1 Pułk Strzelców Konnych (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 1 Pułku Strzelców Konnych z okresu II RP. Zobacz też: 1 Pułk Strzelców Konnych – stronę ujednoznaczniającą.
1 Pułk Strzelców Konnych
Ilustracja
odznaka pułkowa 1 Pułku Strzelców Konnych - wzór 2
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Patron Cesarz Napoleon
Tradycje
Święto 9 maja
Nadanie sztandaru 4 maja 1924
Dowódcy
Pierwszy płk Tadeusz Sulimirski
Ostatni rtm. Stanisław Łukaszewicz
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Garwolin
Rodzaj sił zbrojnych wojska lądowe
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość Warszawska Brygada Pancerno-Motorowa
barwy 1 Pułku Strzelców Konnych II RP

1 Pułk Strzelców Konnych (1 psk) – oddział kawalerii Armii Polskiej we Francji (1919), Wojska Polskiego II RP (1919-1939) i Armii Krajowej (1940-1944).

Jednostka nieoficjalnie nosiła imię Cesarza Napoleona i nazwę wyróżniającą "Raszyńskich" [1].
Przed 1939 stacjonowała w Garwolinie, w dawnych koszarach 13 Pułku Dragonów carskiej armii.
Święto pułkowe obchodzono 9 maja w rocznicę przekroczenia granicy polskiej w 1919 przez 4 Pułk Szwoleżerów.
Oddział nawiązywał do tradycji 1 Pułku Strzelców Konnych Księstwa Warszawskiego (1807-1815) i 1 Pułku Strzelców Konnych Królestwa Kongresowego (1815-1831).

Formowanie[edytuj]

Na przełomie kwietnia i maja 1919, w Louri we Francji, w składzie Armii gen. Józefa Hallera, sformowana została I Grupa 4 Pułku Szwoleżerów. Dowództwo grupy, będącej odpowiednikiem dywizjonu, objął major armii francuskiej Henryk Paweł de Baupuis. Organizacja jednostki odbywała się na bazie francuskiego 10 Pułku Dragonów. 4 maja 1919 grupa wyjechała z Francji do Polski przez Niemcy. 9 maja 1919 na stacji kolejowej Zbąszyń oddział przekroczył granicę polsko-niemiecką, a następnie został tymczasowo rozlokowany w Makowie pod Skierniewicami. Pod koniec sierpnia tego roku dowództwo nad grupą objął rtm. Franciszek Kościesza-Ożegalski. 1 września 1919, w wyniku scalenia Armii Polskiej we Francji z armią krajową, grupa przemianowana została na 1 dywizjon 1 Pułku Dragonów Kresowych, a 1 października 1920 na III Dywizjon 1 Pułku Strzelców Konnych[2]. 16 października 1919 zorganizowane zostało dowództwo pułku. Dowodzenie jednostką powierzone zostało płk. Tadeuszowi Sulimirskiemu. Dopiero w maju 1921 otrzymał on nazwę 1 Pułku Strzelców Konnych.

Pułk w walce o granice[edytuj]

Tereny działań 3 dywizjonu

Wojna polsko-bolszewicka

18 września 1919 III/4 p.szw. wyładowany został w Łanowcach i wszedł w skład Grupy gen. Bonin’a (eks-7 Dywizja Strzelców Polskich), jako jazda dywizyjna. 18 listopada 1919 dywizjon, transportami kolejowymi, przerzucony został do Wilna, skąd po trzydniowym postoju odszedł do Głębokiego, a dnia 1 grudnia stanął w Kamieńszczyźnie i Mamajach. Tam pełnił rolę kawalerii dywizyjnej 8 Dywizji Piechoty i wraz z nią wziął udział w wyprawie na Dryssę. Prowadził tam działania rozpoznawcze, a 28 kwietnia 1920 wykonał szarżę pod Krasnem. Ofensywa wojsk bolszewickich zmusiła 8 DP do odwrotu a pułk prowadził działania zabezpieczające odwrót.

Pod koniec maja 1920 rozpoczęło się przeciwnatarcie polskie w kierunku Grodna w trakcie którego pułk wykonał szarżę pod Miechnicami (2 czerwca) i doszedł do rejonu Głębokich, lecz ofensywa wojsk bolszewickich Michaiła Tuchaczewskiego zmusiła 8 DP do odwrotu aż pod Warszawę.

