Ujsoły (gmina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujsoły
gmina wiejska
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat żywiecki
TERYT 2417142
Wójt Tadeusz Piętka (2000)
Powierzchnia 109,95 km²
Populacja (2005)
• liczba ludności

4813
• gęstość 43 os./km²
Nr kierunkowy 33
Tablice rejestracyjne SZY
Adres urzędu:
Gminna 1
34-371 Ujsoły
Położenie na mapie powiatu
Powiat żywiecki - gmina Ujsoły.svg
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Ujsoły
Ujsoły
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ujsoły
Ujsoły
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Ujsoły
Ujsoły
Ziemia 49°28′56″N 19°08′20″E/49,482222 19,138889
Strona internetowa
Biuletyn Informacji Publicznej
Portal Portal Polska

Ujsołygmina wiejska w województwie śląskim, w powiecie żywieckim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie bielskim.

Gmina Ujsoły położona jest w południowej części województwa śląskiego, w Beskidzie Żywieckim, tuż przy granicy ze Słowacją[1] . Gmina ma charakter typowo górski, zajmuje obszar prawie 11 tysięcy ha podzielony na cztery sołectwa: Ujsoły, Glinka, Złatna, Soblówka zamieszkiwane przez prawie 5 tysięcy osób.

Siedziba gminy to Ujsoły.

Ujsoły to jeden z najbardziej dziewiczych zakątków Polski. Największym bogactwem tej ziemi są lasy zajmujące ponad 70% powierzchni całej gminy. W celu ochrony tego cennego przyrodniczo terenu włączono cały obszar gminy w obręb Żywieckiego Parku Krajobrazowego i utworzono 3 rezerwaty przyrody: Oszast, Muńcuł, Dziobaki chroniące pozostałości prastarej puszczy karpackiej. Na tym terenie występuje ponad 50 gatunków roślin objętych ścisłą ochroną oraz ponad 150 gatunków ptaków, ssaków i gadów[potrzebny przypis].

Według danych z 30 czerwca 2004[2] gminę zamieszkiwało 4686 osób.

Struktura powierzchni[edytuj]

Według danych z roku 2002[3] gmina Ujsoły ma obszar 109,95 km², w tym:

  • użytki rolne: 25%
  • użytki leśne: 70%

Gmina stanowi 10,57% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj]

Dane z 30 czerwca 2004[2]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 4686 100 2327 49,7 2359 50,3
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
42,6 21,2 21,5

Folklor góralski

Początki gospodarowania na tym terenie sięgają wieku XV. Pierwszymi osadnikami byli pasterze napływający z terenu Karpat Wschodnich, którzy wykorzystywali dobre warunki do wypasu bydła i osiedlali się na okolicznych halach. Początkowo osadnicy byli ludźmi wolnymi, później wraz z wprowadzaniem gospodarki folwarcznej oraz zmuszaniem do odrabiania pańszczyzny ich swoboda była ograniczana, wobec czego okazywali swój sprzeciw w zbójnictwie.

  • Piramida wieku mieszkańców gminy Ujsoły w 2014 roku[4].


Piramida wieku Gmina Ujsoly.png

Turystyka[edytuj]

Przez tereny obecnej gminy przechodził historyczny szlak handlowy prowadzący na słowacką Orawę i dalej do Wiednia.

Wytyczono tu ponad 80 km szlaków pieszych i 70 km szlaków rowerowych biegnących po najbardziej atrakcyjnych widokowo szczytach górskich. W Złatnej na Śmierdzącym Potoku znajduje się źródełko wody siarkowej zwane Źródłem Matki Boskiej, a ostre górskie powietrze stwarza tu specyficzny mikroklimat[potrzebny przypis].

Turyści mogą przenocować w schroniskach górskich na Hali Lipowskiej, Hali Rysianka, Rycerzowej i Krawcowym Wierchu oraz w pensjonatach prywatnych.

