Stanisław Thiel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Łucjan Thiel
pułkownik piechoty pułkownik piechoty
Data i miejsce urodzenia 20 października 1881
Wrocław
Data i miejsce śmierci 9 października 1943
Warszawa
Przebieg służby
Lata służby 1901-1902 i 1914-1922
Siły zbrojne Armia Cesarstwa Niemieckiego Armia Wielkopolska
Wojsko Polskie
Jednostki 69 Pułk Piechoty
XXXIII Brygada Piechoty
17 Dywizja Piechoty
Stanowiska dowódca pułku piechoty
dowódca brygady piechoty
dowódca piechoty dywizyjnej
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
powstanie wielkopolskie
wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Krzyż Żelazny (1813) I Klasy Krzyż Żelazny (1813) II Klasy
Grobowiec w Doruchowie w którym pochowany jest Stanisław Thiel

Stanisław Łucjan Thiel[1] ps. „Przemysław”, „Stanisław Dąbrowski” (ur. 20 października 1881 we Wrocławiu, zm. 9 października 1943 w Warszawie) – pułkownik piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 20 października 1881 we Wrocławiu jako syn radcy sądowego i ziemianina Kazimierza Thiela i Józefy z Frezerów[2]. We Wrocławiu ukończył gimnazjum. Następnie od 1 kwietnia 1901 do 31 marca 1902 odbywał jednoroczną służbę wojskową w 6 pułku artylerii polowej armii niemieckiej. Po dwukrotnych ćwiczeniach wojskowych (w okresie maj–czerwiec 1903 oraz sierpień–wrzesień 1905) uzyskał kwalifikacje oficera rezerwy. Od 1902 objął majątek rodzinny Doruchów w pow. ostrzeszowskim[2]. Od 1 kwietnia 1902 do 30 września 1903 przebywał na praktyce rolniczej, początkowo na Śląsku, później na Pomorzu. 1 października 1903 rozpoczął studia na Wydziale Rolniczym Uniwersytetu Wrocławskiego, które kontynuował do 31 marca 1906, zaliczając 5 semestrów.

Udział w I wojnie światowej i powstaniu wielkopolskim[edytuj | edytuj kod]

W sierpniu 1914 został powołany do armii niemieckiej, w której początkowo służył w zapasowym szwadronie taborów w Poznaniu (od 4 sierpnia do 11 września), a następnie w oddziale pontonowym (od 16 września 1914 do 16 lutego 1915). W grudniu 1914 otrzymał awans na stopień podporucznika. W lutym 1915 objął dowództwo oddziału pontonowego i wziął udział w walkach na froncie. Od 16 lutego 1916 służył w sztabie 119 DP. Za udział w walkach na terenie Francji i Rosji został odznaczony Krzyżem Żelaznym I i II klasy. Awansował do stopnia kapitana[2]. W listopadzie 1918 otrzymał urlop i wrócił do Doruchowa[2]. Tam zetknął się z polskim ruchem niepodległościowym. Po wybuchu powstania w Wielkopolsce, na jednogłośne życzenie Ostrzeszowskiej Rady Ludowej, 6 stycznia 1919 Stanisław Thiel objął dowództwo lokalnego odcinka frontu, a następnie został mianowany dowódcą sił na odcinku ostrzeszowsko–kępińskim[2]. Thiel bez pomocy z zewnątrz zorganizował batalion ostrzeszowski, który składał się z około 700 ludzi. Z batalionem przeciwstawiał się niemieckiemu Grenzschutzowi tocząc zwycięskie potyczki z Niemcami: 14–15 stycznia 1919 w rejonie Kobylej Góry i Ligoty; 19 stycznia na linii Parzynów–Rogaszyce oraz 29 stycznia pod Torzeńcem. Od kwietnia 1919 był dowódcą III batalionu 12 pułku Strzelców Wielkopolskich, a od lipca 11 pułku[2]. Przy pomocy posiłków z Ostrowa stoczył 18 lutego potyczkę w Korzeniu pod Kępnem. Po podpisaniu zawieszenia broni 16 lutego 1919 w Trewirze toczył jeszcze na odcinku kępińskim drobne potyczki z wrogiem[2]. Batalion, wchodzący w skład 12 pułku strzelców, osłaniał linię demarkacyjną. Por. S. Thiel dekretem Naczelnej Rady Ludowej, zwierzchniej władzy w wyzwolonej Wielkopolsce, z dnia 13 kwietnia 1919 został mianowany porucznikiem, a następnie kapitanem wojsk wielkopolskich, zaś w czerwcu tego roku NRL przyznał mu stopień kapitana ze starszeństwem z dniem 1 marca 1914 i tym samym dekretem awansował go na majora ze starszeństwem od 1 marca 1918. W sierpniu 1919 mjr S. Thiel objął dowództwo 11 pułku Strzelców Wielkopolskich. Do grudnia 1919 pułk pełnił służbę graniczną na linii demarkacyjnej pod Kępnem, od Wieruszewa do Sulmierzyc, a następnie 17 stycznia 1920 Stanisław Thiel wkroczył do Kępna na czele 11 pułku Strzelców Wielkopolskich przyłączając je wraz z okolicą do Polski[2].