15 sierpnia 1920 pułk wziął udział w Bitwie Warszawskiej, walcząc pod Radzyminem, a następnie w ofensywie na kierunku północno-wschodnim, gdzie po osiągnięciu Ostrołęki 25 sierpnia 1920 został przerzucony na południe na linię Dniestru, następnie w rejon Tarnopola i Szepietówki, gdzie zakończył działania bojowe w tej wojnie.

Pułk w okresie pokoju[edytuj]

W latach 1921-1924 jednostka podporządkowana była dowódcy Okręgu Korpusu Nr I w Warszawie. W tym czasie w jej skład wchodziły trzy szwadrony i szwadron karabinów maszynowych. W czasie wojny dywizjony miały występować w charakterze kawalerii dywizyjnej 8, 18 i 28 DP. W 1924 oddział został przeformowany i podporządkowany dowódcy I Brygady Kawalerii. Jednostka przestała występować w charakterze kawalerii dywizyjnej i została zaliczona do kawalerii samodzielnej. Od 5 marca 1937 do 5 sierpnia 1939 podlegał bezpośrednio Departamentowi Kawalerii Ministerstwa Spraw Wojskowych. W okresie od 6 sierpnia do 5 września 1939 pułk został zmotoryzowany i w składzie Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej wziął udział w kampanii wrześniowej.

Działania bojowe pułku[edytuj]

Pierwsza bitwa pod Tomaszowem Lub.

Kampania wrześniowa 1939

W kampanii wrześniowej uczestniczył w ramach Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej. W dniach 1 września – 3 września 1939 na stanowisku zapasowym w rejonie Garwolina. Następnie w dniach 4 września – 11 września zajmował wraz z brygadą stanowiska obronne nad Wisłą. 13 września wziął udział w natarciu na Annopol, dokąd dotarły niemieckie oddziały po przekroczeniu Wisły. Pomimo powodzenia tego ataku został powstrzymany on rozkazem dowódcy brygady i rozpoczął się odwrót na wschód.

19-20 września pułk wziął udział w bitwie pod Tomaszowem Lubelskim. 20 września pułk wraz z innymi jednostkami brygady skapitulował wobec braku możliwości kontynuowania dalszej walki. Grupa ok. 200 oficerów i żołnierzy pułku po porzuceniu sprzętu ciężkiego podjęła próbę samodzielnego przebicia się przez pierścień okrążenia. Gdy próba okazała się bezskuteczna, grupa rozproszyła się.

Rozwiązanie pułku nastąpiło 20 września 1939 wraz z kapitulacją Armii "Lublin".

Powstanie Warszawskie 1944

Odtworzony został w konspiracji w ramach Armii Krajowej w 1942 w Warszawie i w obwodzie garwolińskim. W powstaniu warszawskim wziął udział udział jako Dywizjon 1806. Walczył na Woli i na Starym Mieście w ramach Zgrupowania "Radosława"ppłk Jana Mazurkiewicza.

Garwolińscy strzelcy konni[edytuj]

Napoleon Bonaparte, nieoficjalny patron 1 Pułku Strzelców Konnych

Dowódcy pułku:

  • płk Tadeusz Sulimirski (X – XI 1919)
  • płk Bohdan Aleksander Rudolph (15 XI 1919 – I 1920)
  • mjr Bohdan Dąbrowski (p.o. 7 VI – 12 X 1921)
  • ppłk Wacław Wysocki (13 X 1921 – 18 V 1922)
  • płk Konrad Piekarski (19 V 1922 – 19 VI 1924)
  • mjr Jerzy Bereżecki (p.o. 20 VI – 6 XII 1924)
  • ppłk Witold Walicki (p.o. 6 XII 1925 – 4 I 1925)
  • płk Władysław Kulesza (5 I 1925 – 11 IV 1929)
  • płk Adam Bogoria-Zakrzewski (11 IV 1929 – 12 VI 1937)
  • mjr Włodzimierz Białobłocki (p.o. 12 VI – 24 VII 1937)
  • płk Stanisław Królicki (24 VII 1937 – 5 VII 1939)
  • mjr Włodzimierz Białobłocki (p.o. 5 – 29 VII 1939)
  • płk Józef Mularczyk (29 VII – 16 VIII 1939)
  • mjr Włodzimierz Białobłocki (p.o. 16 – 23 VIII 1939)
  • ppłk Stanisław Lewicki (23 VIII – 10 IX 1939)
  • mjr Włodzimierz Białobłocki (10 – 16 IX 1939)
  • rtm. Stanisław Łukaszewicz (od 16 IX 1939)
  • ppłk Karol Błasiński (1940 – 1944)

