69 Pułk Piechoty (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 69 Pułku Piechoty II RP. Zobacz też: 69 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 69.
69 Pułk Piechoty
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 11 listopada
Nadanie sztandaru 30 maja 1929
Rodowód 11 Pułk Strzelców Wielkopolskich
Kontynuacja 17 Brygada Zmechanizowana
Dowódcy
Pierwszy płk Adolf Jan Kuczewski
Ostatni płk dypl. Stanisław Dworzak
Działania zbrojne
powstanie wielkopolskie
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Bydgoszcz
Gniezno
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 3 Dywizja Strzelców Wielkopolskich
17 Wielkopolska Dywizja Piechoty
Bitwa lomianki 1939.png

69 Pułk Piechoty (69 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

23 lutego 1919 z wielkopolskich oddziałów powstańczych: batalionu – śremskiego, jarocińskiego, koźmińskiego i 1 pp z powiatu rawickiego powstał 11 Pułk Strzelców Wielkopolskich. Bataliony powstańcze wywodziły się ze sformowanych w listopadzie 1918 kompanii bezpieczeństwa. 3 maja 1919 gen. piech. Józef Dowbor-Muśnicki rozkazem nr 119 zatwierdził dzień 19 marca (św. Józefa) świętem pułkowym dla 11 pułku Strzelców Wielkopolskich. 5 lutego 1920 oddział przemianowany został na 69 Pułk Piechoty[1].

W rejonie Krasne–Krasnopol–Sejny pułk pozostawał do 28 listopada 1920 roku, luzując się na przemian z 70 pp na linii demarkacyjnej[2].

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

29 listopada 1920 roku pułk został zluzowany przez 41 pp i pomaszerował do Białegostoku, skąd transportem kolejowym wyjechał do Bydgoszczy[2].

W okresie międzywojennym 69 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr VII[3] w Gnieźnie[4]. Wchodził w skład 17 Dywizji Piechoty[1].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 11 listopada, jako datę święta pułkowego[5]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę utworzenia w roku 1918 pierwszych polskich oddziałów wojskowych na terenie powiatów: śremskiego i jarocińskiego, z których zorganizowano I i II batalion 11 Pułku Strzelców Wielkopolskich[2].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 69 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[6]. W tym czasie wprowadzono też dodatkowo kompanię karabinów maszynowych. Stan pułku powiększył się o 4 oficerów, 13 podoficerów, 1200 szeregowców i 12 karabinów maszynowych[7].Wprowadzono też dodatkowo kompanię cyklistów. Stan pułku powiększył się o kolejnych 5 oficerów, 16 podoficerów, 140 szeregowców[7].

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 roku pułk walczył w składzie 17 Dywizji Piechoty w ramach Armii Poznań[1].

Strzelcy wielkopolscy[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[8].

Zastępcy dowódcy pułku

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[13]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

Kwatermistrzowie

W latach 1921-1923 zastępcą dowódcy pułku i jego pomocnikiem w zakresie służby administracyjno-gospodarczej był dowódca batalionu sztabowego[8]. W 1924 roku, w nowej organizacji pokojowej pułku piechoty, utworzono stanowisko kwatermistrza, a zlikwidowano batalion sztabowy i stanowisko dowódcy tego pododdziału. 1 kwietnia 1938 roku stanowisko kwatermistrza zostało zamienione na stanowisko II zastępcy dowódcy (zastępcy dowódcy do spraw gospodarczych)[17]. W 1939 roku, w organizacji wojennej pułku było ponownie stanowiskiem kwatermistrza.

Oficerowie pułku
Obsada personalna pułku w 1924 roku
  • dowódca – p.o. ppłk Wacław Kluczyński
  • zastępca dowódcy – ppłk Franciszek Tomek
  • kwatermistrz – mjr Wacław Szyller
  • dowódca I batalionu – mjr Bolesław Ludwik Żurakowski
  • dowódca II batalionu – mjr Edward Senk
  • dowódca III batalionu – mjr Stefan Płochowski

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[33][a]:

