Szlarogłówka południowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Szlarogłówka południowa
Ptilopsis granti[1]
(Kollibay, 1910)
Zdjęcie z Botswany, z okolicy rzeki Kuando (dolnego biegu – Chobe)
Zdjęcie z Botswany, z okolicy rzeki Kuando (dolnego biegu – Chobe)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada neognatyczne
Rząd sowy
Rodzina puszczykowate
Podrodzina puszczyki
Rodzaj Ptilopsis
Gatunek szlarogłówka południowa
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Osobnik sfotografowany w Namibii

Szlarogłówka południowa (Ptilopsis granti) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny puszczykowatych, podrodziny puszczyków. Występuje w południowej połowie Afryki. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Paul Kollibay w 1910. Holotyp pochodził z Namibii. Kollibay nadał szlarogłówce południowej nazwę Pisorhina leucotis granti, tym samym uznając ją za podgatunek szlarogłówki północnej (P. leucotis)[3]. Obecnie (2015) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny uznaje P. granti za osobny, monotypowy gatunek[4]. Od szlarogłówki północnej szlarogłówka południowa różni się głosem i sekwencją DNA[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała szlarogłówki południowej mieści się w przedziale ok. 22–24 cm. Znane masy ciała samców to 185–240 g, samic – 225–275 g; jeden osobnik nierozpoznanej płci ważył 276 g. W porównaniu do szlarogłówki północnej upierzenie P. granti jest ciemniejsze, bardziej szare (mniej w nim odcieni ochry)[3]. Wymiary szczegółowe: długość skrzydła 191–206 mm, ogona – 88–100 mm. U osobników dorosłych ogół upierzenia niemal jednolicie szary z wyraźnymi czarnymi znaczkami. Szlara prawie biała, posiada kontrastowe, czarne krawędzie. Pęczki piór nad oczami przybierają ten sam kolor co wierzch głowy, jednak bez widocznych czarnych zakończeń czy stosin – zamiast tego pęczki zdobią czarne paski i prążki. Tył głowy i kark wyróżniają wyraźnie czarne stosiny piór i drobne prążki. Wierzch ciała mniej więcej jednolicie szary, nie widać na nim śladów brązu czy ochry. Zewnętrzne chorągiewki barkówek białe z czarną krawędzią, która tworzy na złożonym skrzydle czarną linię na ramieniu. Pokrywy skrzydłowe w wyższej części skrzydła posiadają czarne paski. Na lotkach i sterówkach można dostrzec paski z jaśniejszego i ciemniejszego odcienia szarości. Spód ciała porastają jasnoszare pióra o czarnych stosinach i delikatnych, ciemnych prążkach; są one mniej widoczne niż u szlarogłówki północnej. U dorosłych tęczówka może mieć barwę od czerwonopomarańczowej do czerwonej. Osobniki młode mają oczy żółtoszare, przed opierzeniem się żółcieją. Dziób o barwie kremowej. Nieopierzone części stóp szarobrązowe[5].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Zasięg występowania szlarogłówki południowej obejmuje w okolicy swej północnej granicy południowo-wschodni Gabon, centralne Kongo, południową Demokratyczną Republikę Konga, południową Ugandę i południowo-zachodnią Kenię. Dalej na południe ciągnie się po południową Namibię oraz centralne i północno-wschodnie RPA[3]. BirdLife International szacuje, że P. granti występuje na obszarze o powierzchni 7,82 mln km²[6].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Szlarogłówka południowa zasiedla głównie obszary porośnięte ciernistymi drzewami, z rzadka zarośniętym podłożem; oprócz tego odwiedza podmiejskie ogrody, obszary trawiaste i półpustynne zakrzewienia, zwykle w pobliżu cieków lub wyizolowanych zadrzewień[7]. Unika gęstych lasów deszczowych i bezdrzewnych pustyń. Jest gatunkiem aktywnym wyłącznie nocą. Pieśń P. granti rozpoczyna się gwałtownym, przerywanym, jąkliwym trylem, po którym następuje czysty, długi dźwięk hhhhhhh-hooh, powtarzany co kilka sekund[5].

Pożywieniem P. grantissaki – w tym gryzonie (jak myszorówka natalska i wiewiórki) i ryjówki, ptaki do rozmiarów synogarlicy senegalskiej (Streptopelia senegalensis) oraz bezkręgowcećmy, chrząszcze, skorpiony, solfugi i pająki[7].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Za gniazdo szlarogłówkom południowym służą naturalne dziuple w pniach lub grubych konarach drzew[5]; według Roberts - Birds of southern Africa ptaki te zakładają także gniazda w już gotowych gniazdach z gałęzi, z których wypędzają szponiaste, np. krogulce małe (Accipiter badius), krogulce szare (Accipiter ovampensis) i jastrzębiaki małe (Micronisus gabar) – nawet nim te zdążą złożyć jaja[7]. Na początku sezonu lęgowego samce intensywnie śpiewają, zwłaszcza o zmierzchu, głosy niosą się po okolicy również nocą. Podczas zalotów ptaki odzywają się w duecie. Później samica odpowiada samcowi słabym krzykiem. W zniesieniu przeważnie znajdują się 2 lub 3 jaja o czysto białej skorupce; wymiary jaja to 38,1–42,4 na 31,3–34,5 mm (nieco więcej, niż u szlarogłówki północnej). Przeważnie okres składania jaj wypada na maj–listopad, gdzieniegdzie ze szczytowym momentem sezonu w porze suchej od czerwca do sierpnia. Samica wysiaduje jaja sama przez około 30 dni, w tym czasie samiec dostarcza jej pożywienie. Po około czterech tygodniach młode są w pełni opierzone, po kolejnych kilku dniach potrafią już latać. Przez co najmniej dwa tygodnie są jeszcze pod opieką rodziców[5].

Status zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje szlarogłówkę południową za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). Ze względu na brak widocznych zagrożeń BirdLife International uznaje trend populacji za stabilny[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ptilopsis granti, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Ptilopsis granti. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d Holt, D.W., Berkley, R., Deppe, C., Enríquez Rocha, P., Petersen, J.L., Rangel Salazar, J.L., Segars, K.P., Wood, K.L. & Kirwan, G.M.: Southern White-faced Owl (Ptilopsis granti). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2013). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2013. [dostęp 1 sierpnia 2015].
  4. F. Gill & D. Donsker: Owls. IOC World Bird Lisy v5.2. [dostęp 1 sierpnia 2015].
  5. a b c d Claus König, Friedhelm Weick, Jan-Hendrik Becking: Owls of the World. Bloomsbury Publishing, 2010, s. 315–316. ISBN 978-1-4081-3578-5.
  6. a b Southern White-faced Owl Ptilopsis granti. BirdLife International. [dostęp 1 sierpnia 2015].
  7. a b c Ptilopsis granti (Southern white-faced scops-owl, White-faced owl). Biodiversity Explorer. [dostęp 1 sierpnia 2015].