Zabytki[edytuj]

Pozostałości dawnego budownictwa drewnianego z II połowy XIX wieku – Ujsoły, Złatna
Przydrożne kapliczki
Ujsoły, Smreków, Wajdów Groń
Leśniczówka w Złatnej
Trudne warunki życia, kamieniste gleby, surowy klimat oraz wielkie przestrzenie zmuszały mieszkańców do bycia samowystarczalnymi. Do dziś przetrwały ślady kunsztu budowlanego górali, którego przykładem jest zabytkowa leśniczówka w Złatnej.
Pozostałości huty szkła w Złatnej – Huta
Na początku XIX wieku powstały pierwsze zakłady przemysłowe: tartak napędzany energią wodną oraz huta szkła, pozostałości której można zobaczyć dziś w Złatnej.
Kamienny krzyż z 1833 r. – Złatna Huta

Kultura[edytuj]

Izba regionalna w Glince gromadzi stare, ręcznie wykonane sprzęty użytku domowego oraz dawniej używane sprzęty rolnicze stanowiące o pracowitości i trudzie mieszkańców. Przodkowie pozostawili po sobie bogate dziedzictwo kulturowe: zwyczaje, język, stroje starannie chronione przez współczesnych mieszkańców wsi doceniających mądrość i dorobek ojców. Na terenie gminy działają zespoły folklorystyczne kultywujące stare tradycje: "Juhas", "Młode Juhasy", "Jedlicka" oraz "Cichowianie" z Soblówki.

Zespół pieśni i tańca Juhas może się poszczycić występami w wielu krajach świata i udziałem w licznych festiwalach folklorystycznych. Dziecięcy zespół folklorystyczny nosi nazwę Tęczowe kropelki.

Huda

Tylko w Ujsołach przetrwał niespotykany nigdzie indziej zwyczaj palenia "hud" czyli wielkich ognisk w noc świętego Wawrzyńca. Zwyczaj ten stał się okazją do obchodów corocznego święta gromadzącego liczne rzesze miłośników gór i góralskich tradycji.

Cykliczne imprezy promocyjne:

  • Koncert Kolęd i Pastorałek - styczeń
  • Skuter Cross - luty (zawody skuterów śnieżnych)
  • Konkurs palm wielkanocnych - kwiecień
  • Majówka na sportowo - maj
  • Gminny Dzień Dziecka – 1 czerwca
  • Zwyk Bacowski - czerwiec (impreza pasterska)
  • Turniej Piłki Kamieńcowej o Puchar Wójta Gminy Ujsoły - lipiec
  • Koncertowe Lato w Ujsołach - lipiec
  • "Wawrzyńcowe Hudy" – sierpień (impreza folklorystyczna w ramach Tygodnia Kultury Beskidzkiej)
  • Turystyczny Przegląd Piosenki Studenckiej - sierpień
  • Gminne Dożynki - wrzesień
  • Sylwester "Pod Gwiazdami" - 31 grudnia

Legenda[edytuj]

Najbardziej znanym zbójnikiem był Marcin Portasz i to być może właśnie on wraz z kamratami nocował w piwnicach na Muńcole. Dziś zabłąkany turysta może trafić na zbójnickie skarby w tych piwnicach schowane, które tylko w dzień Bożego Ciała stają otworem. A może znajdzie skarby na Zbójnickich Dolinach pod Halą Bieguńską, gdzie niegdyś była chata samego hetmana zbójnickiego Sebastiana Burego?[potrzebny przypis]

Miejscowości wchodzące w skład gminy[edytuj]

Sąsiednie gminy[edytuj]

Jeleśnia, Milówka, Rajcza, Węgierska Górka. Gmina sąsiaduje ze Słowacją.

Przypisy

  1. Stanisław Figiel, Piotr Krzywda: Beskid Żywiecki. Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2006. ISBN 83-89188-59-7.
  2. a b Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  3. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  4. http://www.polskawliczbach.pl/gmina_Ujsoly, w oparciu o dane GUS.