowski, Generałowie i admirałowie III Rzeczypospolitej, Wydawnictwo von Boroviecky, Warszawa 2002.
  • H.P. Kosk, Generalicja polska, t. 2, Wydawnictwo Oficyna Wydawnicza "Ajaks", Pruszków 2001.
  • Janusz Królikowski, Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943−1990, t. III, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2010.
  • J. Kuropieska, Od października do marca, tom I, Polska Oficyna Wydawnicza "BGW", Warszawa 1992.
  • P. Martell, G. P. Hayes, World military leaders, Bowker, New York 1974.
  • A. Mazur, Order Krzyża Grunwaldu, Wydawnictwo MON, Warszawa 1988.
  • J. Stepień, Listy do pierwszych sekretarzy KC PZPR, 1944–1970, Wydawnictwo Fakt, 1994.
  • J. Stroynowski, Who's who in the socialist countries of Europe: a biographical encyclopedia of more than 12,600 leading personalities in Albania, Bulgaria, Czechoslovakia, German Democratic Republic, Hungary, Poland, Romania, Yugoslavia, Tom 1, K.G. Saur Pub., 1989.
  • B. Syzdek, Władysław Gomułka we wspomnieniach, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989.
  • Pozostać sobą. Rozmowa z gen. Edwinem Rozłubirskim w: Lech Kowalski, Generałowie, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1992.
  • VII Kongres ZBoWiD, Wydawnictwo ZG ZBoWiD, Warszawa 1985.
  • Lech Kobyliński, Garść wspomnień z długiego życia. Gdańsk 2018, wyd. Fundacja Promocji Przemysłu Okrętowego i Gospodarki Morskiej (wielokrotnie wspominany przez Autora jako współtowarzysza walki).