Walki z bolszewikami[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec stycznia 1920 pułk (przemianowany 5 lutego na 69 pułk piechoty wielkopolskiej) został przerzucony na front wschodni (w okolice Lidy, później Borysowa). Tam razem z I batalionem 70 pułku piechoty i dywizjonem 17 pułku Ułanów Wielkopolskich wszedł w skład Grupy mjr. Thiela i obsadził przedmoście na wschodnim brzegu Berezyny. Rozkazem Naczelnego Dowództwa z 10 kwietnia 1920 mjr Thiel odszedł z dowództwa pułku i do 3 czerwca tego roku pełnił funkcję zastępcy szefa Departamentu I Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie. 22 maja 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu pułkownika piechoty, w grupie oficerów byłej armii niemieckiej[3]. Następnie, na własną prośbę, objął ponownie dowództwo 69 pułku piechoty. W czerwcu objął dowództwo XXXIII Brygady Piechoty[2]. Brał udział w walkach odwrotowych wojsk polskich, m.in. 10 lipca pod Wilejką, powstrzymując na czele sztabu, nacierającego nieprzyjaciela, następnie 25 lipca nad Świsłoczą, w rejonie Krynki – Kruszyniany, wreszcie 15 sierpnia atakował bolszewików z fortów Modlina pod wioską Toruniem.

Dalsza kariera wojskowa i cywilna[edytuj | edytuj kod]

Po zawarciu pokoju ryskiego w 1921 w dalszym ciągu dowodził XXXIII Brygadą Piechoty, a jego oddziałem macierzystym był 69 pułk piechoty[4]. Równocześnie, w okresie od 18 stycznia do 18 lutego i od 14 lipca do 11 sierpnia 1921 pełnił obowiązki dowódcy 17 Dywizji Piechoty. 1 października 1921 został wyznaczony na stanowisko dowódcy piechoty dywizyjnej 17 Dywizji Piechoty. Od 13 grudnia 1921 do stycznia 1922 był przewodniczącym Komisji Weryfikacyjnej dla oficerów byłej armii niemieckiej[5]. W maju 1922 przeszedł na własną prośbę do rezerwy[6] i objął administrację majątku Doruchów.

Jako oficer rezerwy pozostawał w ewidencji 69 pułku piechoty[7]. Rozkazem z 8 lutego 1924 otrzymał starszeństwo w stopniu pułkownika z dniem 1 czerwca 1919. Z dniem 31 grudnia 1931 został przeniesiony z rezerwy do pospolitego ruszenia[8][9]. 21 marca 1933 został włączony do Oficerskiej Kadry Okręgu Korpusu Nr VII. Pozostawł w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień w Ostrowie Wielkopolskim. W 1934 był „przewidziany do użycia w czasie wojny”[10]. Po przejściu do życia cywilnego był czynnym działaczem Stronnictwa Narodowego, pełnił też szereg ważnych funkcji społecznych.

