69 Pułk Piechoty (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 69 Pułku Piechoty II RP. Zobacz też: 69 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 69.
69 pułk piechoty
11 pułk strzelców wielkopolskich
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 11 listopada
Nadanie sztandaru 30 maja 1929
Rodowód 11 pułk strzelców wielkopolskich
Kontynuacja 17 Brygada Zmechanizowana
Dowódcy
Pierwszy płk Adolf Jan Kuczewski
Ostatni płk dypl. Stanisław Dworzak
Działania zbrojne
powstanie wielkopolskie
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Bydgoszcz
Gniezno
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 3 Dywizja Strzelców Wielkopolskich
17 Wielkopolska Dywizja Piechoty
Ofensywa 4lipca1920.png
Bitwa lida lipiec 1920.png
B n Niemnem.png
Żołnierze 69 pp przy pomniku Leszka Białego w Marcinkowicach; czerwiec 1937
17 DP w 1938
Bitwa lomianki 1939.png

69 Pułk Piechoty (69 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Pułk sformowany został w 1919 jako 11 pułk Strzelców Wielkopolskich. Po zjednoczeniu Armii Wielkopolskiej z Wojskiem Polskim, 5 lutego 1920 przemianowany został na 69 pułk piechoty. W okresie pokoju stacjonował w Gnieźnie. Wchodził w skład 17 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty. W czasie kampanii wrześniowej walczył w składzie macierzystej dywizji w ramach Armii „Poznań”.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

23 lutego 1919 z wielkopolskich oddziałów powstańczych: batalionu – śremskiego, jarocińskiego, koźmińskiego i 1 pp z powiatu rawickiego powstał 11 pułk Strzelców Wielkopolskich. Bataliony powstańcze wywodziły się ze sformowanych w listopadzie 1918 kompanii bezpieczeństwa. 3 maja 1919 gen. piech. Józef Dowbor-Muśnicki rozkazem nr 119 zatwierdził dzień 19 marca (św. Józefa) świętem pułkowym dla 11 pułku Strzelców Wielkopolskich. 5 lutego 1920 oddział przemianowany został na 69 pułk piechoty[1].

W rejonie Krasne–Krasnopol–Sejny pułk pozostawał do 28 listopada 1920 roku, luzując się na przemian z 70 pp na linii demarkacyjnej[2].

Pułk w walce o granice[edytuj | edytuj kod]

Walki na froncie polsko-bolszewickim[edytuj | edytuj kod]

27 stycznia pułk przybył transportem kolejowym na front litewsko-białoruski. Do końca marca, będąc w składzie 17 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty, przebywał w rejonie Lidy. Pułk wyróżnił się w walkach podczas sierpniowej kontrofensywy z rejonu Modlina[3]. Szczególny sukces odniósł w czasie działań pościgowych 24 sierpnia na pograniczu niemieckim. Zdobył wówczas szturmem Myszyniec, obsadzony przez oddziały kawalerii 3 Korpusu Konnego gen. Gaja Bżyszkjana, zmuszając je do przekroczenia granicy Prus Wschodnich. Po zakończeniu działań wojennych pułk pełnił służbę na Suwalszczyźnie[4].

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

29 listopada 1920 roku pułk został zluzowany przez 41 pp i pomaszerował do Białegostoku, skąd transportem kolejowym wyjechał do Bydgoszczy[2]. Wkrótce pułk przeniesiony został do Gniezna[5] na teren Okręgu Korpusu Nr VII[6]]. Wchodził w skład 17 Dywizji Piechoty[1]. Żołnierze zakwaterowani zostali w dawnych pruskich koszarach przy ul. Bolesława Chrobrego[7].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 11 listopada, jako datę święta pułkowego[8]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę utworzenia w roku 1918 pierwszych polskich oddziałów wojskowych na terenie powiatów: śremskiego i jarocińskiego, z których zorganizowano I i II batalion 11 pułku Strzelców Wielkopolskich[2].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 69 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[9]. W tym czasie wprowadzono też dodatkowo kompanię karabinów maszynowych. Stan pułku powiększył się o 4 oficerów, 13 podoficerów, 1200 szeregowców i 12 karabinów maszynowych[10].Wprowadzono też dodatkowo kompanię cyklistów. Stan pułku powiększył się o kolejnych 5 oficerów, 16 podoficerów, 140 szeregowców[10].

