Stanisław Dunajewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Dunajewski
Balcer
Ilustracja
porucznik porucznik
Data i miejsce urodzenia 13 sierpnia 1900
Góra Kalwaria
Data i miejsce śmierci 20 stycznia 1985
Wrocław
Przebieg służby
Lata służby 1917-1921
1939-1944
Siły zbrojne Odznaka pamiątkowa Polskiej Organizacji Wojskowe1.jpgPolska Organizacja Wojskowa
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Armia Krajowa Armia Krajowa
Jednostki III Korpus Polski w Rosji
1 Pułk Strzelców Konnych
25 Pułk Piechoty
Główne wojny i bitwy wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
wojna obronna Polski w 1939
powstanie warszawskie
Późniejsza praca Urząd Wojewódzki w Łodzi
Muzeum Ślężańskie
społeczny konserwator zabytków
społeczny kurator sądowy
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (od 1941) Srebrny Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Krzyż Armii Krajowej Medal Pamiątkowy Jubileuszowy 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej Medal Zwycięstwa
Złota Odznaka Za opiekę nad zabytkami.jpg
Zjazd prezesów kół Polskiej Organizacji Wojskowej Okręgu Łódzkiego w dniu 26.03.1933 S. Dunajewski stoi pierwszy od prawej[1]

Stanisław Jakub Władysław Dunajewski (ur. 13 sierpnia 1900 w Górze Kalwarii, zm. 20 stycznia 1985 we Wrocławiu) – porucznik piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Członek Polskiej Organizacji Wojskowej[1], w 1917 wstąpił do III Korpusu Polskiego. Podczas wojny polsko ukraińskiej w kwietniu 1918[2] dostał się do niewoli. Pozostawał ukraińskim jeńcem wojennym, aż do swojej ucieczki w czerwcu 1919. Następnie w Oddziale II Dowództwa Okręgu Generalnego „Lublin”. Od grudnia 1919 w 1 pułku strzelców konnych, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, za zasługi odznaczony orderem Virtuti Militari[3][4], który otrzymał z rąk Marszałka Józefa Piłsudskiego[5].

W okresie II Rzeczypospolitej po demobilizacji mieszkał w Lublinie, gdzie pracował 1921–1924 w Urzędzie Wojewódzkim[6][7], a następnie w Łodzi, gdzie pełnił funkcję osobistego sekretarza wojewody łódzkiego Władysława Jaszczołta[5][8][9] oraz członka zarządu P.O.W. w Łodzi[10]. W latach 30-tych przebywał w Brazylii[11][12].

Uczestnik wojny obronnej Polski w 1939[13] w 25 pułku piechoty. Żołnierz najpierw Związku Walki Zbrojnej, następnie Armii Krajowej o pseudonimie „Balcer”[11]. Aresztowany przez Niemców, więzień Pawiaka od czerwca do października 1940[14], potem w więzieniu Gestapo na Sterlinga w Łodzi. Wykupiony przez ruch oporu 24 grudnia 1940. Po uwolnieniu służył jako technik w Biurze Informacji i Propagandy AK (referat „N” w Okręgu Warszawa)[15]. Do jego zadań należała praca na powielaczu oraz prowadzenie kartoteki warszawskich Niemców[16], a w okresie od stycznia 1941 do lipca 1941 powielanie ukazującego się w nakładzie 400 egzemplarzy pisma przeznaczonego dla żołnierzy niemieckich Kennst du die Wahrheit[15], we współpracy z grupą tylko jemu znanych współpracowników[16].

Po upadku Powstania Warszawskiego, w latach 1944-1948 przebywał w Lublinie, gdzie został aresztowany przez NKWD. Od 1948 mieszkał we Wrocławiu, natomiast w 1960 przeprowadził się na stałe do Sobótki. Represjonowany i aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa w czasach stalinowskich[13][5][17].

Kierownik schroniska PTTK im. Romana Zmorskiego na Ślęży, następnie pracownik fizyczny[18] w stacji przekaźnikowej na Ślęży[19][20], od 1960 referent najpierw w Miejskiej Radzie Narodowej w Sobótce[21], a następnie aż do emerytury w 1967 w Muzeum Ślężańskim[22].

