Tarczówkowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tarczówkowate
Pentatomidae
Leach, 1815
Tarczówka rudonoga
Tarczówka rudonoga
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Podgromada uskrzydlone
Rząd pluskwiaki
Podrząd pluskwiaki różnoskrzydłe
Infrarząd Pentatomomorpha
Nadrodzina tarczówki
Rodzina tarczówkowate

Tarczówkowate (Pentatomidae) – rodzina owadów z podrzędu pluskwiaków różnoskrzydłych.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Pluskwiaki te osiągają od 4 do 20 mm długości ciała, którego kształt jest zwykle jajowaty lub szeroko-owalny, aczkolwiek może być on też silnie wydłużony, głównie u form żyjących na trawach[1]. Czułki są u nich pięcioczłonowe[2][3][1], wyjątkowo czteroczłonowe[1]. Tułów cechuje tarczka sięgająca nieco za połowę odwłoka, a jeśli sięga ona do końca odwłoka to jej szerokość u nasady nie przekracza szerokości podstawy przedplecza[2][3]. Kształt tarczki zwykle jest mniej lub bardziej zbliżony do trójkątnego[1]. Odnóża mają zwykle trójczłonowe stopy[2][3][1]; dwuczłonowe są one tylko u Cyrtocorinae[1][4]. Nogi charakteryzuje również brak dużych i mocnych kolców na goleniach[2][3]. Trichobotria odwłokowe rozmieszczone są poprzecznie, za przetchlinkami. U larw grzbietowe gruczoły zapachowe odwłoka są parzyste i uchodzą między tergitami trzecim i czwartym, czwartym i piątym oraz piątym i szóstym. Z nielicznymi wyjątkami drugi segment odwłoka ma swe przetchlinki przysłonięte pleurytami zatułowia[1]. Za cechy apomorficzne uważa się sztywną fallotekę z zbiorniczkiem ejakulacyjnym o stałej pozycji, błoniastą część grzbietową ósmego segmentu odwłoka samców, wezykę bez błony łączącej, obecność triangulinu oraz całkowite zlanie się drugiej pary walwiferów. Samice, z wyjątkiem plemienia Ochlerini mają laterotergity dziewiątego segmentu odwłoka oddzielone. Wszystkie samice mają gonapofizy dziewiątego segmentu zredukowane i zlane z gonokoksytami, dwa skleryty w okolicy wejścia do zbiorniczka nasiennego i pozbawione są gonangulum[4].

Jaja mają formę baryłkowatą z odczepialnym wieczkiem, określanym jako pseudooperkulum[1].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Tarczówkowate są najczęściej roślinożercami, odżywiającymi się owocami, niedojrzałymi nasionami lub sokami wysysanymi z liści bądź łodyg. Niektóre gatunki mogą fakultatywnie przechodzić na drapieżny tryb, atakując jaja i larwy owadów. Przedstawiciele Asopinae są zaś wyłącznie drapieżne[3].

Niektóre gatunki wykazują opiekę rodzicielską[3].

Rozprzestrzenienie[edytuj | edytuj kod]

Rodzina kosmopolityczna, najliczniej reprezentowana w strefie tropikalnej i subtropikalnej[1]. W Polsce występuje 46 gatunków z 27 rodzajów[3] (zobacz tarczówkowate Polski).

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzina ta jest czwartą najliczniejszą w gatunki z podrzędu Heteroptera i najliczniejszą w nadrodzinie tarczówek[3]. W 2011 roku znanych było 4722 gatunków z 896 rodzajów[5]. Dzieli się je na 10 podrodzin[6][5]:

Ponadto następujących rodzajów wymarłych nie zaliczono do żadnej z nich[6]:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i Randall T. Schuh, James Alexander Slater: True bugs of the world (Hemiptera:Heteroptera): classification and natural history. Cornell University Press, 1995, s. 229-233. ISBN 0-8014-2066-0.
  2. a b c d Jerzy A. Lis: Klucze do oznaczania owadów Polski. T. XVIII: Pluskwiaki różnoskrzydłe - Heteroptera. Cz. zeszyt 12: Plataspidae, Thyreocoridae, Cydnidae. Toruń: Oficyna Wydawnicza Turpress, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1997. ISBN 83-86781-42-4.
  3. a b c d e f g h Jerzy A. Lis: Klucze do oznaczania owadów Polski. T. XVIII: Pluskwiaki różnoskrzydłe - Heteroptera. Cz. zeszyt 14: Tarczówkowate - Pentatomidae. Toruń: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 2000, s. 4. ISBN 83-88518-05-4.
  4. a b Jocelia Grazia, Randall T. Schuh, Ward C. Wheeler. Phylogenetic relationships of family groups in Pentatomoidea based on morphology and DNA sequences (Insecta: Heteroptera). „Cladistics”. 4, s. 1–45, 2008. DOI: 10.1111/j.1096-0031.2008.00224.x. 
  5. a b David A. Rider: Number of Genera & Species of Pentatomidae. W: Pentatomoidea Home page [on-line]. Department of Entomology, North Dakota State University, 2011. [dostęp 2016-06-09].
  6. a b Pentatomidae. W: BioLib.cz [on-line]. [dostęp 2016-06-05].