  • dowódca pułku – płk dypl. Stanisław Erazm Franciszek Antoni Dworzak
  • I z-ca dowódcy – ppłk dypl. Marian Leon Jadwiński
  • adiutant – kpt. Józef Luśniak
  • starszy lekarz – mjr dr Józef Marcin Pajzderski
  • młodszy lekarz – vacat
  • II z-ca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Kazimierz Kosiba
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (piech.) Roman Józef Kowalski
  • z-ca oficera mobilizacyjnego – kpt. Apolinary Robert Aszenberg
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Józef I Kostrzewski
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Władysław Jan Kopczyński
  • oficer żywnościowy – vacat
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – kpt. tab. Jarosław Franciszek Podróżek
  • kapelmistrz – ppor. adm. (piech.) Marian Sujkowski
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Teodor Adam Charoński
  • dowódca plutonu pionierów – por. Stanisław Kaszowski
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. art. Jan Radzimiński
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Stanisław Jaszczuk
  • dowódca oddziału zwiadu – ppor. Jan Witczak
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Stanisław Maydanowicz
  • dowódca 1 kompanii – por. Tadeusz Wiewiórkowski
  • dowódca plutonu – por. Bronisław Biegański
  • dowódca plutonu – ppor. Zdzisław Jan Kręgielski
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Tadeusz Adam Post
  • dowódca plutonu – ppor. Mikołaj Korycki
  • dowódca 3 kompanii – kpt. Stanisław Henryk Potarzycki
  • dowódca plutonu – ppor. Karol Gajda
  • dowódca 1 kompanii km – kpt. Kazimierz Lichodziejewski
  • dowódca plutonu – por. Jan Barczak
  • dowódca plutonu – chor. Jan Janicki
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Antoni Chudzikiewicz
  • dowódca 4 kompanii – kpt. Stanisław Zygmunt
  • dowódca plutonu – ppor. Norbert Józef Nowicki
  • dowódca 5 kompanii – por. Ignacy Tyczyński
  • dowódca plutonu – ppor. Zygmunt Banaszek
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Maculewicz
  • dowódca 6 kompanii – por. Jerzy Eugeniusz Rudnicki
  • dowódca plutonu – por. Marian Jaworski
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Grygiel
  • dowódca 2 kompanii km – kpt. Wacław Olszak
  • dowódca plutonu – por. Piotr Wyżliński
  • dowódca plutonu – por. Michał Pilecki
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Józef III Wilk
  • dowódca 7 kompanii – por. Antoni Karabuła
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Grus
  • dowódca plutonu – ppor. Franciszek Pawlak
  • dowódca plutonu – chor Józef Moszyk
  • dowódca 8 kompanii – kpt. Józef II Burzyński
  • dowódca plutonu – ppor. Aleksander Władysław Sprada
  • dowódca plutonu – por. Adam Rutski
  • dowódca 9 kompanii – kpt. Marian Franciszek Oleszek
  • dowódca plutonu – por. Edward Jerzy Rost
  • dowódca plutonu – ppor. Brunon Skowroński
  • dowódca 3 kompanii km – por. kontr. Andrzej Sakowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Kazimierz Stanisław Kajetan Kozioł
  • na kursie – por. Józef Chmielecki
  • na kursie – por. Stefan Kępa
Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy 17 DP
  • dowódca – Karol Ludwik Skowroński
  • dowódca plutonu – por. Roman Konrad Miszczuk
  • dowódca plutonu – por. Bogdan Tarczewski
  • dowódca plutonu – por. Edmund Woda
  • dowódca plutonu – por. Szczęsny Żółciński
69 obwód przysposobienia wojskowego „Gniezno”
  • kmdt obwodowy PW – kpt. adm. (piech.) Józef Świątecki
  • kmdt powiatowy PW Gniezno – ppor. kontr, piech. Feliks Bock
  • kmdt powiatowy PW Oborniki – kpt. adm. (piech.) Jan Bronisław Formanowicz
  • kmdt powiatowy PW Czarnków – kpt. adm. (piech.) Stanisław Pluciński

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[35]

