Tenryū

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tenryu
„Tenryu” w latach 20.
„Tenryu” w latach 20.
Historia
Stocznia Marynarki w Yokosuka Japonia
Położenie stępki 17 maja 1917
Wodowanie 11 marca 1918
 Nippon Kaigun
Wejście do służby 20 listopada 1919
Los okrętu zatopiony 18 grudnia 1942
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 3230 t standardowa
4621 t pełna
Długość 142,6 m
Szerokość 12,34 m
Zanurzenie 4 m
Napęd
3 turbiny parowe o mocy 51 000 KM (maks. na próbach 59 844 KM), 10 kotłów parowych, 3 śruby
Prędkość 33 w
Zasięg 5000 mil morskich przy prędkości 14 w
Uzbrojenie
4 działa 140 mm (4xI)
4-8 działek 25 mm plot
6 wt 533 mm (2xIII)
48 min (możliwość)
- stan na 1941-44
Opancerzenie
pas burtowy: 63-51 mm
pokład: 22-25 mm
wieża dowodzenia: 51 mm
Załoga 327-332

Tenryū (jap. 天龍?) - krążownik lekki japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej, typu Tenryū, z okresu międzywojennego i drugiej wojny światowej.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

„Tenryū” był głównym okrętem serii dwóch krążowników nazwanych od niego typem Tenryū. Były to małe lekkie krążowniki, zaprojektowane dla pełnienia funkcji liderów przewodników flotylli niszczycieli, służących jako ich okręty flagowe, oraz do wsparcia ogniowego[1].

Okręt został zamówiony w ramach programu z 1916 roku. Stępkę pod budowę położono 17 maja 1917 w Stoczni Marynarki w Yokosuka, a kadłub wodowano 11 marca 1918. Okręt wszedł do służby 20 listopada 1919. Otrzymał nazwę: „Tenryū” (pol. „Niebiański Smok”) od rzeki w prefekturze Nagano[1].

Służba[edytuj | edytuj kod]

Służba w latach 1919-1940[edytuj | edytuj kod]

Po wejściu do służby, w grudniu 1919 „Tenryū” został przydzielony do bazy Kure, jako lider 2. Eskadry (Flotylli) Niszczycieli 2. Floty. Od 29 sierpnia do 10 września 1920 ze swoją eskadrą (oraz z 1. Eskadrą i bliźniaczym krążownikiem „Tatsuta”) odbył rejs ku wybrzeżom Rosji. W kwietniu 1921 w charakterze lidera 2. Eskadry zmienił go nowo oddany do służby lekki krążownik „Kitakami” i „Tenryū” został 20 kwietnia przeniesiony do rezerwy w Kure, lecz już 1 grudnia 1921 został liderem 1. Eskadry Niszczycieli 1. Floty (w miejsce „Tatsuta”). 1 grudnia 1922 został ponownie przeniesiony do rezerwy i zastąpiony przez "Tatsuta", po czym 1 grudnia 1923 powrócił do funkcji lidera 1. Eskadry. 1 grudnia 1925 ponownie trafił do rezerwy (w charakterze lidera zastąpił go "Yūbari"). 5 lutego 1927 wszedł w skład 1. Eskadry Łącznikowej, patrolującej na wodach Chin, u ujścia Jangcy. Po remoncie, 1 grudnia 1927 ponownie stał się liderem 1. Eskadry Niszczycieli. Od 1 grudnia 1928 "Tenryū" wchodził w skład sił bazy Kure, służąc m.in. jako ćwiczebny okręt dla szkoły okrętów podwodnych. W 1930 przeszedł niewielką modernizację - otrzymał maszt trójnożny i zakryty mostek (z brezentowym dachem)[1].