Udział w konspiracji w NOW i NSZ[edytuj | edytuj kod]

Po agresji niemieckiej na Polskę 1 września 1939 opuścił wraz z rodziną Doruchów i w czasie działań wojennych przebywał na Podlasiu. Na początku października 1939 powrócił w rodzinne strony, gdzie został aresztowany przez Niemców wraz z żoną i trójką z czworga dzieci pod zarzutem ukrycia broni. Początkowo był więziony w Ostrzeszowie, następnie w Forcie VII w Poznaniu. Według rodzinnej tradycji, nieuchronnego wyroku śmierci uniknął dzięki interwencji towarzysza broni z okresu I wojny światowej, gen. Waltera von Reichenau. Z więzienia został zwolniony w lutym 1940, po czym wyjechał pod przybranym nazwiskiem Stanisław Dąbrowski do Generalnego Gubernatorstwa. Płk Stanisław Thiel natychmiast włączył się w nurt pracy niepodległościowej i został członkiem Narodowej Organizacji Wojskowej. Ten okres jego działalności jest owiany mgłą tajemnicy. Nie wiadomo, kiedy wszedł do tej organizacji oraz jaką pełnił w niej funkcję. Jako przeciwnik scalenia NOW z AK, w połowie 1942 wszedł w skład Narodowych Sił Zbrojnych. Objął wówczas dowództwo Inspektoratu Ziem Zachodnich z siedzibą w Warszawie, koordynując działalność okręgów: X – Poznań, XI – Pomorze, IX – Łódź, VIII – Śląsk i VI – Częstochowa. Pracował pod pseudonimem „Przemysław”. Utrzymywał ścisłe kontakty z szefem Oddziału III KG NSZ, płk. Tadeuszem Boguszewskim ps. „Wacław”. Włożył także duży wkład pracy w szkolenie kadr. Miał nadzór nad podchorążówką IZZ prowadzoną przez kpt. Jana Muca ps. „Mnich”. Był także inicjatorem kursów policyjnych mających na celu przygotowanie oficerów NSZ do roli organizatorów policji w okresie przejściowym tj. po opuszczeniu ziem zachodnich przez Niemców.

Epilog[edytuj | edytuj kod]

Zmarł nagle w Warszawie 9 października 1943 na skutek szoku spowodowanego widokiem zmarłej 2 dni wcześniej córki Katarzyny. 1 stycznia 1944, na wniosek Komendanta Głównego NSZ, płk. dypl. Tadeusza Kurcyusza ps. „Mars”, „Żegota”, został awansowany pośmiertnie przez Prezydium Tymczasowej Narodowej Rady Politycznej do stopnia generała brygady ze starszeństwemz dniem 1 września 1939. Został pochowany początkowo na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, zaś po latach staraniem syna Kazimierza (jedynego z czwórki dzieci, który przeżył wojnę) złożony 18 listopada 1965 w grobie rodzinnym w Doruchowie.

Żona Maria, aresztowana podczas próby przekroczenia granicy III Rzeszy, zmarła w 1940 w szpitalu więziennym w obozie w Łodzi, pod nazwiskiem Apolonia Falkiewicz. Jego najmłodszy syn Kazimierz Thiel ukończył studia i uzyskał tytuł profesora nauk technicznych.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. W ewidencji wojskowej figurował, jako Stanisław Lucjan Thiel.
  2. a b c d e f g h i Gąsiorowski Topolski ↓, s. 764.
  3. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 20 z 29 maja 1920 roku, poz. 527.
  4. Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r. Dodatek do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 37 z 24 września 1921 roku, s. 195, 918.
  5. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 43 z 27 grudnia 1921 roku, poz. 1922.
  6. Druga lista oficerów rezerwowych WP, dodatek do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 1 z dnia 26 stycznia 1922 roku.
  7. Rocznik Oficerski 1923, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 324, 466.
  8. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 4 z 22 lutego 1932 roku, s. 136.
  9. Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 286, 409.
  10. Rocznik Oficerski Rezerw 1934, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1934, L.dz. 250/mob. 34, s. 251, 983.
  11. Dekret Wodza Naczelnego L. 2987 z 20 maja 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 22, poz. 875)
  12. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1982 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 38, poz. 1812)
  13. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2142 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 80)
  14. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1717 z 28 maja 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 29, poz. 1208)
  15. Honorowi Obywatele. ostrzeszow.pl. [dostęp 2018-01-26].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych.
  • Roczniki oficerskie 1923 i 1924.
  • Rocznik oficerski rezerw 1934.
  • Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski [red.]: Wielkopolski Słownik Biograficzny. Warszawa-Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981, s. 764. ISBN 83-01-02722-3.