Dowództwo
  • dowódca pułku – płk dypl. piech. Stanisław Dworzak
  • I adiutant – kpt. Stanisław Zygmunt
  • II adiutant – ppor. rez. Antoni Turkowski
  • oficer informacyjny – por. Bronisław Biegański
  • oficer łączności – kpt. Teodor Charoński
  • kwatermistrz – kpt. Józef Kostrzewski
  • oficer płatnik– ppor. rez. Adam Krantz
  • oficer żywnościowy – por. rez. Piotr Siwiński
  • naczelny lekarz – mjr lek. med. Józef Pajzderski
  • kapelan – ks. kap. Janusz Kompf
  • dowódca kompanii gospodarczej – por. Franciszek Olejnik
I batalion
  • dowódca I batalionu – mjr Stanisław Maydanowicz
  • adiutant batalionu – ppor. Stanisław Grygiel
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – por. Ignacy Tyczyński
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej – por. Antoni Karabuła
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej – por. Kazimierz Kubisz
  • dowódca 1 kompanii cekaemów – kpt. Kazimierz Lichodziejewski
II batalion
  • dowódca II batalionu – mjr Antoni Chudzikiewicz
  • adiutant batalionu – por. Andrzej Mańkowski
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – por. Stefan Kępa
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej – por. Edward Rost
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – por. Maksymilian Marciniak
  • dowódca 2 kompanii cekaemów – por. Piotr Wyżliński
III batalion
  • dowódca III batalionu – kpt. Józef Luśniak
  • adiutant batalionu – ppor. Wojciech Kowalski
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – ppor. Aleksander Sprada
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – kpt. Józef Burzyński
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – ppor. Kazimierz Bigoszewski
  • dowódca 3 kompanii cekaemów – por. Józef Chmielecki
pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – kpt. Wacław Olszak
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. Jan Radzimiński
  • dowódca kompanii zwiadowców – por. Tadeusz Wiewiórkowski
  • dowódca plutonu pionierów – por. Kazimierz Nowakowski
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – por. Stranisław Kaszowski

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[36]:

Order Virtuti Militari
  1. sierż. sztab. Władysław Adamski
  2. ś.p. ppor. Ignacy Busza
  3. mjr Stefan Chosłowski
  4. st. szer. Stanisław Dolata
  5. kpr. Jan Pawlak
  6. kpr. Antoni Rzepczyk
  7. ppor. Stefan Słabęcki
  8. plut. Józef Sobota
  9. sierż. Ignacy Synowiec
  10. sierż. Marcin Waściński

Ponadto 19 oficerów, 8 chorążych i 81 szeregowych zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych[36].

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Ignacy Mościcki zarządzeniem L. 1643/28 z 16 września 1928 roku zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwi 69 Pułku Piechoty[37]. 30 maja 1929 roku w Gnieźnie Prezydent RP Ignacy Mościcki wręczył pułkowi chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo Gniezna[1]. Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem[38]. Obecnie sztandar znajduje się w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie[1].

Odznaka pamiątkowa

23 sierpnia 1928 roku generał dywizji Daniel Konarzewski w zastępstwie ministra spraw wojskowych zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 69 Pułku Piechoty[39]. Odznaka o wymiarach 40x40 mm ma kształt krzyża o ramionach emaliowanych w kolorze granatowym z żółtym obrzeżem. Na ramionach wpisano numery i inicjały pułku „11 PSW” i „69 P.P.” oraz datę jego powstania „11.XI.1918”. W środku krzyża godło wz. 1927 na czerwonym tle w otoku złotego wieńca laurowego. Między ramionami krzyża umieszczono herby miejscowości: Śremu, Rawicza, Jarocina, Koźmina. Odznaka oficerska, jednoczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[4].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[34].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Satora 1990 ↓, s. 132.
  2. a b c d Filary 1928 ↓, s. 23.
  3. Almanach 1923 ↓, s. 52.
  4. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 115.
  5. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  6. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  7. a b Jagiełło 2007 ↓, s. 65-67.
  8. a b Almanach 1923 ↓, s. 49.
  9. a b c d e f g h i Księga chwały 1992 ↓.
  10. Filary 1928 ↓, s. 8.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 1 czerwca 1935 roku, s. 55.
  12. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 95.
  13. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 544.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 264, 268.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 93.
  17. Kłoczewski 1987 ↓, s. 163, 168.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 552.
  19. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 323.
  20. a b Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 286.
  21. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 83.
  22. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 101.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 210.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 225.
  25. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 408.
  26. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 132.
  27. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 128.
  28. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 90.
  29. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 97.
  30. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 629.
  31. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 225, ogłoszono przesunięcie ze stanowiska dowódcy baonu na stanowisko kwatermistrza.
  32. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 452, unieważniono przesunięcie ze stanowiska dowódcy baonu na stanowisko kwatermistrza.
  33. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 629-630 i 680.
  34. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  35. Janicki 2017 ↓, s. 64.
  36. a b Filary 1928 ↓, s. 27.
  37. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 31 z 8 listopada 1928 roku, poz. 340.
  38. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 listopada 1937 r. o znakach wojska i marynarki wojennej w: Dz.U. z 1938 r. Nr 5, poz. 32.
  39. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 23 z 23 sierpnia 1928 roku, poz. 260.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]