Pomorze (prowincja)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Provinz Pommern
Prowincja Pomorze
1816–1945
Flaga Prowincji Pomorze
Herb Prowincji Pomorze
Flaga Prowincji Pomorze Herb Prowincji Pomorze
Położenie Prowincji Pomorze
Stolica Szczecin
Typ państwa Prowincja pruska
Powierzchnia
 • całkowita

38 401 km²
Liczba ludności (1939)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

2 405 021
62,63 osób/km²
Data powstania 1816
Data likwidacji 1945
Prowincja Pomorze w 1905
Mapa Prowincji Pomorze w 1913 r.
Wielka Rzesza Niemiecka w 1944
Gmach Sejmu Pomorskiego w Szczecinie – widok współczesny

Prowincja Pomorze (niem. Provinz Pommern) – prowincja państwa pruskiego, a potem zjednoczonych w XIX w. Niemiec (do 1945 r.). Stolicą prowincji był Szczecin, a przejściowo w okresie 1808–1814 Stargard[1]. W 1939 roku prowincja miała powierzchnię 38 401 km² i liczyła 2 405 021 mieszkańców.

Numery rejestracyjne samochodów w prowincji zaczynały się od "I H".

Zmiany terytorialne[edytuj | edytuj kod]

W wyniku traktatu wersalskiego niewielki fragment powiatów: bytowskiego, lęborskiego i słupskiego (w sumie około 6 km²) został przekazany Polsce. W roku 1932 rejencja stralsundzka została przyłączona do rejencji szczecińskiej, a w roku 1938 (po likwidacji prowincji Marchia Graniczna) powstała nowa, trzecia (obok szczecińskiej i koszalińskiej), rejencja pilska (Regierungsbezirk Grenzmark Posen-Westpreußen) z siedzibą władz w Pile. Po II wojnie światowej większa, wschodnia część prowincji przypadła Polsce, część zachodnia (Pomorze Przednie) przypadła Niemcom i obecnie wchodzi w skład kraju związkowego Meklemburgia-Pomorze Przednie.

Podział administracyjny Pomorza (do 1920 roku)[edytuj | edytuj kod]

Stolica: Szczecin

Szczegółowe podziały administracyjne rejencji znajdują się w poszczególnych opisach tych rejencji.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W 1905 roku Prowincja Pomorze obejmowała powierzchnię 30 120 km² i miała 1 684 326 mieszkańców, z których 1 616 550 stanowili protestanci, 50 206 katolicy, 9960 Żydzi[2].

W 1900 roku przy granicy z prowincją Prusy Zachodnie mieszkały 14 162 osoby z ojczystym językiem kaszubskim, oraz w rejonie jezior Łebsko i Gardno ogółem 310 osób z językiem kaszubskim[2].


Nadprezydenci Pomorza[edytuj | edytuj kod]

Lata urzędowania Nadprezydent Lata życia
1815–1816 Karl Heinrich Ludwig Freiherr von Ingersleben 1753 – 1831
1816–1831 Johann August Sack 1764 – 1831
1831–1835 Moritz Haubold Freiherr von Schönberg 1770 – ?
1835–1852 Wilhelm Friedrich Fürchtegott von Bonin 1786 – 1852
1852–1866 Ernst Karl Friedrich Wilhelm Adolf Freiherr Senfft von Pilsach 1795 – 1882
1867–1882 Ferdinand Karl Wilhelm August Freiherr von Münchhausen 1810 – 1882
1883–1891 Ulrich von Behr-Negendank 1826 – 1902
1891–1899 Robert von Puttkamer 1828 – 1900
1900–1911 Helmuth Freiherr von Maltzahn 1840 – 1923
1911–1917 Wilhelm Hans August von Waldow 1856 – 1937
1917–1918 Max Hermann Freiherr von Ziller 1856 – 1929
1918–1919 Georg Michaelis 1857 – 1936
1919–1930 Julius Lippmann 1864 – 1934
1930–1933 Carl von Halfern 1873 – 1937
1933–1945 Franz Schwede (gauleiter) 1888 – 1960

Wykaz miast 1816–1945 (stan ludności na 1 grudnia 1905)[edytuj | edytuj kod]