Działacz Oddziału Wrocławskiego Polskiego Towarzystwa Archeologicznego[23][24]. Założyciel[25], działacz[26] i w latach 1961-1966 sekretarz Towarzystwa Miłośników Ziemi Ślężańskiej (1959-1987)[27]. Współtwórca organizowanych od 1957 „Dni Ślęży”[25][28], które dzięki jego zabiegom przekształciły się w imprezę cykliczną[28].

W 1954 został mianowany pierwszym społecznym konserwatorem zabytków na Dolnym Śląsku[29]. W 1956 przyczynił się do zabezpieczenia odkrycia cmentarzyska łużyckiego w Jordanowie Śląskim[30]. W 1958 kierował pracami zabezpieczającymi rzeźby kultowe na Ślęży[28]. W 1963 przyczynił się do ocalenia cmentarzyska łużyckiego w Wierzbicach[31]. Autor programu zaprojektowanego w 1963 przez Ryszarda Natusiewicza stoiska archeologicznego w Jordanowie Śląskim[18]. Przyczynił się do odkrycia w 1975 osady łużyckiej w Będkowicach[32]. Dzięki jego działalności uchroniono w 1979 cenne stanowiska archeologiczne znajdujące się w Świątnikach[33].

Był jednym z inicjatorów reaktywacji[25][34] oraz pierwszym opiekunem Muzeum Ślężańskiego w Sobótce, któremu w dniu 20.06.1992 w ramach obchodów XXX-lecia Muzeum[35] nadano jego imię[36][37]. Osobiście brał udział w remontowaniu pomieszczeń dawnego „Domu Opata”, w którego pomieszczeniach w okresie 1926-1945 funkcjonowało niemieckie Heimatmuseum (Muzeum Regionalne)[37], zabiegał o środki na utworzenie muzeum[38], a także osobiście przywoził eksponaty do lapidarium jak np. późnośredniowieczny krzyż kamienny z Proszkowic[39][40].

Autor nazw obiektów w masywie Ślęży Droga Piotra Własta oraz Dęby[41], określany był mianem „Strażnik Śląskiego Olimpu”[18].

Zmarł w 1985 we Wrocławiu[5] i został pochowany na cmentarzu komunalnym w Sobótce przy ul. Słonecznej (sektor 5, rząd 5, miejsce 76)[42].

Jego imię nosiła projektowana ulica w miejscu obecnej ulicy Panoramy Ślężańskiej w Sobótce[43][44][45].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Syn malarza Włodzimierza Dunajewskiego i artystki dramatycznej scen polskich Antoniny Dunajewskiej z Duchnowskich. Żonaty (1929) z Adelą Piotrowską (zm. 1988), miał jedną córkę Ilonę (1931-1961)[5][42].

Wywód genealogiczny[edytuj | edytuj kod]

Jan Dunajewski
Emilia Kulczycka
Kazimierz Duchnowski
Maria Hirszberg
         
     
  Włodzimierz Dunajewski
(1869-1905?)
Antonina Duchnowska
(1883-1958)
     
