Stanisław Rospond (językoznawca)

Stanisław Rospond

Data i miejsce urodzenia	19 grudnia 1906 Liszki
Data i miejsce śmierci	16 października 1982 Wrocław
Zawód, zajęcie	językoznawca, onomasta
Miejsce zamieszkania	Austro-Węgry→ II Rzeczpospolita
Narodowość	polska
Tytuł naukowy	profesor
Alma Mater	Uniwersytet Jagielloński
Uczelnia	Uniwersytet Jagielloński Uniwersytet Lwowski Uniwersytet Opolski Uniwersytet Wrocławski
Odznaczenia

Stanisław Rospond (ur. 19 grudnia 1906 w Liszkach pod Krakowem, zm. 16 października 1982 we Wrocławiu) – polski językoznawca, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego, autor prac onomastycznych wykorzystujących materiał polski i słowiański. Twórca klasyfikacji strukturalnej antroponimów i toponimów, słowotwórstwa onomastycznego oraz prac z zakresu antroponimii i etymologii.

Życiorys

Absolwent gimnazjum św. Anny w Krakowie. Studiował slawistykę i polonistykę na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, ukończoną w styczniu 1929 magisterium, zaś w listopadzie tegoż roku doktoratem. Uczeń K. Nitscha, J. Łosia i J.M. Rozwadowskiego. W 1929 pracował jako asystent na UJ. W latach 1929–1931 wykładał język polski w Lyonie. Po wyjeździe z Francji, do 1933 przebywał na stypendium rządu jugosłowiańskiego w Belgradzie. Następnie uczył w krakowskim gimnazjum pijarów do 1936, w którym to roku został starszym asystentem na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, gdzie jako docent pozostawał w latach 1939–1941. W 1937 habilitował się na tej uczelni. Od 1941 do końca wojny mieszkał u swojej rodziny w Liszkach, gdzie przeżył pacyfikację wsi przez Niemców, co opisał w książce Zginęli na polu chwały (wyd. 1946, 1993 i 2009). W listopadzie 1945 wrócił na Uniwersytet Jagielloński, jednak wkrótce potem przeniósł się do Wrocławia celem utworzenia Katedry Języka Polskiego na tamtejszym uniwersytecie, którą kierował do 1969. W 1946 roku objął stanowisko profesora nadzwyczajnego, a w latach 1958–1960 pełnił funkcję dziekana Wydziału Filologicznego. W latach 1950–1954 był współzałożycielem i rektorem (1952–1954) Wyższej Szkoły Pedagogicznej we Wrocławiu, w której po przeniesieniu do Opola kierował jej Katedrą Języka Polskiego. Był współzałożycielem Instytutu Śląskiego w Opolu, Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego oraz kierownikiem sekcji naukowo-wydawniczej oddziału Komitetu Słowiańskiego we Wrocławiu.

Od 1945 r. przewodniczył podkomisji śląskiej Komisji Ustalania Nazw Miejscowości. W 1946 zainicjował prace nad Słownikiem nazwisk śląskich, zaś w 1951 wydał dwutomowy Słownik nazw geograficznych Polski zachodniej i północnej. Był autorem i współautorem ponad sześciuset prac naukowych, w tym kilkunastu książek i wielu słowników, obejmujących zagadnienia slawistyczne, polonistyczne i śląskoznawcze (głównie z zakresu historii języka). Do najważniejszych prac należały:

• Gramatyka historyczna języka polskiego,
• Język i artyzm językowy Jana Kochanowskiego,
• Polszczyzna śląska,
• Dzieje polszczyzny śląskiej,
• Nazwiska Ślązaków,
• Nazwy patronimiczne na Śląsku.

Wspólnie z Ludwikiem Musiołem wydał w 1972 Protokolarz miasta Woźnik z lat 1483–1598, będący najstarszą zachowaną księgą miejską w języku polskim, a także ważnym zabytkiem do badań dialektu śląskiego.

Życie prywatne

Grób prof. Stanisława Rosponda na Cmentarzu Grabiszyńskim we Wrocławiu

Wcześnie osierocony (ojciec Jan zginął w czasie I wojny światowej w 1916), pozostawał pod opieką swego stryja, biskupa Stanisława Rosponda.

Jego synem jest ks. dr Stanisław Rospond (junior), misjonarz, dyrektor Wydawnictwa Instytutu Teologicznego Księży Misjonarzy (WITKM) w Krakowie i redaktor naczelny „Naszej Przeszłości” w latach 2004–2011.

Został pochowany na cmentarzu Grabiszyńskim.

Nagrody

• Order Odrodzenia Polski (Krzyż Kawalerski, Krzyż Oficerski, Krzyż Komandorski)
• Medal Komisji Edukacji Narodowej
• jugosłowiański Order św. Sawy (V klasa), lata 30.
• Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej”

Upamiętnienie

Od 1984 r. jest patronem szkoły podstawowej w Żyrowej. Upamiętniają go także ulice w Opolu, Szczecinie i Wrocławiu. W 2006 r. na budynku filologii polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego odsłonięto jego pamiątkową tablicę.

Bibliografia

• Jan Miodek, Stanisław Rospond, [w:] Odpowiednie dać rzeczy słowo, Wrocław 1987 (za Wypowiedzi współpracowników o Stanisławie Rospondzie. ifp.uni.wroc.pl. [dostęp 2008-10-16].).
• Stanisław Rospond, Ludwik Musioł: Protokolarz miasta Woźnik. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1972.
• Bogdan Siciński, Stanisław Rospond, [w:] Uczeni wrocławscy, Wrocław (za Wypowiedzi współpracowników o Stanisławie Rospondzie. ifp.uni.wroc.pl. [dostęp 2008-10-16].).