Herb Miasto Nazwa niem. 1905 Ludność 1905 Rejencja 1905 Powiat 1905 Obecna lokacja
POL Szczecin COA.svg Szczecin Stettin 224 119 szczecińska Szczecin-Miasto (Stettin-Stadt) Polska
DEU Stralsund COA.svg Strzałów Stralsund 31 809 stralsundzka Strzałów-Miasto (Stralsund-Stadt) Niemcy
POL Słupsk COA.svg Słupsk Stolp 31 154 koszalińska Słupsk-Miasto (Stolp-Stadt) Polska
POL Stargard COA.svg Stargard Stargard 26 907 szczecińska Stargard-Miasto (Stargard-Stadt) Polska
DEU Greifswald COA.svg Gryfia Greifswald 23 767 stralsundzka Gryfia-Miasto (Greifswald-Stadt) Niemcy
Herb Kolobrzegu.svg Kołobrzeg Kolberg 22 856 koszalińska kołobrzesko-karliński (Kolberg-Körlin) Polska
POL Koszalin COA.svg Koszalin Köslin 21 474 koszalińska koszaliński (Köslin) Polska
Wappen Hansestadt Anklam V3.png Nakło Anklam 15 625 stralsundzka nakielski (Anklam) Niemcy
POL Świnoujście COA.svg Świnoujście Swinemünde 13 272 szczecińska uznamsko-woliński (Usedom-Wollin) Polska
Stadtwappen Demmin.PNG Dymin Demmin 12 536 szczecińska dymiński (Demmin) Niemcy
POL Lębork COA.svg Lębork Lauenburg 12 502 koszalińska lęborski (Lauenburg) Polska
POL Szczecinek COA.svg Szczecinek Neustettin 10 785 koszalińska szczecinecki (Neustettin) Polska
Wappen Pasewalk.svg Pozdawilk Pasewalk 10 520 szczecińska wkryujski (Ueckermünde) Niemcy
POL Goleniów COA.svg Goleniów Gollnow 9194 szczecińska nowogardzki (Naugard) Polska
POL Pyrzyce COA.svg Pyrzyce Pyritz 8600 szczecińska pyrzycki (Pyritz) Polska
POL Białogard COA.svg Białogard Belgard an der Persante 8589 koszalińska białogardzki (Belgard) Polska
Wappen Wolgast.png Wołogoszcz Wolgast 8346 stralsundzka gryfijski (Greifswald-Land) Niemcy
POL Trzebiatów COA 1.svg Trzebiatów Treptow an der Rega 7794 szczecińska gryficki (Greifenberg) Polska
POL Dąbie COA.png Dąbie Altdamm 7451 szczecińska rędowski (Randow) Polska
Wappen Barth.PNG Bardo Barth 7344 stralsundzka nowopolski (Franzburg) Niemcy
POL Świdwin COA.svg Świdwin Schivelbein 7219 koszalińska świdwiński (Schivelbein) Polska
POL Gryfice COA.svg Gryfice Greifenberg 7207 szczecińska gryficki (Greifenberg) Polska
POL Bytów COA.svg Bytów Bütow 7011 koszalińska bytowski (Bütow) Polska
POL Gryfino COA.svg Gryfino Greifenhagen 6583 szczecińska gryfiński (Greifenhagen) Polska
Wappen Ueckermuende.png Wkryujście Ueckermünde 6263 szczecińska wkryujski (Ueckermünde) Niemcy
POL Sławno COA.svg Sławno Schlawe 6221 koszalińska sławieński (Schlawe) Polska
POL Drawsko Pomorskie COA.svg Drawsko Pomorskie Dramburg 6107 koszalińska drawski (Dramburg) Polska
POL Darłowo COA.svg Darłowo Rügenwalde 5968 koszalińska sławieński (Schlawe) Polska
POL Kamień Pomorski COA.svg Kamień Pomorski Cammin 5923 szczecińska kamieński (Cammin) Polska
POL Miastko COA.svg Miastko Rummelsburg 5701 koszalińska miastecki (Rummelsburg) Polska
POL Łobez COA.svg Łobez Labes 5183 szczecińska reski (Regenwalde) Polska
POL Bobolice COA.svg Bobolice Bublitz 5154 koszalińska bobolicki (Bublitz) Polska
POL Połczyn-Zdrój COA.svg Połczyn-Zdrój Polzin 5046 koszalińska białogardzki (Belgard) Polska
POL Nowogard COA.svg Nowogard Naugard 4872 szczecińska nowogardzki (Naugard) Polska
POL Złocieniec COA.svg Złocieniec Falkenburg 4702 koszalińska drawski (Dramburg) Polska
POL Wolin COA.svg Wolin Wollin 4560 szczecińska uznamsko-woliński (Usedom-Wollin) Polska
Stadtwappen Altentreptow.PNG Dolenica Treptow an der Tollense 4429 szczecińska dymiński (Demmin) Niemcy
POL Czaplinek COA.svg Czaplinek Tempelburg 4377 koszalińska szczecinecki (Neustettin) Polska
Police herb.svg Police Pölitz 4303 szczecińska rędowski (Randow) Polska
Wappen bergen.PNG Góra Bergen auf Rügen 4045 stralsundzka rugijski (Rügen) Niemcy
Wappen Loitz.svg Łosice Loitz 4020 stralsundzka grzymski (Grimmen) Niemcy
Wappen von Gartz Oder.png Gardziec Odrzański Gartz an der Oder 3947 szczecińska rędowski (Randow) Niemcy
Wappen Grimmen.png Grzymie Grimmen 3825 stralsundzka grzymski (Grimmen) Niemcy