Powiat gnieźnieński zamieszkały był przez znaczny odsetek mniejszości niemieckiej. Ludność ta była wrogo ustosunkowana do współobywateli Polaków. Szczególnie dało się to odczuć w okresie narastającego napięcia w stosunkach polsko-niemieckich od marca 1939. W tym miesiącu, mający swą siedzibę w Warszawie, inspektorat armii gen. dyw. Tadeusza Kutrzeby przemianowany został na sztab Armii „Poznań" z miejscem zakwaterowania w Gnieźnie. Od wiosny 1939 pułk przeprowadzał intensywne szkolenie, przygotowując się do nieuniknionej już wojny[11].

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 roku pułk walczył w składzie 17 Dywizji Piechoty w ramach Armii „Poznań”[1].

Strzelcy wielkopolscy[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: oficerowie 69 Pułku Piechoty (II RP).
Dowódcy pułku[12][a]
Zastępcy dowódcy pułku[b]
Kwatermistrzowie
Oficerowie pułku
Obsada personalna w 1939 roku
Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[35][c]
dowódca pułku płk dypl. Stanisław Dworzak
I z-ca dowódcy ppłk dypl. Marian Leon Jadwiński
adiutant kpt. Józef Luśniak
starszy lekarz mjr dr Józef Marcin Pajzderski
młodszy lekarz vacat
II z-ca dowódcy (kwatermistrz) mjr Kazimierz Kosiba
oficer mobilizacyjny kpt. adm. (piech.) Roman Józef Kowalski
z-ca oficera mobilizacyjnego kpt. Apolinary Robert Aszenberg
oficer administracyjno-materiałowy kpt. Józef I Kostrzewski
oficer gospodarczy kpt. int. Władysław Jan Kopczyński
oficer żywnościowy vacat
dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy kpt. tab. Jarosław Franciszek Podroużek
kapelmistrz ppor. adm. (piech.) Marian Sujkowski
dowódca plutonu łączności kpt. Teodor Adam Charoński
dowódca plutonu pionierów por. Stanisław Kaszowski
dowódca plutonu artylerii piechoty kpt. art. Jan Radzimiński
dowódca plutonu ppanc. por. Stanisław Jaszczuk
dowódca oddziału zwiadu ppor. Jan Witczak
I batalion
dowódca batalionu mjr Stanisław Maydanowicz
dowódca 1 kompanii por. Tadeusz Wiewiórkowski
dowódca plutonu por. Bronisław Biegański
dowódca plutonu ppor. Zdzisław Jan Kręgielski
dowódca 2 kompanii kpt. Tadeusz Adam Post
dowódca plutonu ppor. Mikołaj Korycki
dowódca 3 kompanii kpt. Stanisław Henryk Potarzycki
dowódca plutonu ppor. Karol Gajda
dowódca 1 kompanii km kpt. Kazimierz Lichodziejewski
dowódca plutonu por. Jan Barczak
dowódca plutonu chor. Jan Janicki
II batalion
dowódca batalionu mjr Antoni Chudzikiewicz
dowódca 4 kompanii kpt. Stanisław Zygmunt
dowódca plutonu ppor. Norbert Józef Nowicki
dowódca 5 kompanii por. Ignacy Tyczyński
dowódca plutonu ppor. Zygmunt Banaszek
dowódca plutonu ppor. Władysław Maculewicz
dowódca 6 kompanii por. Jerzy Eugeniusz Rudnicki
dowódca plutonu por. Marian Jaworski
dowódca plutonu ppor. Stanisław Grygiel
dowódca 2 kompanii km kpt. Wacław Olszak
dowódca plutonu por. Piotr Wyżliński
dowódca plutonu por. Michał Pilecki
III batalion
dowódca batalionu mjr Józef III Wilk
