Rzeżyca
![Ziemia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
Rzeżyca, widok katedry z ruin zamkowych | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Region |
Rzeżyca | ||||
Prawa miejskie |
1773 r. | ||||
Mer |
Aleksejs Stecs | ||||
Populacja (2012) • liczba ludności |
| ||||
Kod pocztowy |
LV-4601, LV-4604, LV-4605, LV-4606 | ||||
Położenie na mapie Łotwy ![]() | |||||
![]() | |||||
Strona internetowa |
Rzeżyca (łot. Rēzekne, niem. Rositten, ros. Резекне, przed 1917 Режица; jid. רעזשיצע, Reżice) – miejscowość (miasto wydzielone) we wschodniej części Łotwy. Liczy 37 200 mieszkańców, głównie Łotyszy (45%) i Rosjan (44,3%). Rzeżycę zamieszkuje również niewielka społeczność polska – około 1000 osób (2,7% ludności). Jest węzłem komunikacyjnym oraz centrum gospodarczym i kulturalnym środkowej części Łatgalii, .
Zarys historii
[edytuj | edytuj kod]Rzeżyca powstała na początku XIV wieku przy twierdzy krzyżackiej jako osada o nazwie Rositten. Po sekularyzacji zakonu inflanckiego przypadła Rzeczypospolitej, do której należała przez ponad 200 lat. Obok Dyneburga największe miasto w Inflantach Polskich. Od XVI wieku do rozbiorów była starostwem Rzeczypospolitej. Prawa miejskie otrzymała w 1773 (w rok po przyłączeniu Łatgalii do Rosji). Do rozwoju miasta przyczyniła się budowa traktu do Dyneburga i Wilna (1836) oraz uruchomienie Kolei Warszawsko-Petersburskiej (1836) i Moskwa – Windawa (1861).
Podczas I wojny światowej Rzeżyca wraz z Łatgalią znalazła się pod kontrolą wojsk niemieckich. 30 listopada 1918 roku niemiecka rada żołnierska przekazała miasto Armii Czerwonej, rozpoczynającej ofensywę przeciwko proklamowanej kilkanaście dni wcześniej niepodległej Republice Łotewskiej[1]. W końcu maja 1919 roku, gdy bolszewicy zostali wyparci z Rygi przez wojska niemieckie wspierające rząd łotewski, Rzeżyca stała się faktyczną stolicą Łotewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej i siedzibą jej władz[2]. Rząd radzieckiej Łotwy przebywał tu do 12 stycznia 1920 roku, gdy do Rzeżycy podeszły jednostki łotewskie i polskie, wspólnie dążące do usunięcia bolszewików z Łatgalii i przyłączenia jej do niepodległej Łotwy. 21 stycznia bitwa pod Rzeżycą zakończyła się zwycięstwem łotewsko-polskim, a wycofanie się bolszewików z Rzeżycy oznaczało faktyczny koniec Łotewskiej SRR[3][4].
II wojna światowa przyniosła olbrzymie straty – radzieckie bombardowania w 1944 doprowadziły do zniszczenia kolei i ponad 65% budynków użyteczności publicznej.
Podczas okupacji hitlerowskiej, w lipcu roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 3000 osób. 24 września 1941 roku Niemcy ostatecznie zlikwidowali getto, a Żydów zamordowano na cmenatrzu Totanskoe w lesie przy drodze do Bauska. Sprawcami zbrodni byli żołnierze Landesschützen
Battalion 868 oraz kompania miejscowej łotewskiej „samoobrony”[5].
W 1902 w Rzeżycy urodził się Tadeusz Manteuffel – polski historyk, mediewista, żołnierz AK, twórca i pierwszy dyrektor m.in. Instytutu Historii PAN, w 1904 jego brat Leon Manteuffel-Szoege – polski chirurg, twórca polskiej szkoły chirurgii klatki piersiowej i serca, a w 1908 najmłodszy z braci Edward Manteuffel-Szoege – artysta malarz i grafik.
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]- katedra Najświętszego Serca Jezusowego (XIX/XX w.) – kościół wzniesiony przez wojewodę krakowskiego w 1685 r. Spłonął podczas burzy w 1887 r. W 1893 r. rozpoczęto budowę dzisiejszej świątyni. Od 1995 katedra nowej diecezji.
- Molenna staroobrzędowców.
- Prawosławna cerkiew Narodzenia Matki Bożej.
- Muzeum Historii i Kultury Łatgalii.
- Ruiny zamku krzyżackiego wzniesionego w 1285 przez wójta krzyżackiego Wilhelma von Schauerburg.
Edukacja
[edytuj | edytuj kod]- Akademia Technologiczna w Rzeżyce (była Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa)
Miasta partnerskie
[edytuj | edytuj kod]Suwałki
Szydłowiec
Częstochowa
Sianów
Witebsk, Białoruś
Postawy, Białoruś
Arendal, Norwegia
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]-
Kościół Świętej Trójcy w Rzeżycy
-
Cerkiew w Rzeżycy
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ T. Paluszyński, Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921, Bellona, Warszawa 1999, s. 133
- ↑ T. Paluszyński, Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921, Bellona, Warszawa 1999, s. 283-284.
- ↑ T. Paluszyński, Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921, Bellona, Warszawa 1999, s. 332-334.
- ↑ T. Paluszyński, Walka o niepodległość Łotwy 1914-1921, Bellona, Warszawa 1999, s. 332-334.
- ↑ Geoffrey P. Megargee (red.), Encyclopedia of camps and ghettos, 1933-1945, t. II, part B, s. 1018 .
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Rzeżyca, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. X: Rukszenice – Sochaczew, Warszawa 1889, s. 158 .