Zastępcy dowódcy pułku:

Oficerowie pułku

Żołnierze

Organizacja i obsada personalna pułku w 1939

Dowództwo

  • dowódca – ppłk dypl. Stanisław Lewicki (zmarł w niewoli w 1940)
  • I zastępca dowódcy – mjr Włodzimierz Białobłocki (zmarł po wojnie)
  • oficer operacyjny – rtm. Stanisław Łukaszewicz (zmarł po wojnie)
  • szef kancelarii ewidencyjno-mobilizacyjnej - por. Władysław Giczan
  • adiutant – por. Józef Leszczyński
  • Oficer informacyjny – por. rez. Antoni Bądzyński (zmarł po wojnie)
  • oficer ordynansowy – por. Stanisław Sierawski († 18 IX, Szarowola)
  • kwatermistrz (II zastępca dowódcy) – mjr Jan Olpiński
  • oficer techniczny – kpt. br. panc. Piotr Włodzimierz Nowak
  • dowódca plutonu technicznego – ppor. rez. Stanisław Roguski
  • płatnik – chor. Narcyz Witczak-Witaczyński (zginął w Majdanku)
  • naczelny lekarz pułku – kpt. lek. dr Grzegorz Woźniakowski (zginął w 1940)
  • kapelan – ks. Marian Walczak
  • dowódca plutonu gospodarczego – por. Jan Cabaj
  • Dowódca szwadronu rozpoznawczego – rtm. Jan Mossakowski
  • Dowódca plutonu motocyklistów – ppor. Wacław Zaleski
  • Dowódca plutonu kolarzy – por. rez. Jan Rękawek
  • Dowódca plutonu czołgów rozpoznawczych TKS – por. Stefan Żywirski (do 17 IX, po nim plut. Stanisław Żak)

1 szwadron liniowy

  • Dowódca – por. Jan Koszutski
  • Dowódca I plutonu – ppor. Jan Wojciech Sokołowski (zmarł po wojnie)
  • Dowódca II plutonu – ppor. rez. Aleksander Rożecki
  • Dowódca III plutonu – ppor. rez. Gert Eisenbraun

2 szwadron liniowy

  • Dowódca – rtm. Jarosław Malinowski
  • Dowódca I plutonu – ppor. Stanisław Mierzikowicz (zmarł po wojnie)
  • Dowódca II plutonu – ppor. rez. dr Eugeniusz Judenko
  • Dowódca III plutonu – ppor. rez. Szymon Czaplicki († 18 IX, Szarowola)

3 szwadron liniowy

  • Dowódca – por. Edward Schoeneich (zmarł po wojnie)
  • Dowódca I plutonu – ppor. Stanisław Wojciechowicz (ranny 18 IX, Kolonia Rogoźno)
  • Dowódca II plutonu – por. rez. Adam Iłłakowicz (ranny 18 IX, Kolonia Rogoźno, zmarł po wojnie))
  • Dowódca III plutonu – ppor. rez. Zdzisław Korzybski († 18 IX, Kolonia Rogoźno)

4 szwadron liniowy

  • Dowódca – rtm. Edmund Grunwald (zmarł po wojnie)
  • Dowódca I plutonu – ppor. Jerzy Dobrski (zginął w 1944)
  • Dowódca II plutonu – ppor. rez. Stanisław Leśniowski
  • Dowódca III plutonu – por. rez. Włodzimierz Wasilewski

szwadron ciężkich karabinów maszynowy i broni towarzyszącej

  • Dowódca – rtm. Andrzej Zawisza
  • Dowódca I plutonu ckm – ppor. Włodzimierz Syrokomla-Syrokomski (zmarł po wojnie)
  • Dowódca II plutonu ckm – ppor. rez. Włodzimierz Tymieniecki
  • Dowódca III plutonu ckm – ppor. rez. Witold Zwoliński
  • Dowódca IV plutonu ckm – por. rez. Andrzej Kamocki
  • Dowódca I plutonu moździerzy – por. Franciszek Uczciwek
  • Dowódca II plutonu moździerzy – ppor. rez. inż. Konstanty Strączyński

pododdziały specjalne:

