Szpieg, który przyszedł z zimnej strefy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Szpieg, który przyszedł z zimnej strefy
Szpieg, który wyszedł z zimna

The Spy Who Came In from the Cold
Ilustracja
Reżyser filmu Martin Ritt (pierwszy z lewej) i odtwórca głównej roli męskiej Richard Burton (pierwszy z prawej) podczas konferencji prasowej poświęconej filmowi (Amsterdam 1965)
Gatunek film sensacyjny,
film szpiegowski
Rok produkcji 1965
Data premiery Wielka Brytania 21 stycznia 1966
Kraj produkcji  Wielka Brytania
Język angielski
Czas trwania 112 min
Reżyseria Martin Ritt
Scenariusz Paul Dehn, Guy Trosper
Główne role Richard Burton, Claire Bloom
Muzyka Sol Kaplan
Zdjęcia Oswald Morris
Scenografia Edward Marshall
Kostiumy Sophie Devine
Montaż Anthony Harvey
Produkcja Wim Lindner, Martin Ritt
Wytwórnia Salem Films Limited
Dystrybucja Wielka Brytania Paramount (kina, DVD)Stany Zjednoczone Paramount (kina, VHS, DVD)
Stany Zjednoczone ABC (TV)
Stany Zjednoczone The Criterion Collection (DVD)
Przychody brutto 7, 6 mln. $

Szpieg, który przyszedł z zimnej strefy lub Szpieg, który wyszedł z zimna[a] (ang. The Spy Who Came In from the Cold) – brytyjski film sensacyjny z okresu zimnej wojny z 1965 roku w reżyserii Martina Ritta. Adaptacja powieści Johna le Carré pod tym samym tytułem.

Opis fabuły[edytuj | edytuj kod]

Brytyjskie służby wywiadowcze planują przeprowadzenie prowokacji wywiadowczej, której celem jest skompromitowanie asa wschodnioniemieckich służb specjalnych nazwiskiem Mundt, jako agenta brytyjskiego wywiadu. Planują w tym celu posłużyć się jednym z najlepszych swoich agentów, „specem” od spraw niemieckich – Alekiem Leamasem. Misternie przeprowadzona intryga ma na celu przedstawić Leamasa jako wyrzuconego z MI6, sfrustrowanego agenta i alkoholika, który po wyjściu z więzienia, pałając żądzą pieniędzy jest gotów sprzedać swoją wiedzę enerdowskim służbom wywiadowczym. Misterny plan się udaje – Leamas nawiązuje udany kontakt z rezydentami wywiadu NRD w Wielkiej Brytanii i za obietnicę 1500 dolarów w zamian za posiadane informacje zostaje przerzucony do Holandii. Dobrze zorientowani Brytyjczycy wiedzą, że w strukturach wschodnioniemieckich służb wywiadowczych toczy się swoista walka o wpływy pomiędzy dwoma wyższymi funkcjonariuszami służb wywiadowczych – Mundtem, a Fiedlerem i to właśnie temu drugiemu zostaje „podrzucony” jako zdradziecki agent Leamas. Początkowo wszystko przebiega zgodnie z planem – Leamas po krótkiej weryfikacji w Holandii, zostaje szybko przerzucony do NRD, gdzie Fiedler postanawia użyć go jako głównego świadka oskarżenia o zdradę przeciwko Mundtowi. Jednak ani brytyjski wywiad, ani Fiedler nie doceniają przebiegłości Mundta, który na procesie przed trybunałem ludowym, powołuje na świadka przybyłą z Anglii dziewczynę Leamasa – Nan. Jest to prosta bibliotekarka, naiwna członkini brytyjskiej partii komunistycznej, która zjawia się w sądzie na zaproszenie enerdowskiej partii, nieświadoma swojej roli. Jej szczere zeznania demaskują Leamasa jako autentycznego agenta MI6, a on sam pragnąc oszczędzić ukochaną przyznaje się do swojej podwójnej roli. Mundt zostaje oczyszczony z zarzutów, a Fiedler aresztowany. Los Leamasa i Nan wydaje się być przesądzony, jednak nieoczekiwanie Mundt obydwojgu ułatwia ucieczkę z aresztu. Leamasowi całą sytuację wyjaśnia swoją rzeczywistą współpracą z Brytyjczykami. Leamas i Nan docierają do muru berlińskiego, gdzie według wskazówek agenta Mundta mają odnaleźć bezpieczne przejście na zachodnią stronę. Tu okazuje się, że za swoją naiwną wiarę w słowa Mundta przyjdzie im drogo zapłacić. Podczas przechodzenia przez mur, obydwoje giną od zdradzieckich kul agenta Mundta.

Obsada aktorska[edytuj | edytuj kod]

  • Richard Marner – kapitan Vopo
  • Warren Mitchell – pan Zanfrello
  • Steve Plytas – członek trybunału ludowego
  • Richard Caldicot – pan Pitt
  • Nancy Nevinson – pani Zanfrello
  • Michael Ripper – pan Lofthouse

i inni.

O filmie[edytuj | edytuj kod]

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Film spotkał się z życzliwym przyjęciem widzów i krytyków zarówno w Europie jak i za oceanem. Był sukcesem kasowym – przyniósł ponad siedem i pół miliona dolarów zysku[1]. Został wręcz obsypany nagrodami, spośród których warto wymienić dwie nominacje do Oscara, sześć nagród BAFTA i Złoty Glob[2].

