Związek Walki Młodych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Grób założycieli i organizatorów ZWM na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Związek Walki Młodych (ZWM) – polska komunistyczna organizacja młodzieżowa, utworzona w podziemiu, pomiędzy styczniem a sierpniem 1943 roku[1] przez byłych członków Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej, OMS "Życie" oraz Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej "Spartakus" z inicjatywy Hanny Szapiro-Sawickiej[2]. ZWM stanowił młodzieżową przybudówkę Polskiej Partii Robotniczej[3], realizującą priorytety radzieckiej racji stanu – jej podporządkował swoją taktykę propagandową i realizowane akcje, w tym akcje zbrojne[4]. We wrześniu 1943 roku Zarząd Główny ZWM wydał swoją Deklarację programową, w której określił podstawowe cele działalności Związku[5]. Związek Walki Młodych rozwiązany został 21 lipca 1948 roku, wchodząc w skład nowo założonego Związku Młodzieży Polskiej[1].

Program Związku[edytuj | edytuj kod]

W deklaracji programowej z września 1943 roku określono podstawowe cele nowo powstałej organizacji.

W preambule Deklaracji zapisano między innymi:

Zrodził nas czyn. Naszą wolę walki wykuwa nienawiść do kajdan hitlerowskiej niewoli, gorące ukochanie wolności. Hartuje nas nieubłagana walka z okupantem, cementuje nas krew naszych bojowników – bohaterów, którzy młode swe życie złożyli w ofierze wolności Ojczyzny. Nie czekamy z bronią u nogi na to, że wolność wywalczą nam i przyniosą w darze nasi sojusznicy. Wiemy, że wyzwolić musimy się sami, z własnej woli i siły. Wolność i Niepodległość Ojczyzny zdobędziemy własnym wysiłkiem, zbrojnym czynem samego narodu.(...)

(...)Kaci hitlerowscy uderzyli przede wszystkim w rdzeń naszego narodu – w młodzież. Pozbawić naród młodzieży – to zgnębić jego teraźniejszą walkę, to przekreślić jego przyszłość. Zmuszono nas do niewolniczej pracy na rzecz wroga. Pozbawiono nas szkół i oświaty, abyśmy wyrośli na "naród parobków" w służbie "narodu panów".(...)

(...)Ofiara krwi i życia młodzieży polskiej nie będzie daremną. Z trudu naszego i walki powstanie nowa, radosna Ojczyzna. Jest tyle bogactw w naszym kraju. Tyle ziemi jest w naszej Ojczyźnie. Mamy wszelkie warunki ku temu, aby w Polsce nie było już nigdy głodu, nędzy i bezrobocia. (...)Równy start w życiu zapewni młodzieży należne jej miejsce w życiu narodu. Prawo nasze ku temu dokumentuje pokaźna danina krwi młodzieży w walce o wyzwolenie narodu. (...)

— Deklaracja Programowa Związku Walki Młodych, Warszawa 1943

Następnie wymieniono podstawowe cele organizacji:

  • 1.Prawo wyborcze, tak bierne jak i czynne, powinno przysługiwać wszystkim osobom, które ukończyły 18 rok życia.
  • 2.Czas pracy młodzieży należy ograniczyć do 6 godzin na dobę przy zapewnieniu równej płacy za równą pracę.
  • 3.Wyzwoloną ziemię należy oddać ludowi polskiemu w szczególności młodzieży wiejskiej.
  • 4.Należy stworzyć powszechne i bezpłatne szkolnictwo w tym średnie i wyższe.
  • 5.Konieczny jest rozwój i udostępnienie na rzecz młodzieży instytucji zajmujących się ochroną zdrowia oraz obiektów kultury i rozrywki[6].

Działalność w czasie okupacji[edytuj | edytuj kod]

Obszar działalności[edytuj | edytuj kod]

W okresie okupacji niemieckiej ZWM działał głównie w Warszawie i jej okolicach. Na mniejszą skalę działał także na terenach pozostałej części okupowanego województwa Warszawskiego, oraz Kieleckiego i Lubelskiego[1]. Organizacja ta była politycznie i ideowo powiązana z Polską Partią Robotniczą. Ściśle współpracowała także z Armią Ludową.

Akcje zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Tablica upamiętniająca zamachy na Cafe Club dokonane przez Romana Boguckiego i Mirosława Krajewskiego na budynku przy ul. Nowy Świat 15 w Warszawie.