Od 9 października 1931 "Tenryū" ponownie wszedł w skład 1. Eskadry Łącznikowej, a następnie 1 sierpnia 1932 w skład 3. Floty, patrolującej na wodach Chin. W październiku 1933 okręt powrócił do Japonii, a w listopadzie 1934 ponownie przydzielono go do sił bazy Kure. Latem 1935 przydzielono go czasowo do 8. Eskadry 4.Floty, nowo sformowanej w celu przeprowadzenia manewrów. Podczas manewrów, "Tenryū" doznał niewielkich uszkodzeń kadłuba podczas tajfunu 26 września 1935, który spowodował zniszczenia na wielu okrętach (tzw. "incydent 4 Floty"). Uszkodzenia te usunięto podczas remontu w Kure trwającego do końca marca 1936[1].

"Tenryu" w 1925

Od drugiej połowy lat 30. "Tenryū" na ogół służył razem z bliźniaczym "Tatsuta". 20 listopada 1936 oba okręty weszły w skład 10. Eskadry 3. Floty (w miejsce krążownika "Kuma"). Pełniły następnie służbę na wodach chińskich, a po agresji Japonii na Chiny w 1937, wspierały działania wojsk lądowych w rejonie Szanghaju i uczestniczyły w blokadzie morskiej wybrzeża. 10 maja 1938 "Tenryū" uczestniczył w desancie 5. Floty w Amoy (z krążownikami "Myōkō", "Tama", "Tatsuta", "Nagara", lotniskowcem "Kaga" i innymi okrętami)[2]. 1 lipca 1938 eskadrę przeniesiono do 5. Floty i oba okręty wspierały desanty w rejonie Kantonu. Okręty operowały na wodach chińskich do 14 grudnia 1938, kiedy wróciły do Japonii do rezerwy. 1 grudnia 1939 przeniesiono je do bazy Maizuru, gdzie "Tenryū" został okrętem strażniczym i szkolnym dla szkoły inżynierów marynarki[1].

15 listopada 1940, w ramach przygotowań do wojny, "Tenryū" i "Tatsuta" utworzyły 18. Dywizjon Krążowników wcielony do 4. Floty i poddano je niewielkiej modernizacji i remontowi, trwającym do maja 1941. W miejsce armaty 76 mm plot i dwóch wkm ustawiono 4 działka przeciwlotnicze 25 mm, kotły opalane węglem lub ropą zamieniono na opalane ropą, zamontowano też stalowy dach nad mostkiem w miejsce brezentowego. 6 lipca 1941 "Tenryū" przebazowano do bazy Truk na Karolinach, gdzie wszedł w skład zespołu mórz południowych. Od 1 grudnia 1941 "Tenryu" stał się okrętem flagowym 18. Dywizjonu kontradmirała Kuninori Marumo. Tuż przed wybuchem wojny, 5 grudnia oba krążowniki przepłynęły do atolu Kwajalein.

Początkowe działania wojenne[edytuj | edytuj kod]

"Tenryu" w latach 20

Po przystąpieniu Japonii do drugiej wojny światowej, "Tenryū" wraz z krążownikami "Tatsuta" i "Yūbari" oraz 6 niszczycielami, wziął udział w operacji opanowania atolu Wake (operacja "Z"). Po nieudanej walce 11 grudnia 1941 z amerykańskimi bateriami nadbrzeżnymi kalibru 127 mm, okręty japońskie musiały jednak odstąpić i powrócić do Kwajalein, tracąc dwa niszczyciele ("Hayate" i "Kisaragi"), przy czym "Tenryū" odniósł nieznaczne uszkodzenia od ostrzału przez amerykańskie myśliwce F4F-3 Wildcat dywizjonu VMF-211 (między innymi, uszkodzeniu uległy 3 torpedy)[1]. Okręty te wzięły następnie udział z dodatkowymi siłami w powtórnej, tym razem udanej akcji wysadzenia desantu na Wake 23 grudnia, przykrywając lądowanie od strony morza. "Tenryū" z "Tatsuta" uczestniczyły następnie w zajęciu portów Kavieng na Nowej Irlandii (23 stycznia 1942 - operacja "R") i Gasmata na południu Nowej Brytanii (3-9 lutego)[3]. W okresie 20-23 lutego "Tenryū" i "Tatsuta" wyszły z Truk, bezskutecznie poszukując amerykańskiego lotniskowca USS "Lexington", który miał zaatakować Rabaul. Pod koniec lutego wzmocniono w Truk lekkie uzbrojenie przeciwlotnicze okrętów, do 8 działek 25 mm (4 podwójne)[1].