dowódca 7 kompanii por. Antoni Karabuła
dowódca plutonu ppor. Józef Grus
dowódca plutonu ppor. Franciszek Pawlak
dowódca plutonu chor Józef Moszyk
dowódca 8 kompanii kpt. Józef II Burzyński
dowódca plutonu ppor. Aleksander Władysław Sprada
dowódca plutonu por. Adam Rutski
dowódca 9 kompanii kpt. Marian Franciszek Oleszek
dowódca plutonu por. Edward Jerzy Rost
dowódca plutonu ppor. Brunon Skowroński
dowódca 3 kompanii km por. kontr. Andrzej Sakowicz
dowódca plutonu ppor. Kazimierz Stanisław Kajetan Kozioł
na kursie por. Józef Chmielecki
na kursie por. Stefan Kępa
Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy 17 DP
dowódca Karol Ludwik Skowroński
dowódca plutonu por. Roman Konrad Miszczuk
dowódca plutonu por. Bogdan Tarczewski
dowódca plutonu por. Edmund Woda
dowódca plutonu por. Szczęsny Żółciński
69 obwód przysposobienia wojskowego „Gniezno”
kmdt obwodowy PW kpt. adm. (piech.) Józef Świątecki
kmdt powiatowy PW Gniezno ppor. kontr, piech. Feliks Bock
kmdt powiatowy PW Oborniki kpt. adm. (piech.) Jan Bronisław Formanowicz
kmdt powiatowy PW Czarnków kpt. adm. (piech.) Stanisław Pluciński
Obsada personalna we wrześniu 1939[37][38]
Dowództwo
dowódca pułku płk dypl. piech. Stanisław Dworzak
I adiutant kpt. Stanisław Zygmunt
II adiutant ppor. rez. Antoni Turkowski
oficer informacyjny por. Bronisław Biegański
oficer łączności kpt. Teodor Charoński
kwatermistrz kpt. Józef Kostrzewski
oficer płatnik ppor. rez. Adam Krantz
oficer żywnościowy por. rez. Piotr Siwiński
naczelny lekarz mjr lek. med. Józef Pajzderski
kapelan ks. kap. Janusz Kompf
dowódca kompanii gospodarczej por. Franciszek Olejnik
I batalion
dowódca I batalionu mjr Stanisław Maydanowicz
adiutant batalionu ppor. Stanisław Grygiel
dowódca 1 kompanii strzeleckiej por. Ignacy Tyczyński
dowódca 2 kompanii strzeleckiej por. Antoni Karabuła
dowódca 3 kompanii strzeleckiej por. Kazimierz Kubisz
dowódca 1 kompanii cekaemów kpt. Kazimierz Lichodziejewski
II batalion
dowódca II batalionu mjr Antoni Chudzikiewicz
adiutant batalionu por. Andrzej Mańkowski
dowódca 4 kompanii strzeleckiej por. Stefan Kępa
dowódca 5 kompanii strzeleckiej por. Edward Rost
dowódca 6 kompanii strzeleckiej por. Maksymilian Marciniak
dowódca 2 kompanii cekaemów por. Piotr Wyżliński
III batalion
dowódca III batalionu kpt. Józef Luśniak
adiutant batalionu ppor. Wojciech Kowalski
dowódca 7 kompanii strzeleckiej ppor. Aleksander Sprada
dowódca 8 kompanii strzeleckiej kpt. Józef Burzyński
dowódca 9 kompanii strzeleckiej ppor. Kazimierz Bigoszewski
dowódca 3 kompanii cekaemów por. Józef Chmielecki
pododdziały specjalne
dowódca kompanii przeciwpancernej kpt. Wacław Olszak
dowódca plutonu artylerii piechoty kpt. Jan Radzimiński
dowódca kompanii zwiadowców por. Tadeusz Wiewiórkowski
dowódca plutonu pionierów por. Kazimierz Nowakowski
dowódca plutonu przeciwgazowego por. Stranisław Kaszowski