   
Stanisław Jakub Władysław Dunajewski
ur. 13 sierpnia 1900, zm. 20 stycznia 1985

Ordery i Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b W gronie uczestników zjazdu prezesów kół POW okręgu łódzkiego (zdjęcie). „Łódź w Ilustracji: dodatek niedzielny do „Kurjera Łódzkiego””, s. 2, 1933-04-02. 
  2. Max Potapenko: Wojsko polskie na Ukrainie (1917 – 1918). [dostęp 2015-05-03].
  3. a b c d e f Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792-1945 Tom II (1914-1921) Część I. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej, 1991, s. 37. ISBN 83-900510-0-1.
  4. Zdzislaw P. Wesolowski: Polish Order of the Virtuti Militari Recipients 1792-1992 (ang.). The Federation of East European Family History Societies. [dostęp 2015-03-04].
  5. a b c d e UCHWAŁA NR XIII/114/11 RADY MIEJSKIEJ W SOBÓTCE. Urząd Miasta i Gminy. [dostęp 2016-11-27].
  6. Dziennik Urzędowy Województwa Lubelskiego nr 8. , s. 122, 1921. 
  7. Dziennik Urzędowy Województwa Lubelskiego nr 7. , s. 81, 1924. 
  8. P. wojewoda w Sieradzu. „Express Wieczorny Ilustrowany”. VII (80), s. 1, 1929-03-21. 
  9. Pożegnanie naczelnika Wydziału Bezpieczeństwa. „Echo”. V (214), 1929-08-22. 
  10. Zjazd POW w Łodzi. Wybór nowego zarządu.. „Ilustrowana Republika”. X (343), s. 3, 1932-08-22. 
  11. a b Stanisław Kania: Polka gwara konspiracyjno-partyzancka 1939-1945. Warszawa – Poznań: PWN, 1986, s. 163. ISBN 83-01-06619-9.
  12. Kronika Radiowa Łódzkie audycje niedzielne. „Ilustrowana Republika”. XII (352), s. 13, 1935-12-22. 
  13. a b Stanisław Jakub Dunajewski. Więźniowie Pawiaka 1939-1944. [dostęp 2015-02-23].
  14. Stanisław Dunajewski ur. 13.08.1900. Kartoteka online Muzeum Więzienia Pawiak. [dostęp 2015-05-05].
  15. a b Grzegorz Mazur: Biuro Informacji i Propagandy SZP [Służby Zwycięstwu Polski], ZWZ [Związku Walki Zbrojnej], AK [Armii Krajowej] 1939-1945. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1987, s. 180. ISBN 83-211-0892-X.
  16. a b Edmund Grudziński. „N” „DRAPACZ” (Propaganda Okręgu Warszawskiego AK wśród Niemców). „Najnowsze Dzieje Polski Materiały i studia z okresu II wojny światowej”. II, s. 43-107, 1959. Polska Akademia Nauk Instytut Historii. 
  17. Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych we Wrocławiu [1945 1983-1990]. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2015-04-17].
  18. a b c Ryszard Natusiewicz: Teka nr 40 Sobotka i okolice. T. 40. Wrocław: Urbanistyka sp. z o.o, 1997, seria: Z teki Ryszarda Natusiewicza. ISBN 83-86533-87-0. [dostęp 2016-11-27].
  19. Fabisiak i Żerelik 1999 ↓, s. 126.
  20. Piotr Krajewski: Ślężański Park Krajobrazowy. Wrocław: Dolnośląski Zespół Parków Krajobrazowych we Wrocławiu, 2012, s. 144. ISBN 978-83-63166-03-8.
  21. a b Honorowi Obywatele Sobótki. Urząd Miasta i Gminy Sobótka, 2011-10-21. [dostęp 2015-03-13].
  22. Halina Gosławska. Sprawozdanie z działalności Muzeum Ślężańskiego w 1967 roku. „Silesia Antiqua”. 11, s. 259, 1969. Muzeum Miejskie Wrocławia. ISSN 0080-9594. 
  23. I.C. Polskie Towarzystwo Archeologiczne. „Z Otchłani Wieków: pismo poświęcone pradziejom Polski.”. XXIII, s. 168, 1957. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. ISSN 0044-1481. 
  24. Stanisław Dunajewski. Ziemia Gromadzi Prochy. „Z Otchłani Wieków: pismo poświęcone pradziejom Polski.”. XXV, s. 340-342, 1959. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. ISSN 0044-1481. 
  25. a b c Marek Staffa (red.): Słownik Geografii Turystycznej Sudetów. T. 20: Masyw Ślęży, Równina Świdnicka, Kotlina Dzierżoniowska. Wrocław: I-Bis, 2005, s. 454. ISBN 83-85773-78-9. [dostęp 2015-04-16].
  26. (dis). Z Działalności TRZZ. „Odra [miesięcznik społeczno-kulturalny]”. II (2). s. 103. ISSN 0472-5182. 