Po przejściu 5 marca do Rabaulu, "Tenryū" z "Tatsuta" i innymi okrętami osłaniał 8 marca desant w Lae i Salamaua na Nowej Gwinei, 9 marca wysadzenie wojsk na Buka, 14 marca na Bougainville, 30 marca na wyspie Shortland (Wyspy Salomona), a 7 i 8 kwietnia na wyspie Manus (Wyspy Admiralicji), po czym 10 kwietnia powrócił do Truk[1].

Oba krążowniki typu Tenryū brały udział w nieudanej operacji "MO" opanowania Port Moresby, osłaniając zespół, który założył bazy wodnosamolotów w zatoce Rekata na wyspie Santa Isabel (Wyspy Salomona) i na Deboyne w Luizjadach w dniach 3-5 maja 1942[3]. Na skutek bitwy na Morzu Koralowym, Japończycy odwołali dalszą operację zajęcia Port Moresby. 23 maja "Tenryu" powrócił z Rabaulu do Maizuru w Japonii na remont i dokowanie, a 23 czerwca powrócił do Truk[1]. Podczas remontu dodano dwa podwójne działka 25 mm po bokach trzeciego komina, obniżono maszt dziobowy i zamieniono reflektory[3]. Na początku lipca oba krążowniki eskortowały na Guadalcanal konwój z batalionem inżynieryjnym w celu wybudowania lotniska, który wylądował tam 6 lipca 1942[1]. Po reorganizacji 14 lipca, 18. Dywizjon Krążowników "Tenryū" i "Tatsuta" został przydzielony do nowo sformowanej 8. Floty wieceadmirała Mikawy z bazą w Rabaulu. Dowódcą 18. Dywizjonu stał się wówczas kadm. Mitsuharu Matsuyama. 21 lipca oba krążowniki osłaniały desant wojska i zaopatrzenia w Buna na północy Nowej Gwinei (operacja "RI"), po czym wróciły 24 lipca do Rabaulu (w drodze powrotnej lotnictwo zatopiło transportowiec "Ayatosan Maru")[3].

Walki o Guadalcanal[edytuj | edytuj kod]

Po wysadzeniu wojsk amerykańskich na Guadalcanalu, japońskie dowództwo wysłało na okoliczne wody zespół w składzie pięciu ciężkich krążowników oraz dwóch lekkich "Tenryū" i "Yūbari". W nocnej bitwie koło wyspy Savo z 8 na 9 sierpnia 1942 (pierwszej z bitew morskich koło Guadalcanalu), zespół japoński zatopił 4 ciężkie krążowniki alianckie. Główny ciężar bitwy spoczywał na japońskich ciężkich krążownikach, lecz prawdopodobnie z "Tenryū" pochodziła torpeda, która trafiła w kotłownię krążownika USS "Quincy". Sam otrzymał jedno trafienie pociskiem kalibru 203 mm, prawdopodobnie z krążownika USS "Chicago", które spowodowało pewne straty w załodze (podawane rozbieżnie w literaturze - 23 zabitych[3] lub 2 rannych). Podczas bitwy, "Tenryū" wystrzelił 80 pocisków 140 mm i 6 torped[1].

