Edwin Rozłubirski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Edwin Rozłubirski
Gustaw
Ilustracja
gen. dyw. Edwin Rozłubirski
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia 4 maja 1926
Białystok lub Warszawa
Data i miejsce śmierci 12 maja 1999
Warszawa
Przebieg służby
Lata służby 1939
1942–1991
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Orl.jpg Gwardia Ludowa
Orl.jpg Związek Walki Młodych
Orl.jpg Armia Ludowa
Orzeł LWP.jpg Ludowe Wojsko Polskie
POL Wojska Lądowe.svg Wojsko Polskie
Stanowiska dowódca 1 Praskiego Pułku Zmechanizowanego, szef Gabinetu Ministra Obrony Narodowej, dowódca 6 Pomorskiej Dywizji Powietrznodesantowej,
z-ca szefa Inspektoratu Szkolenia MON, pełnomocnik Komitetu Obrony Kraju w Głównym Komitecie Sportu i Turystyki
Główne wojny i bitwy II wojna światowa

walki z UPA w Bieszczadach

Późniejsza praca prezes Związku Polskich Spadochroniarzy
Odznaczenia
Odznaka honorowa za Rany i Kontuzje - trzykrotnie ranny
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy II klasy Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Walecznych (1943–1989) Krzyż Walecznych (1943–1989) Krzyż Partyzancki Srebrny Krzyż Zasługi Srebrny Medal „Zasłużonym na Polu Chwały” Warszawski Krzyż Powstańczy Medal „Za udział w walkach w obronie władzy ludowej” Medal 10-lecia Polski Ludowej Medal 40-lecia Polski Ludowej Medal za Warszawę 1939–1945 Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Złoty Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Srebrny Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Brązowy Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Złota Odznaka „Za zasługi w ochronie porządku publicznego” Srebrna Odznaka „Za zasługi w ochronie porządku publicznego” Brązowa Odznaka „Za zasługi w ochronie porządku publicznego” Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego Komandor Orderu Korony (Belgia) Order Wojny Ojczyźnianej II klasy Medal „Za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945”
Grób Edwina Rozłubirskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, foto z 23 lipca 2008

Edwin Gustaw Rozłubirski, ps. Gustaw (ur. 4 maja 1926 w Białymstoku lub w Warszawie[1], zm. 12 maja 1999 w Warszawie) – generał dywizji Wojska Polskiego, żołnierz Gwardii i Armii Ludowej, pisarz, działacz społeczny. W latach 1989–1999 prezes Związku Polskich Spadochroniarzy.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Białymstoku (według innych źródeł w Warszawie) jako syn Józefa i Marii z domu Szmidt[2]. Wkrótce po urodzeniu wraz z rodzicami przeniósł się do Warszawy, gdzie w latach 1934–1941 ukończył szkołę powszechną i średnią szkołę zawodową. W 1939 wstąpił do Korpusu Kadetów Nr 1 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego we Lwowie.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1939 wraz z kadetami wziął udział w obronie Lwowa. Po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną ukrywał się przed wywózką, a później pracował w stajni. W 1941 po wkroczeniu Niemców przymusowo wcielony do Baudienstu, z którego szybko zbiegł i powrócił do stolicy. Tam nawiązał kontakt z podziemiem komunistycznym i wstąpił do Gwardii Ludowej. Od czerwca 1942 służył w oddziale na Kielecczyźnie, początkowo jako szeregowiec w pierwszym, obok oddziału Franciszka Zubrzyckiego, oddziale partyzanckim GL dowodzonym przez Augusta Langego[3]. Potem awansowany na podoficera został dowódcą drużyny zwiadu. Latem 1943 wrócił do Warszawy, gdzie został mianowany zastępcą dowódcy nowo utworzonego oddziału szturmowego GL (później Batalionu AL im. "Czwartaków"), z którym wziął udział w licznych akcjach bojowych w Warszawie[4]. Jako zastępca dowódcy batalionu do spraw liniowych w stopniu podporucznika walczył w powstaniu warszawskim – po upadku Starego Miasta przedarł się z oddziałem kanałami do Śródmieścia, gdzie walczył do upadku powstania. We wrześniu 1944 już jako porucznik odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari przez gen. Bora-Komorowskiego. Po klęsce powstania opuścił miasto z ludnością cywilną i dowodził grupą dywersyjną AL złożoną głównie z byłych "czwartaków"[2].