W Stanach Zjednoczonych film znalazł się w pierwszej dziesiątce hitów kasowych roku 1966[3]. Krytycy czołowych pism amerykańskich tego okresu chwalili go za scenariusz, reżyserię i aktorstwo. Zwłaszcza spodobało się im zupełnie nowatorskie podejście twórców filmu do jego fabuły, opartej nie na typowych dla filmów tego gatunku bohaterskich i skrytych działaniach głównych bohaterów, ale na ich emocjonalnych przeżyciach. Według nich, czyniło to obraz Ritta „realistycznym i wiarygodnym” (The New York Times)[4], „doskonałym dramatem szpiegowskim okresu zimnej wojny” (Variety)[5], „absorpującym obrazem” (The Washington Post)[6], którego zakończenie „pozostawia nas w ogromnej depresji” (Los Angeles Times)[7].

W rankingu popularnego, filmowego serwisu internetowego Rotten Tomatoes, obraz posiada obecnie (2020) wysoką, 87-procentową, pozytywną ocenę „czerwonych pomidorów”[8].

W Polsce, pomimo nagród i nominacji jakie otrzymał oraz udziału gwiazdy światowego formatu – Richarda Burtona, film przez całe dziesięciolecia od momentu swojej premiery pozostawał obrazem praktycznie nie znanym. Alicja Helman w swoim Małym leksykonie filmów sensacyjnych z 1974 roku, chociaż dość dokładnie opisuje w nim kilkanaście brytyjskich „klasyków” kina sensacyjnego lat 50.–70., w tym trzy filmy z serii przygód Jamesa Bonda, które również znajdowały się na „indeksie” filmów zakazanych, ledwie napomyka o nim we wstępie[9]. Najprawdopodobniej powodem tego był wątek wschodnioniemieckich służb wywiadowczych ukazanych w filmie w sposób zdecydowanie negatywny. Dopiero po roku 1989 w literaturze przedmiotu można natrafić na wzmianki o nim. Najczęściej są one jak najbardziej przychylne, jak choćby informacja w Kronice filmu z 1995 roku, której autorzy oceniają film o wiele wyżej niż znane dzieło Hitchcocka Rozdarta kurtyna z tego samego roku[10].

Nagrody i nominacje[edytuj | edytuj kod]

Nagroda Kategoria Nominowany Rezultat
Oscar Najlepszy aktor Richard Burton Nominacja
Najlepsza scenografia Hal Pereira, Tambi Larsen, Ted Marshall, Josie MacAvin Nominacja
BAFTA Najlepszy aktor brytyjski Richard Burton Nagroda
Najlepszy reżyser Tambi Larsen Nagroda
Najlepsza zdjęcia Oswald Morris Nagroda
Najlepszy film brytyjski Martin Ritt Nagroda
Najlepsze materiały źródłowe Martin Ritt Nominacja
Najlepszy aktor zagraniczny Oskar Werner Nominacja
Brytyjskie Stowarzyszenie Filmowców Najlepsze zdjęcia Oswald Morris Nagroda
David di Donatello Najlepszy aktor zagraniczny Richard Burton Nagroda
Nagroda im. Edgara Allana Poe Najlepszy film Paul Dehn, Guy Trosper Nagroda
Złoty Glob Nalepszy aktor drugoplanowy Oskar Werner Nagroda
Laurel Awards Męska rola dramatyczna Richard Burton Nagroda
National Board of Review Top 10 Nagroda
Amerykańska Gildia Scenarzystów Najlepszy amerykański scenariusz dramatyczny Paul Dehn, Guy Trosper Nominacja

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Pośród skąpych informacji na temat tego filmu w języku polskim, można napotkać na dwie wersje tłumaczenia jego tytułu. I tak: popularny, polski, internetowy serwis filmowy Filmweb oraz Alicja Helman w swoim Małym leksykonie filmów sensacyjnych z 1974 roku zamieszczają go pod tytułem Szpieg, który przyszedł z zimnej strefy, natomiast Kronika filmu pod red. Mariana B. Michalika z 1995 roku tytułuje go jako Szpieg, który wyszedł z zimna

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. The Spy Who Came in from the Cold (1965) (ang.). W: The Numbers [on-line]. [dostęp 10 listopada 2020].
  2. Szpieg, który przyszedł z zimnej strefy. Nagrody (pol.). W: Filmweb [on-line]. [dostęp 10 listopada 2020].
  3. The Spy Who Came in from the Cold. Awards (ang.). W: IMDb [on-line]. [dostęp 10 listopada 2020].
  4. Bosley Crowther: Le Carre's Best Seller Adapted to Film (ang.). W: The New York Times [on-line]. 1965-12-24. [dostęp 10 listopada 2020].
  5. Variety Staff: The Spy Who Came in from the Cold (ang.). W: Variety [on-line]. 1961-12-31. [dostęp 10 listopada 2020].
  6. Richard L. Coe. Cold Spy Warm on Film. „The Washington Post”, 1965-12-24. Waszyngton: The Washington Post Company. ISSN 0190-8286. 
  7. Philip K. Scheuer. "Spy Who Came In From Cold" Chills With Frigid Outlook. „Los Angeles Times”, 1965-12-21. Los Angeles: Tribune Company. ISSN 0742-4817. 
  8. The Spy Who Came In from the Cold (ang.). W: Rotten Tomatoes [on-line]. [dostęp 10 listopada 2020].
  9. Alicja Helman: Mały leksykon filmowy. Filmy sensacyjne. Warszawa: WAiF, 1974, s. 22.
  10. Michalik...,

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marian B. Michalik (oprac.): Kronika filmu. Warszawa: Wydawnictwo KRONIKA – Marian B. Michalik, 1995, s. 363. ISBN 83-86079-03-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]