  27. Jan Majerski: Towarzystwo Miłośników Ziemi Ślężańskiej. W: Leon Łoś (red): Słownik polskich towarzystw naukowych. T. III: Towarzystwa upowszechniające naukę działające obecnie w Polsce. Polska Akademia Nauk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1982, s. 506-507. ISBN 83-04-00983-8.
  28. a b c Janina Bukowska. Kronika Ślężańska 1957 R. „Zeszyty Naukowe – Ślęża (zeszyt wydany z okazji obchodu Dni Ślęży 21-29 VI 1958 R.)”. 14 (1), s. 68-69. Uniwersytet Wrocławski. 
  29. Mirosław Przyłęcki: Zespoły zabytkowe i zabytki architektury Ślężańskiego Parku Krajobrazowego. W: Mirosław Przyłęcki (red.): Ślężański Park Krajobrazowy. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1996, s. 74. ISBN 83-906629-0-6.
  30. B.Gediga. Nowe Odkrycia Archeologiczne. „Z Otchłani Wieków. Pismo poświęcone pradziejom Polski.”. XXIII, s. 292-293, 1957. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. ISSN 0044-1481. 
  31. T.Kaletyn. Odkrycia i badania. Wierzbice, pow. Wrocław. „Silesia Antiqua”. 7, s. 318, 1965. Muzeum Miejskie Wrocławia. ISSN 0080-9594. 
  32. Tadeusz Kaletyn. Sprawozdanie z działalności Ośrodka Archeologiczno-konserwatorskiego we Wrocławiu w 1975 roku. „Silesia Antiqua”. 19, s. 302-311, 1977. Muzeum Miejskie Wrocławia. ISSN 0080-9594. 
  33. Fabisiak i Żerelik 1999 ↓, s. 164.
  34. Fabisiak i Żerelik 1999 ↓, s. 161.
  35. Wojciech Fabisiak. Sprawozdanie z działalności Ośrodka Archeologiczno-konserwatorskiego we Wrocławiu w latach 1992-1995. „Silesia Antiqua”. 38, s. 122-123, 1996. Muzeum Miejskie Wrocławia. ISSN 0080-9594. 
  36. O Muzeum. Muzeum Ślężańskie im. Stanisława Dunajewskiego w Sobótce. [dostęp 2015-02-23].
  37. a b Dorota Folga-Januszewska: 1000 muzeów w Polsce przewodnik. Olszanica: BOSZ, 2011, s. 733. ISBN 978-83-7576-134-4.
  38. Krzysztof R. Mazurski (red.): Międzybórz i Syców – przeszłość i dziedzictwo. Wrocław: Sudety, 2000, s. 63-64. ISBN 83-87320-62-5.
  39. TW40: Kamienny krzyż z Proszkowic. fotopolska.eu, 2011-10-08. [dostęp 2015-05-24].
  40. Kamienne krzyże w Proszkowicach. fotokresy.pl, 1935. [dostęp 2015-05-24].
  41. Przyczynki Historyczne. „Wierchy Rocznik Poświęcony Górom”, s. 276, 1976. Państwowe Wydawnictwo Naukowe. 
  42. a b PNapora: Grób Stanisława Dunajewskiego wraz z córką Iloną i żoną Adelą na cmentarzu w Sobótce przy ul. Słonecznej (sektor 5, rząd 5, miejsce 76). 2015-05-02. [dostęp 2015-05-23].
  43. UCHWAŁA NR XXV/234/12 RADY MIEJSKIEJ W SOBÓTCE. Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego, 2012-10-29. [dostęp 2015-04-16].
  44. UCHWAŁA NR XXVII/263/12 RADY MIEJSKIEJ W SOBÓTCE. Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego, 2012-12-28. [dostęp 2015-04-16].
  45. Sobótka ul. Panoramy Ślężańskiej 3-7. fotopolska.eu, 2014-08-23. [dostęp 2015-04-16].
  46. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 16. , s. 439, 1922-06-16. Ministerstwo Spraw Wojskowych. [dostęp 2015-05-02]. 
  47. M.P. z 1931 r. Nr 178, poz. 260
  48. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 8. , s. 339, 1932-07-04. Ministerstwo Spraw Wojskowych. [dostęp 2015-05-21]. 
  49. M.P. z 1933 r. Nr 259, poz. 279
  50. Komisja Historyczna Zarządu Głównego PTTK: PTTK w 20-leciu PRL. Warszawa: Sport i Turystyka, 1967, s. 140.
  51. Rocznik Oficerski Rezerw. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1934, s. 62.
  52. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 4. , s. 151, 1931-04-18. Ministerstwo Spraw Wojskowych. [dostęp 2015-05-21]. 
  53. Tajny Dziennik Personalny Rezerw Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 3. , 1939-07-14. Ministerstwo Spraw Wojskowych. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wojciech Fabisiak, Rościsław Żerelik: Dzieje Sobótki. Sobótka: Muzeum Ślężańskie im. Stanisława Dunajewskiego, 1999. ISBN 83-908772-6-0.