Udorpie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 54°8′35″N 17°29′23″E
- błąd 38 m
WD 54°8'N, 17°29'E
- błąd 20889 m
Odległość 5 m
Udorpie
wieś
Ilustracja
Udorpie w okolicy Jeziora Watra
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat bytowski
Gmina Bytów
Sołectwo Udorpie
Liczba ludności (2013) 1 107[1]
Strefa numeracyjna 59
Kod pocztowy 77-100[2]
Tablice rejestracyjne GBY
SIMC 0741297
Położenie na mapie gminy Bytów
Mapa konturowa gminy Bytów, w centrum znajduje się punkt z opisem „Udorpie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Udorpie”
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa konturowa województwa pomorskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Udorpie”
Położenie na mapie powiatu bytowskiego
Mapa konturowa powiatu bytowskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Udorpie”
Ziemia54°08′35″N 17°29′23″E/54,143056 17,489722

Udorpie (kaszb. Ùdorp[3]; niem. Hygendorf[4]; ukr. Удорп'є) – wieś kaszubska w Polsce, położona w województwie pomorskim, w powiecie bytowskim, w gminie Bytów[5][6], na Pojezierzu Bytowskim, przy trasie nieistniejącej już linii kolejowej (Lębork-Bytów), w pobliżu przebiegającej wschodnimi obrzeżami drogi wojewódzkiej nr 212. Siedziba sołectwa Udorpie w skład którego wchodzą Udorpie, Półczynek[7]. W południowej części Udorpia leży jezioro Watra, a na wschód od wsi znajduje się jezioro Mądrzechowskie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś ulokowana została w 1346 roku na prawie chełmińskim przez Krzyżaków. Wzmianki z ksiąg stwierdzają fakt, że już w 1438 roku Udorpie było majątkiem miejskim Bytowa. Kolejne źródła wspominają, że w 1532 roku wieś posiadała 38 włók ziemi (682,29 ha), a zamieszkiwało w niej 15 rodzin chłopskich. We wsi znajdował się folwark miejski (należący do Bytowa), który od 1638 roku był dzierżawiony.

Okolice Udorpia z 1932. Widać podział na wieś (Dorf) i dwór (Gut). Dodatkowo widoczne są jeziora: Watra (Hygendorfer See) i Mądrzechowskie (Mankwitz See), przysiółek Półczynek (Carlsthal) oraz tzw. Smolarnia[8] (Schloss Berg)

Po I rozbiorze Polski, pod koniec XVIII wieku, folwark powiększono kosztem ziemi i gospodarstw należących do chłopów. Wówczas przeważającą ludnością byli w dużej mierze ewangeliccy Kaszubi, którzy - ze względu na fakt wyznawania takiej samej wiary jak miejscowi Niemcy - ulegli germanizacji w XIX wieku (w przeciwieństwie do katolickich Kaszubów mieszkających w okolicznych wioskach). W roku 1780 mieszkało we wsi 248 mieszkańców - 245 ewangelików i 3 katolików. Natomiast w roku 1885 liczba ludności wynosiła 494 osoby, w tym 449 ewangelików i 45 katolików[9].

Ze względu na bliskie położenie Bytowa, wieś była ściśle związana z tym miastem. Od 1815 Udorpie należało administracyjnie do rejencji koszalińskiej (niem. Regierungsbezirk Köslin) w prowincji Pomorze (niem. Provinz Pommern) w Królestwie Prus, a od 1871 w Cesarstwie Niemieckim. Od 1846 roku należało do nowo utworzonego powiatu Bütow (niem. Kreis Bütow). W 1885 roku sumaryczna powierzchnia gruntów wynosiła 1044 ha. W 1900 roku dobra te jako domenę nabył skarb państwa, a w 1932 nastąpiła częściowa parcelacja tych gruntów. Po I wojnie światowej wieś nadal należała do Niemiec, a jej ludność była w większości niemiecka.

Do sołectwa Hygendorf poza samą wsią należał przysiółek (folwark) Karlsthal[10][11] (inna forma nazwy: Carlsthal), który ze względu na podobne położenie (patrz mapa obok) można identyfikować z Półczynkiem. Częścią wsi odnotowywaną w dokumentach było też Chausseehaus[10][11] - mała osada (majątek, gospodarstwo) na terenie dawnego domu dróżnika. Dróżnicy, którzy odpowiadali do końca XIX wieku na terenie całych Niemiec za pobieranie opłat za drogi, mieszkali w takich domach przy których istniały też pomocnicze zabudowania oraz budynki gospodarskie (patrz Chausseehaus(niem.)). Te zabudowania aktualnie widnieją pod adresem Udorpie 79 i 80[12][13] (charakterystyczny dom blisko skraju jezdni DW 212).

W okresie nazistowskim na terenie dawnego dworu zorganizowany był obóz dla żeńskiej młodzieży w Służbie Pracy Rzeszy (niem. Reichsarbeitsdienst, w skrócie RAD)[14] o nazwie ewidencyjnej RADwJ-Lager 9/20 Hygendorf[15][16].