Na początku 1945 wstąpił do regularnych jednostek Wojska Polskiego, w którego szeregach brał udział w walkach na froncie jako dowódca batalionu w 26 pp 9 DP[4]. Wojnę zakończył jako kapitan.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

W 1946 ukończył kurs dowódców batalionów w Centrum Wyszkolenia Piechoty. Jako oficer Grupy operacyjnej „Wisła” brał udział w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii w Bieszczadach. W 1951 zwolniony z wojska z przyczyn politycznych i przeniesiony do rezerwy w stopniu majora – z bardzo niekorzystną opinią. Podjął pracę jako kierowca ciężarówki. Powrócił do zawodowej służby wojskowej po przemianach politycznych w październiku 1956[4]. Powierzono mu dowództwo 1 Praskiego Pułku Zmechanizowanego, a następnie nowy minister obrony narodowej gen. dyw. Marian Spychalski mianował go szefem swojego gabinetu.

W latach 1961–1963 był słuchaczem Wojskowej Akademii Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR im. K.J. Woroszyłowa w Moskwie. Był jednym z organizatorów polskich wojsk powietrznodesantowych, a następnie w latach 1963–1968 dowódcą 6 Pomorskiej Dywizji Powietrznodesantowej. W 1965 awansowany na stopień generała brygady. Nominację wręczył w Belwederze przewodniczący Rady Państwa PRL Edward Ochab. Odwołany z zajmowanego stanowiska w wyniku zatargu z I sekretarzem KW PZPR w Krakowie oraz za odmowę użycia wojska przeciwko demonstrującym studentom[4].

W latach 1968–1971 był zastępcą szefa Inspektoratu Szkolenia MON ds. Wojsk Desantowych. Po zmianie ekipy rządzącej PRL w 1971, zwolniony do rezerwy w stopniu generała brygady.

Ponownie – po raz trzeci – powołany do zawodowej służby wojskowej w grudniu 1981. W stanie wojennym pełnił obowiązki pełnomocnika Komitetu Obrony Kraju w Głównym Komitecie Sportu i Turystyki. Następnie skierowany do dyspozycji ministra spraw wewnętrznych, gdzie prowadził prace nad powołaniem polskich jednostek antyterrorystycznych. Awansowany do stopnia generała dywizji w 1988. Nominację wręczył w Belwederze przewodniczący Rady Państwa PRL gen. armii Wojciech Jaruzelski. Był instruktorem spadochronowym wojsk powietrzno-desantowych klasy mistrzowskiej; wykonał 738 skoków spadochronowych. Od 1991 w stanie spoczynku.

Działalność społeczna[edytuj | edytuj kod]

W latach 1964–1974 oraz 1985–1990 był członkiem Rady Naczelnej ZBoWiD, w latach 1988–1990 zasiadał w Radzie Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa[5]. Był również wiceprzewodniczącym Komitetu Budowy Pomnika Bohaterów Powstania Warszawskiego, odsłoniętego w Warszawie 1 sierpnia 1989. W 1971 został wybrany Prezesem Zarządu Głównego Związku Kynologicznego w Polsce – funkcję tę pełnił do 1990. W sierpniu 1984 wszedł w skład Obywatelskiego Komitetu Obchodów 40 Rocznicy Powstania Warszawskiego. 11 listopada 1988 wszedł w skład Honorowego Komitetu Obchodów 70 rocznicy Odzyskania Niepodległości przez Polskę, którego przewodnictwo objął I sekretarz KC PZPR gen. armii Wojciech Jaruzelski. Od 1989 był prezesem Związku Polskich Spadochroniarzy

W 1993 ubiegał się bezskutecznie o mandat senatora z ramienia SLD w Warszawie.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

Opublikował wiele książek, m.in.:

publikacje z serii Biblioteka Żółtego Tygrysa[edytuj | edytuj kod]

  • Ludzie z innego świata, Wyd. MON, Warszawa 1957
  • Goście o zmroku, Wyd. MON, Warszawa 1962
  • Veledog nr 5621, Wyd. MON, Warszawa 1962

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Pochowany w kwaterze generalskiej na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. W pogrzebie udział wziął gen. armii Wojciech Jaruzelski oraz przewodniczący SLD Leszek Miller. Mowy pogrzebowe wygłosili m.in. w imieniu ZKRPiBWP – wiceprezes związku, gen. broni Zygmunt Huszcza, w imieniu Sztabu Generalnego WP – z-ca szefa Sztabu Generalnego gen. dyw. Jarosław Bielecki, w imieniu przyjaciół – gen. bryg. Tadeusz Pietrzak.