  • pluton przeciwpancerny – por. Jan Marowski (do 12 IX, po nim kpr. Józef Wysocki)
  • pluton pionierów – por. Mirosław Sawicki
  • pluton łączności – por. Stanisław Sokołowski (zginął w maju 1945)
  • pluton techniczny – ppor. rez. broni panc. Stanisław Roguski
  • pluton gospodarczy – por. int. Jan Cabaj (zginął w Oświęcimiu)
  • szwadron zapasowy – rtm. Aleksander Saryusz-Wolski († 29 IX 1939, Krasnobród)

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920
Spis utworzony na podstawie "Zarys historji wojennej 1-go pułku strzelców konnych " s. 19

Ag virtuti.jpg
  • strzel. Stefan Jarnot
  • ppor. Franciszek Tokarski
  • por. Dezyderjusz Zawistowski

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wrzesień 1939

Ag virtuti.jpg
  • rtm. Jarosław Malinowski (2 szwadron)
  • st. wachm. Wacław Matysiak (szwadron ckm)
  • por. Edward Schoeneich (3 szwadron)
  • ppor. Wacław Zaleski (szwadron rozpoznawczy)

Lista poległych i zmarłych z ran
Spis utworzony na podstawie "Zarys historji wojennej 1-go pułku strzelców konnych " s. 19

  • strzel. Piotr Albinger
  • strzel. Józef Berdecki
  • strzel. Wacław Drwęski
  • plut. Czesław Dudziński
  • plut. Jan Gatalas
  • strzel. Adolf Giza
  • strzel. Stanisław Głaziewicz
  • strzel. Zygmunt Hoppen
  • strzel. Antoni Jachimiak
  • strzel. Stefan Jarnot
  • strzel. Julian Rychlicki
  • strzel. Stanisław Kamp
  • strzel. Franciszek Karwowski
  • strzel. Józef Kligier
  • strzel. Jan Moskalski
  • kpr. Józef Niemiec
  • plut. Jan Patalas
  • st. strzel. Ignacy Płoński
  • strzel. Wincenty Poboła
  • st. strzel. Nikodem Rogalski
  • strzel. Franciszek Sajdak
  • st. strzel. Wojciech Szuda
  • strzel. Wincenty Toboła
  • strzel. Jan Worobiej
  • st. strzel. Jan Wrocławski
  • strzel. Aleksander Zając
  • st. strzel. Józef Zieliński

Symbole pułkowe[edytuj]

Sztandar

8 lutego 1924 Prezydent RP Stanisław Wojciechowski zatwierdził wzór sztandaru 1 psk[4], a 4 maja 1924 w Garwolinie wręczył go pułkowi. Sztandar ufundowany został przez społeczeństwo powiatu garwolińskiego i wykonany zgodnie z ustawą z dnia 1 sierpnia 1919.

W 1936 podczas manewrów padały ulewne deszcze. Płat sztandaru zafarbował tak mocno, że nie nadawał się do publicznej prezentacji. Dowódca pułku postanowił, że pierwotne ornamenty i medaliony, wycięte ze zniszczonego płatu zostaną naszyte na kanwę nowego. Całą operację utrzymano w głębokiej tajemnicy. Pierwszy, poplamiony i pozbawiony haftów płat zdeponowano w muzeum pułkowym.

20 września 1939, po rozwiązaniu pułku pod Tomaszowem Lubelskim, sztandar został zabrany przez żołnierzy pułku i 25 września zakopany w Lasach Janowskich.

W 1973 odnaleziono w w Garwolinie zestaw pamiątek pułkowych, a wśród nich poplamiony, pozbawiony haftów i medalionów płat sztandaru. Był to jednak stary płat wymieniony w sztandarze na nowy przez zakonnice z Poznańskiego.