Działalność Związku polegała w tym czasie głównie na dokonywaniu akcji bojowych i dywersyjnych na liniach komunikacyjnych. ZWM najbardziej jest jednak znany z akcji kontrterrorystycznych przeciwko Niemcom (m.in. zamach na Café Club czy też dwa zamachy na "Bar Podlaski" w Warszawie). Jedną z pierwszych akcji Związku było spalenie niemieckiego baraku wojskowego przy ul. Czerniakowskiej w Warszawie. Operacja, dowodzona przez Tadeusza Olszewskiego, była wspierana przez dwóch członków AK – przyjaciół Olszewskiego, którzy ubezpieczali akcję. W ramach akcji odwetowych ZWM przeprowadził także zamachy na niemiecką restaurację Mitropa oraz na redakcję znanej gadzinówkiNowego Kuriera Warszawskiego[6]. Oddział Związkubatalion im. Czwartaków – uczestniczył w powstaniu warszawskim między innymi w walkach w rejonie placu Zamkowego, ulicy Hożej oraz na Woli i Kole[1][6].

Akcje zbrojne ZWM tak ocenił prof Tomasz Strzembosz: "Wszystkie trzy dotychczasowe serie: z 24 października 1942 r., z 17 stycznia 1943 r. i seria lipcowa, stały się próbą praktycznej realizacji zasady odpowiedzialności zbiorowej wszystkich Niemców za to, co działo się w okupowanej Warszawie, próbą odpowiedzenia tą samą bronią, jaką stosowali Niemcy od początku okupacji. Była to strategia walki konspiracyjnej zupełnie uzasadniona, choć zasadniczo odmienna od strategii realizowanej przez komórki kierującej akcją dywersyjno-bojową AK, która uderzając najczęściej w wybranych przedstawicieli aparatu okupacyjnego (zwłaszcza policji i administracji cywilnej), usiłowała oddziaływać w ten sposób na postawę aparatu, aby stworzyć lub poszerzyć szczelinę pomiędzy policją i aparatem cywilnym a Wehrmachtem."[7]

Działalność propagandowa[edytuj | edytuj kod]

ZWM prowadził również działalność propagandową zwróconą przeciwko okupantowi niemieckiemu, a także polskim czynnikom podziemnym związanym z rządem RP na uchodźstwie[8]. Zadania propagandowe ZWM realizował przede wszystkim poprzez wydawanie własnego konspiracyjnego pisma pt. "Walka Młodych"[1], drukowanie i rozpowszechnianie ulotek oraz organizowanie przymusowych wieców w lokalach zamkniętych (m.in. w Gimnazjum Górskiego oraz w zakładzie "Gołębiewski i Synowie" w Warszawie w grudniu 1943 r.)[9] Związek prowadził także działalność w zakresie małego sabotażu umieszczając na murach czy chodnikach napisy o treści patriotycznej i antyhitlerowskiej oraz kreśląc rysunki i karykatury ośmieszające okupanta[6].

Kierownictwo Związku[edytuj | edytuj kod]

Tablica upamiętniająca śmierć Hanki Sawickiej,Jana Strzeszewskiego i Tadeusza Olszewskiego na kamienicy przy ul. Mostowej 2 w Warszawie

Kolejnymi Przewodniczącymi Związku byli: Hanka Sawicka, Janek Krasicki oraz Zofia Jaworska. Pierwszym dowódcą oddziałów bojowych był Tadeusz Olszewski pseud. Zawisza. Wcześniej był on komendantem Gwardii Ludowej w Bródnie, zginął 18 marca 1943 roku. Po jego śmierci funkcję dowódcy objął na krótko Tadeusz Domański pseud. Tadek jednakże został on aresztowany przez Niemców w maju 1943 roku. Od tego momentu dowództwo przejął Mirosław Krajewski pseud. Pietrek[6]. Wszyscy oni z wyjątkiem Jaworskiej zginęli w walce z okupantem[5].

Działalność powojenna[edytuj | edytuj kod]

Pomnik poświęcony 35 leciu powstania ZWM w Kutnie

Po wojnie ZWM współuczestniczył w tworzeniu i obronie systemu "władzy ludowej" – m.in. bojówki ZWM brały udział w tłumieniu młodzieżowych demonstracji antykomunistycznych w grudniu 1945 r. w Łodzi oraz w kwietniu 1946 r. w Szczecinie[10] i napadach na chłopów w związku z przymusowym ściąganiem kontyngentów[4]. Członkowie ZWM byli w tych okolicznościach częstym obiektem ataków podziemia antykomunistycznego. Między innymi siedmiu członków tej organizacji, którzy powracali z pochodu 1-majowego, zostało w okolicach Lubartowa zastrzelonych przez oddział WiNu pod dowództwem Zdzisława Brońskiego pseud. Uskok[11].

Jeszcze w końcowym okresie wojny Związek rozpoczął działania mające na celu zasiedlenie i odbudowę tzw. "Ziem Odzyskanych". Jego członkowie tworzyli specjalne grupy osiedleńcze, które pomagały między innymi w organizacji władz oraz punktów informacyjnych czy żywnościowych. Zachęcano także zamieszkałą w Polsce centralnej młodzież do wyjazdu i osiedlenia się na zachodzie[6].