"Tenryu" w 1936

Oba krążowniki 18. Eskadry i niszczyciele "Hamakaze", "Tanikaze" i "Urakaze" osłaniały transportowce "Kinai Maru" i "Nankai Maru" wysadzające w nocy 24/25 sierpnia desant 1200 żołnierzy oddziału SNLF Kure Nr 5 w miejscowości Gili Gili w zatoce Milne na Nowej Gwinei w celu próby zdobycia tamtejszego lotniska (operacja "RE")[4]. 29-30 sierpnia "Tenryū", "Tatsuta" i niszczyciele "Murakumo", "Arashi" i "Yayoi" dostarczyły tam posiłki 775 ludzi z oddziału Kure Nr 3, po czym w nocy 5 i 6 września ewakuowały stamtąd pozostałych 1318 żołnierzy[1].

2 października 1942 w porcie w Rabaulu "Tenryu" został uszkodzony bombą zrzuconą przez B-17 Flying Fortress 19. Grupy (zginęło według różnych danych 23–30 ludzi; uszkodzenia usunięto na miejscu). 26-27 października "Tenryu" ewakuował 190 żołnierzy specjalnego oddziału Sasebo Nr 5. Osłaniając nocne operacje niszczycieli transportujących wojska na Guadalcanal (Tokyo Express), 3 listopada "Tenryu" stał się obiektem niecelnego ataku torpedowego okrętu podwodnego USS "Plunger" koło wyspy Santa Isabel na Wyspach Salomona, a z 8 na 9 listopada walczył z niszczycielami z amerykańskimi kutrami torpedowymi PT-37, PT-39 i PT-61 koło przylądka Tassafaronga (Guadalcanal). W nocy z 13 na 14 listopada "Tenryu" z 4 niszczycielami osłaniał ciężkie krążowniki admirała Mikawy "Maya" i "Suzuya" ostrzeliwujące lotnisko Henderson Field na Guadalcanalu (między pierwszą a drugą bitwą morską pod Guadalcanalem). 10 grudnia 1942 rozformowano 18. Eskadrę i oba krążowniki podporządkowano 8. Flocie.

16 grudnia 1942 "Tenryu" z niszczycielami "Izonami", "Inazuma", "Suzukaze" i "Arashio" wyszedł z Rabaulu pod dowództwem kontradmirała Matsuyamy w celu osłony dwóch transportowców (krążowników pomocniczych) "Aikoku Maru" i "Hokoku Maru" wysadzających dwa bataliony wojska w Madang na północy Nowej Gwinei. 18 grudnia 1942 konwój był atakowany przez amerykańskie samoloty (uszkodzono "Hokoku Maru"), a w nocy tego samego dnia pod Madangiem "Tenryu" został storpedowany przez okręt podwodny USS "Albacore". Jedna lub dwie torpedy trafiły w rufę i około godz. 23.20 "Tenryu" zatonął w rejonie pozycji 5°08′S 145°57′E/-5,133333 145,950000 lub według innych danych 5°12′S 145°56′E/-5,200000 145,933333; zginęło na nim 23 członków załogi. 20 stycznia 1943 skreślono go z listy floty.

Uzbrojenie i wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

  • początkowo:
    • 4 działa 140 mm Typ 3 w pojedynczych stanowiskach osłoniętych maskami pancernymi (4xI)
      • długość lufy: L/50 (50 kalibrów), kąt podniesienia do 20°, donośność maksymalna 15.800 m, masa pocisku 38 kg.
    • 1 działo przeciwlotnicze 76,2 mm ("8 cm") Typ 3 (do 1940)
    • 2 wkm plot 13,2 mm Typ 93 (od 1937)
    • 2 km plot 6,5 mm
    • 6 wyrzutni torped 533 mm (2xIII)
    • 48 min
  • 1941-1942:
    • 4 działa 140 mm Typ 3 (4xI)
    • 4-8 działek przeciwlotniczych 25 mm Typ 96 (2xII - 4xII) (8 od lutego 1942)
    • 6 wyrzutni torped 533 mm (2xIII)
    • 48 min

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 S. Suliga, Liegkije...
  2. HIJMS TATSUTA: Tabular Record of Movement
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 HIJMS TENRYU:...
  4. HIJMS TENRYU.... S. Suliga, Legkije... wymienia także niszczyciele "Oite" i "Uzuki"

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]