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[39]:

Order Virtuti Militari
  1. sierż. sztab. Władysław Adamski
  2. ś.p. ppor. Ignacy Busza
  3. mjr Stefan Chosłowski
  4. st. szer. Stanisław Dolata
  5. kpr. Jan Pawlak
  6. kpr. Antoni Rzepczyk
  7. ppor. Stefan Słabęcki[d]
  8. plut. Józef Sobota
  9. sierż. Ignacy Synowiec
  10. sierż. Marcin Waściński

Ponadto 19 oficerów, 8 chorążych i 81 szeregowych zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych[39].

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Ignacy Mościcki zarządzeniem L. 1643/28 z 16 września 1928 roku zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwi 69 pułku piechoty[42]. 30 maja 1929 roku w Gnieźnie Prezydent RP Ignacy Mościcki wręczył pułkowi chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo Gniezna[1]. Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem[43]. Obecnie sztandar znajduje się w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie[1].

Odznaka pamiątkowa

23 sierpnia 1928 roku generał dywizji Daniel Konarzewski w zastępstwie ministra spraw wojskowych zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 69 pułku piechoty[44]. Odznaka o wymiarach 40x40 mm ma kształt krzyża o ramionach emaliowanych w kolorze granatowym z żółtym obrzeżem. Na ramionach wpisano numery i inicjały pułku „11 PSW” i „69 P.P.” oraz datę jego powstania „11.XI.1918”. W środku krzyża godło wz. 1927 na czerwonym tle w otoku złotego wieńca laurowego. Między ramionami krzyża umieszczono herby miejscowości: Śremu, Rawicza, Jarocina, Koźmina. Odznaka oficerska, jednoczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[5].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[13].
  2. 13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[18]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.
  3. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[36].
  4. Kpt. piech. Stefan Słabęcki (ur. 24 października 1893, zm. 2 listopada 1930 w Poznaniu[40]) uczestnik powstania wielkopolskiego był także odznaczony Krzyżem Walecznych i Krzyżem Niepodległości (pośmiertnie 19 grudnia 1933[41]).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Satora 1990 ↓, s. 132.
  2. a b c d Filary 1928 ↓, s. 23.
  3. Bauer 1997 ↓, s. 7.
  4. Bauer 1997 ↓, s. 8.
  5. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 115.
  6. Almanach 1923 ↓, s. 52.
  7. Bauer 1997 ↓, s. 9.
  8. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  9. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  10. a b Jagiełło 2007 ↓, s. 65-67.
  11. Bauer 1997 ↓, s. 12.
  12. Prugar-Ketling (red.) 1992 ↓, metryka.
  13. Almanach 1923 ↓, s. 49.
  14. a b c d e f g h i Księga chwały 1992 ↓.
  15. Filary 1928 ↓, s. 8.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 1 czerwca 1935 roku, s. 55.
  17. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 95.
  18. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 544.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 264, 268.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 93.
  22. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 552.
  23. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 323.
  24. a b Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 286.
  25. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 67 z 24 czerwca 1925 roku, s. 342.
  26. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 101.
  27. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 210.
  28. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 225.
  29. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 408.
  30. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 132.
  31. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 128.
  32. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 90.
  33. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 97.
  34. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 629.
  35. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 629-630 i 680.
  36. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  37. Janicki 2017 ↓, s. 64.
  38. Rezmer 1992 ↓, s. 488-490.
  39. a b Filary 1928 ↓, s. 27.
  40. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 45.
  41. M.P. z 1933 r. nr 292, poz. 318.
  42. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 31 z 8 listopada 1928 roku, poz. 340.
  43. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 listopada 1937 r. o znakach wojska i marynarki wojennej w: Dz.U. z 1938 r. nr 5, poz. 32.
  44. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 23 z 23 sierpnia 1928 roku, poz. 260.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]