Związek agitował także za nową władzą[1] prowadząc działalność indoktrynacyjną oraz walkę ideologiczną – m.in. poprzez atakowanie tych profesorów uniwersyteckich, którzy nie chcieli służyć komunistycznej władzy oraz poprzez donosy jak i przez zmuszanie do publicznej samokrytyki[12]. Agitacyjna działalność Związku uwidoczniła się zwłaszcza podczas kampanii wyborczej przed Referendum ludowym w 1946 oraz przed Wyborami do Sejmu Ustawodawczego z 1947 roku.

ZWM współkształtował również komunistyczny aparat państwowy. Członków organizacji kierowano między innymi do Rad Narodowych wszystkich szczebli[6]. Szacuje się, iż od 15 do 20 procent byłych członków zasiliło Urząd Bezpieczeństwa Publicznego, Milicję Obywatelską oraz Ludowe Wojsko Polskie[6] w tym ponad 20 tys. członków ZWM-u wstąpiło w szeregi Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej co stanowiło blisko 15%[6] jej składu[13].

Pojawiają się również opinie, iż "ZetWueMowcy" aktywnie uczestniczyli w likwidacji, związanego z rządem RP na uchodźstwie, powojennego, antykomunistycznego[14] podziemia[4]. Jednakże prof. A. Paczkowski zauważa, iż Związku Walki Młodych "nie należy ściśle wiązać ze zbrodniami powojennego aparatu przemocy"[15].

Znaczący był udział jego członków w odbudowie gospodarki ze zniszczeń wojennych i przemianach społeczno-gospodarczych. Uczestniczyli oni między innymi w przeprowadzeniu Reformy rolnej zapowiedzianej przez Manifest PKWN. Działalność ta rozpoczęła się już w 1944 i polegała na tworzeniu brygad parcelacyjnych, które rozdzielały odebrane grunty pomiędzy miejscową ludność wiejską. Brygady te były często obiektem ataków ze strony antykomunistycznego podziemia, które pociągały za sobą ofiary także wśród ZetWueMowców[6]. W 1948 roku ZWM został rozwiązany, współtworząc Związek Młodzieży Polskiej[1].

Po wojnie organem prasowym Związku pozostawała "Walka Młodych". Wraz z rozrostem organizacji powstał kolejny periodyk pt. "Poradnik Oświatowy".

Ilość członków[edytuj | edytuj kod]

W okresie okupacji liczba członków Związku nie była wielka, osiągając w lipcu 1944 roku około 600. Gwałtowny przyrost nastąpił w końcowym okresie wojny oraz tuż po jej zakończeniu. W grudniu 1945 członków było już 110 000, zaś w dniu rozwiązania Związku, w lipcu 1948, (wg różnych szacunków) od 260-336 tys.[1].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Mały Słownik Historii Polski, Warszawa 1997, s. 242.
  2. Andrzej Werblan „Władysław Gomułka. Sekretarz Generalny PPR” Książka i Wiedza 1988 ISBN 83-05-11972-6 str. 115
  3. Piotr Gontarczyk: Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy (1941-1944). Warszawa: Fronda, 2006, s. 80.
  4. 4,0 4,1 4,2 Związek Walki Młodych – Związek Młodzieży Polskiej, Informacja historyczna, Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 25 kwietnia 2009].
  5. 5,0 5,1 Mały Słownik Historii Polski, Warszawa 1959, s. 237-238.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 6,8 6,9 Czesław Kozłowski: Związek Walki Młodych (1943-1948). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978, s. 65.
  7. T. Strzembosz, Akcje zbrojne podziemnej Warszawy 1939-1945, Warszawa 1983, s. 395, ISBN: 83-06-00717-4
  8. Meldunek "Zycha", [w:] Kurier z Warszawy, Kraków 2005, s. 482.
  9. Tadeusz Pietrzak: Propagandówka, [w:] Wspomnienia ZWM-owców. Warszawa: Iskry, 1979, s. 118-119.
  10. Łukasz Kamiński: Odważni, młodzi ludzie 1944-1989 [w:] Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2001, s. nr 3.
  11. http://podziemiezbrojne.blox.pl
  12. http://www.osiedlearmiikrajowej.republika.pl/gw1.jpg
  13. http://www.osiedlearmiikrajowej.republika.pl/nto1.jpg.
  14. Niekiedy używa się dla określenia powojennego podziemia miana niepodległościowy choć jest to określenie nieprawidłowe z punktu widzenia Prawa Międzynarodowego Publicznego, które wyraźnie rozróżnia terminy niepodległość i suwerenność.
  15. wywiad z prof. A. Paczkowskim: Kto patronem ulicy, a kto dzielnicy. Opole: Nowa Trybuna Opolska, 25-26 lutego 2006.