W 1974 podczas obchodów święta pułkowego w Garwolinie weteranom pułku i społeczeństwu miasta zaprezentowano kopię sztandaru. Wykonały ją siostry zakonne ze zgromadzenia "Sacre Coeur" w Poznaniu z inicjatywy byłych żołnierzy 1 psk. Następnie sztandar (kopię) przekazano do Muzeum WP wraz z pierwotnym płatem[5].

Odznaka

wzór 1
Odznaka ma kształt podkowy. W centrum wpisano numer o inicjały 1 PSK. Jednoczęściowa - wykonana w tombaku srebrzonym. Wymiary: 32x30 mm. Wykonanie: Józef Michrowski - Warszawa

wzór 2
Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 14, poz. 142 z 27 maja 1926 roku. Posiada kształt gwiazdy wielopromieniowej nałożonej na stalowe koło. Na środku gwiazdy srebrny orzeł trzymający w szponach proporczyk emaliowany w barwie oliwkowoamarantowej. Nad orłem srebrna cyfra pułkowa 1, na kole lata 1806 1812 1815 1831 1919 1924. Trzyczęściowa - oficerska wykonana w srebrze, emaliowana. Wymiary: 40 mm. Wykonanie: Jan Knedler - Warszawa [6]

Barwy
Prop 1psk.png Proporczyk szmaragdowo-amarantowy

Otok amarantowy.png Czapka rogatywka – otok amarantowy[7].

Spod 1psk.png Spodnie długie[a] ciemnogranatowe, lampasy amarantowe, wypustka amarantowa.

Prop dow 1psk.png proporczyk dowództwa w 1939

Prop 1szw 1psk.png proporczyk 1 szwadronu w 1939

Prop 2szw 1psk.png proporczyk 2 szwadronu w 1939

Prop 3szw 1psk.png proporczyk 3 szwadronu w 1939

Prop 4szw 1psk.png proporczyk 4 szwadronu w 1939

Prop 5szwckm 1psk.png proporczyk 5 szwadronu ckm w 1939

Prop plutlaczn 1psk.png proporczyk plutonu łączności w 1939

Żurawiejka

Jedzie strzelec z Garwolina,
Dzielna postać, butna mina.
Gdzie ty mieszkasz – w Garwolinie,
Strzelcem jesteś (taki synie).
Niedaleko od stolicy,
Siedzą sami pułkownicy.
Z Francji swój początek bierze,
Spośród strzelców jest na przedzie.
Z całej Polski zbieranina,
To są strzelcy z Garwolina!

Tradycje[edytuj]

Tradycje Pułku sięgają czasów Napoleona, gdy w latach 1800-1814 istniał polski pułk strzelców konnych w armii francuskiej. Po klęsce Napoleona rozwiązany, został odtworzony w Królestwie Polskim w 1816 r. Brał udział w powstaniu listopadowym w latach 1830-1831.

W lutym 1813 wszedł w skład Dywizji Kawalerii Antoniego Pawła Sułkowskiego

Uwagi

  1. szasery

Przypisy

  1. 1 Pułk Strzelców Konnych Raszyńskich im. Napoleona I, Rocznik Oficerów Kawalerii 1930 s. 41.
  2. Józef Mularczyk, "Zarys Historji Wojennej (...)", s. 6.
  3. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 128 z 6 grudnia 1924 roku, s. 717.
  4. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. z 1924, nr 8, poz. 102.
  5. Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. s. 247-249.
  6. Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 210.
  7. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 6 z 24 lutego 1928 roku

Bibliografia[edytuj]

  • Henryk Smaczny Księga Kawalerii Polskiej 1914 – 1947 Rodowody – Barwa – Broń wyd. TESCO Warszawa 1989 ​ISBN 83-00-02555-3
  • Wacław Zaleski W Warszawskiej Brygadzie Pancerno-Motorowej 1939 wyd. MON Warszawa 1988 ​ISBN 83-11-07460-7
  • Cezary Leżański Zostały tylko ślady podków... wyd. Książka i Wiedza Warszawa 1984 ​ISBN 83-05-11122-9
  • mjr Józef Mularczyk 1 Pułk Strzelców Konnych (z cyklu Zarys historii wojennej pułków polskich 1918-1920) wyd. Warszawa 1931
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.
  • 1 Pułk Strzelców Konnych

Linki zewnętrzne[edytuj]