Po II wojnie światowej Udorpie zostało poddane przesiedleniom ludności - m.in. w 1947 roku osiedlono Ukraińców, wysiedlonych z terenów południowo-wschodniej Polski, w ramach Akcji "Wisła". W konsekwencji kolejnych zmian podziału terytorialnego wieś należała kolejno do województw: szczecińskiego, koszalińskiego i słupskiego. Od 1999 roku wieś leży w województwie pomorskim[17].

Społeczność lokalna[edytuj | edytuj kod]

Gmina Bytów utworzyła kilkanaście jednostek pomocniczych: 15 sołectw oraz 5 osiedli. W sołectwie Udorpie organem uchwałodawczym jest zebranie wiejskie, które wyłania sołtysa i 5-osobową radę sołecką[18].

Oświata[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości mieściła się szkoła podstawowa. Była to filia zamiejscowa Szkoły Podstawowej nr 5 im. mjr Henryka Sucharskiego w Bytowie. W roku 2008 została podjęta decyzja o jej likwidacji[19]. W ostatnim roku funkcjonowania szkoły (w trzech oddziałach klasowych) uczyło się 31 dzieci[20]. Obecnie w tym samym budynku działa niepubliczne przedszkole "Bolek i Lolek"[21]. Na przylegającym do budynku terenie znajduje się plac zabaw i boisko sportowe.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Miejscowym klubem piłkarskim jest "Urania" Udorpie rozgrywająca mecze w klasie "A" województwa pomorskiego, w grupie Słupsk II[22][23].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Począwszy od 1992 roku w Udorpiu odbywa się coroczna ukraińska impreza kulturalna - Bytowska Watra.

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Udorpie[5][6]
SIMC Nazwa Rodzaj
0741305 Półczynek przysiółek

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Projekt Rozwoju Gminy Bytów 2015-2025 (Tabela 3, str. 12)
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1312 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. "Polsko-Kaszubski Słownik Nazw Miejscowych i Fizjograficznych" pod. redakcją Andrzeja Chludzińskiego, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Gdańsk 2006ISBN 978-83-87258-86-3
  4. Dr F. Lorentz "Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem" (​ISBN 83-60437-22-X​) (​ISBN 978-83-60437-22-3​)
  5. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. a b GUS. Rejestr TERYT
  7. Informacje Podstawowe | Urząd Miejski w Bytowie, www.bip.bytow.com.pl [dostęp 2017-11-27] (pol.).
  8. Tajemnice „Smolarni”, kurierbytowski.com.pl, 28 kwietnia 2014 [dostęp 2021-08-29].
  9. Udorp, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XII: Szlurpkiszki – Warłynka, Warszawa 1892, s. 743.}
  10. a b Kreis Bütow - Bałtycka Biblioteka Cyfrowa, str. 219-220 w pliku pdf, bibliotekacyfrowa.eu [dostęp 2021-08-29] (niem.).
  11. a b Gemeinde Hygendorf im ehemaligen Kreis Bütow in Pommern, web.archive.org, 29 grudnia 2019 [dostęp 2021-08-30] [zarchiwizowane z adresu 2019-12-29].
  12. Google Maps, lokalizacja zabudowań Udorpie 79 i 80, Google Maps [dostęp 2021-08-29].
  13. Arkusz mapy nr 1870-Bütow z 1941 roku, Na południe od Hygendorfer See (jeziora Watra) zabudowania przy drodze opisane jako Chausseehaus, maps.mapywig.org [dostęp 2021-08-29] (niem.).
  14. Kreis Bütow - Bałtycka Biblioteka Cyfrowa, opisany na str. 220 w pliku pdf jako Arbeitsdienstlager, bibliotekacyfrowa.eu [dostęp 2021-08-29] (niem.).
  15. Verbände und Truppen der deutschen Wehrmacht und Waffen-SS im Zweiten Weltkrieg 1939-1945, str. 57 w pliku pdf. Obóz widnieje z opisem Arbeitsdienst für die weibliche Jugend, Lager 9/20 czyli Służba pracy dla młodzieży żeńskiej, Obóz nr 9/20.
  16. Warmińsko Mazurskie Forum Poszukiwaczy - Zobacz wątek - RAD, www.wmfp.pl [dostęp 2021-08-29].
  17. Strona Urzędu Miejskiego w Bytowie - Sołectwo Udorpie http://www.bytow.com.pl/Udorpie,50,17
  18. Statut Sołectwa Udorpie
  19. Uchwała nr XIX/131/2008 Rady Miejskiej w Bytowie z dnia 27 lutego 2008r
  20. Weekend FM, weekendfm.petrus.pl [dostęp 2017-11-27] (pol.).
  21. Niepubliczne przedszkole ``Bolek i Lolek``, Udorpie, przedszkolebolekilolek.szkolnictwa.pl [dostęp 2017-11-27] (pol.).
  22. Klubu Sportowego \"Urania\" Udorpie - Nieoficjalna, uraniaudorpie.futbolowo.pl [dostęp 2017-11-27].
  23. Klasa A - Sezon 2011/2012 - Pomorski Futbol, www.pomorskifutbol.pl [dostęp 2017-11-27] (pol.).