POL Kalisz Pomorski COA.svg Kalisz Pomorski Kallies 3627 koszalińska drawski (Dramburg) Polska
POL Resko COA.svg Resko Regenwalde 3477 szczecińska reski (Regenwalde) Polska
Wappen Tribsees.svg Trzebusz Tribsees 3423 stralsundzka grzymski (Grimmen) Niemcy
DEU Jarmen COA.svg Jaromin Jarmen 3083 szczecińska dymiński (Demmin) Niemcy
POL Karlino COA.svg Karlino Körlin an der Persante 2999 koszalińska kołobrzesko-karliński (Kolberg-Körlin) Polska
POL Sianów COA.svg Sianów Zanow 2795 koszalińska sławieński (Schlawe) Polska
POL gmina Widuchowa COA.svg Widuchowa Fiddichow 2725 szczecińska gryfiński (Greifenhagen) Polska
POL Węgorzyno COA.svg Węgorzyno Wangerin 2677 szczecińska reski (Regenwalde) Polska
POL Maszewo COA.svg Maszewo Massow 2666 szczecińska nowogardzki (Naugard) Polska
POL Ińsko COA.svg Ińsko Nörenberg 2634 szczecińska szadzki (Saatzig) Polska
POL gmina Banie COA.svg Banie Bahn 2628 szczecińska gryfiński (Greifenhagen) Polska
POL Chociwel COA.svg Chociwel Freienwalde 2562 szczecińska szadzki (Saatzig) Polska
POL Płoty COA.svg Płoty Plathe 2557 szczecińska reski (Regenwalde) Polska
POL Polanów COA.svg Polanów Pollnow 2521 koszalińska sławieński (Schlawe) Polska
POL Barwice COA.svg Barwice Bärwalde 2282 koszalińska szczecinecki (Neustettin) Polska
POL Dobra (powiat łobeski) COA.svg Dobra Daber 2253 szczecińska nowogardzki (Naugard) Polska
POL Okonek COA.svg Okonek Ratzebuhr 2192 koszalińska szczecinecki (Neustettin) Polska
Wappen Lassan.svg Lesiany Lassan 2148 stralsundzka gryfijski (Greifswald-Land) Niemcy
POL Łeba COA.svg Łeba Leba 2027 koszalińska lęborski (Lauenburg) Polska
Garz-Wappen.PNG Gardziec Rański Garz auf Rügen 2015 stralsundzka rugijski (Rügen) Niemcy
DEU Gützkow COA.svg Choćków Gützkow 2007 stralsundzka gryfijski (Greifswald-Land) Niemcy
POL Nowe Warpno COA 1.svg Nowe Warpno Neuwarp 1883 szczecińska wkryujski (Ueckermünde) Polska
POL Dobrzany COA.svg Dobrzany Jacobshagen 1871 szczecińska szadzki (Saatzig) Polska
Wappen Penkun.png Pieńkuń Penkun 1810 szczecińska rędowski (Randow) Niemcy
Wappen Stadt Usedom.PNG Uznam Usedom 1729 szczecińska uznamsko-woliński (Usedom-Wollin) Niemcy
Wappen Damgarten.png Dębogóra Damgarten 1700 stralsundzka nowopolski (Franzburg) Niemcy
Wappen Richtenberg.svg Richtenberg Richtenberg 1658 stralsundzka nowopolski (Franzburg) Niemcy
POL gmina Stepnica COA.svg Stepnica (miasto 18??–19??) Groß Stepenitz 1576 szczecińska kamieński (Cammin) Polska
Wappen Franzburg.PNG Nowopole Franzburg 1470 stralsundzka nowopolski (Franzburg) Niemcy
POL Suchań COA.svg Suchań Zachan 1384 szczecińska szadzki (Saatzig) Polska

1 października 1938 do Pomorza przyłączono:

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Szczecin, 1917

Populacja największych miast prowincji w latach 1890 i 1925 oraz ich współczesna przynależność państwowa:

miasto pop. 1890 pop. 1925 rejencja źródło 2014
1. Szczecin 116 228 254 466 szczecińska [3] Polska
2. Słupsk 23 862 41 602 koszalińska [4] Polska
3. Stralsund 27 814 39 469 stralsundzka [5] Niemcy
4. Stargard 23 785 32 545 szczecińska [6] Polska
5. Kołobrzeg 16 999 30 115 koszalińska [7] Polska
6. Koszalin 17 810 28 812 koszalińska [8] Polska
7. Greifswald 21 624 26 695 stralsundzka [9] Niemcy

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Podziały administracyjne Pomorza Zachodniego w latach 1800–1970, red. T. Białecki, Szczecin, 1970, s. 7–8.
  2. a b Meyers Großes Konversationslexikon, 6. Auflage, 16. Band, Leipzig/Wien 1909, s. 134–137.
  3. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] [zarchiwizowane z adresu 2017-07-22] (niem.).
  4. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).
  5. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).
  6. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).
  7. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).
  8. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).
  9. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]