Jest patronem 6 Batalionu Desantowo-Szturmowego w Gliwicach[6].

W 2001 roku Mennica Polska wybiła medal z jego wizerunkiem[7]. Pistolet maszynowy MP-40, którego w czasie okupacji używał Edwin Rozłubirski, stanowi eksponat Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pozostać sobą. Rozmowa z gen. Edwinem Rozłubirskim s. 169.
  2. a b Powstańcze Biogramy – Edwin Rozłubirski, www.1944.pl [dostęp 2018-10-09] (ang.).
  3. Ryszard Nazarewicz, Armii Ludowej dylematy i dramaty, Warszawa: Oficyna Drukarska, 1998, s. 80, ISBN 83-909166-0-6, OCLC 69278377.
  4. a b c d Biografia na portalu 6 Batalionu Szturmowego w Gliwicach
  5. Skład Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa 1988–2011 radaopwim.gov.pl [dostęp 2011-11-06]
  6. Departament Wychowania i Promocji Obronności MON: Patroni jednostek wojskowych.
  7. Medal gen. dyw. Edwin Rozłubirski Gustaw
  8. Postanowienie prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 12 maja 1999 r. o nadaniu orderu. M.P. z 1999 r. nr 25, poz. 370
  9. M.P. z 1955 r. nr 99, poz. 1387

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. Albert, Najnowsza historia Polski, 1914–1993, tom II, Wydawnictwo Puls 1994
  • L. Bartelski, Wszystko o Powstaniu Warszawskim: leksykon, First Business College, 1994
  • Leksykon Historii Polski, Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 1995
  • W. Jaruzelski, Stan wojenny dlaczego, Polska Oficyna Wydawnicza "BGW", Warszawa 1992
  • M. Jędrzejko, M.L. Krogulski, M. Paszkowski, Generałowie i admirałowie III Rzeczypospolitej, Wyd. von Boroviecky, Warszawa 2002
  • H.P. Kosk, Generalicja polska, t. 2, Wyd. Oficyna Wydawnicza "Ajaks", Pruszków 2001, ​ISBN 83-87103-81-0
  • Janusz Królikowski, Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943−1990, t. III, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2010, ISBN 978-83-7611-801-7, OCLC 833638240.
  • J. Kuropieska, Od października do marca, tom I, Polska Oficyna Wydawnicza "BGW", Warszawa 1992
  • P. Martell, G. P. Hayes, World military leaders, Bowker, New York 1974
  • A. Mazur, "Order Krzyża Grunwaldu", Wydawnictwo MON, Warszawa 1988
  • J. Stepień, Listy do pierwszych sekretarzy KC PZPR, 1944–1970, Wydawnictwo Fakt, 1994
  • J. Stroynowski, "Who's who in the socialist countries of Europe: a biographical encyclopedia of more than 12,600 leading personalities in Albania, Bulgaria, Czechoslovakia, German Democratic Republic, Hungary, Poland, Romania, Yugoslavia, Tom 1, K.G. Saur Pub., 1989
  • B. Syzdek, Władysław Gomułka we wspomnieniach, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989
  • Pozostać sobą. Rozmowa z gen. Edwinem Rozłubirskim w: Lech Kowalski, Generałowie, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1992, ​ISBN 83-211-1486-5
  • VII Kongres ZBoWiD, Wydawnictwo ZG ZBoWiD, Warszawa 1985
  • Lech Kobyliński, Garść wspomnień z długiego życia. Gdańsk 2018, wyd. Fundacja Promocji Przemysłu Okrętowego i Gospodarki Morskiej (wielokrotnie wspominany przez Autora jak współtowarzysza walki).