Ulica Wiejska w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ulica Wiejska w Warszawie
Śródmieście Południowe
Ilustracja
Ulica Wiejska przy ul. Matejki, widok w kierunku placu Trzech Krzyży (2013)
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Przebieg
Ikona ulica początek T.svg ul. Piękna
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Jana Matejki
Ikona ulica z prawej.svg ul. Piotra Maszyńskiego
Ikona ulica z prawej.svg ul. Senacka
Ikona ulica z prawej.svg ul. Frascati
Ikona ulica z prawej.svg ul. Bolesława Prusa
Ikona ulica koniec T.svg plac Trzech Krzyży
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Ulica Wiejska w Warszawie
Ulica Wiejska w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ulica Wiejska w Warszawie
Ulica Wiejska w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Ulica Wiejska w Warszawie
Ulica Wiejska w Warszawie
Ziemia52°13′32,1″N 21°01′34,4″E/52,225583 21,026222
Gmach Sejmu z Salą Posiedzeń
Stary Dom Poselski z dobudowanym po wojnie segmentem w kierunku ul. Górnośląskiej

Ulica Wiejska – ulica w warszawskiej dzielnicy Śródmieście, biegnąca od ul. Pięknej do placu Trzech Krzyży.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ulica jest częścią dawnego traktu łączącego Starą Warszawę z książęcym pałacem w Jazdowie[1]. Około połowy XVIII w. dawna droga zaczęła przekształcać się w ulicę prowadzącą od rozdroża Złotych Krzyży (obecnego placu Trzech Krzyży) na południe. W 1770 została uregulowana i otrzymała oficjalną nazwę Wiejska[2]. Wiązała się ona z charakterem okolicy, pełnej pól i ogrodów, przez którą wówczas biegła ulica[2].

Około 1770 były podkomorzy nadworny koronny Kazimierz Poniatowski założył tutaj ogród „Na Górze”, nazwany potem Frascati. Po północnej stronie ul. Książęcej, również dla Poniatowskiego, powstał inny ogród – „Na Książęcem” (obecnie park na Książęcem).

W 1792 u zbiegu z ul. Górnośląską rozpoczęła działaność elegancka podmiejska kawiarnia, Wiejska Kawa[1]. W 1819 Frascati nabył carski komisarz Nikołaj Nowosilcow, który wystawił przy ulicy dwie bliźniacze klasycystyczne kordegardy zaprojektowane przez Jakuba Kubickiego[1]. Wraz z odcinkiem ogrodzenia i parą filarów bramnych te przeznaczone dla dozorcy i szawajcara budynki są najstarszymi zachowanymi elementami zabudowy ulicy[1].

W okresie Królestwa Kongresowego przy Wiejskiej pod nr 11 dom własny wzniósł architekt Antonio Corazzi[1]. W latach 1851–1853 powstały pod nr. 6/8 zabudowania Instytutu Szlacheckiego, którego miejsce po 1863 zajął Aleksandryjsko-Maryjski Instytut Wychowania Panien – żeńska szkoła średnia o antypolskim i rusyfikacyjnym charakterze[3]. Instytut działał do 1915, kiedy to został ewakuowany do Rosji.

W 1863 do ulicy Wiejskiej przeprowadzono od strony Alej Ujazdowskich nową ulicę[3]. Ponieważ prowadziła do Instytutu Szlacheckiego nazwano ją Instytutową (obecnie ul. Matejki)[3].

W 1918 w gmachu dawnego Instytutu Maryjskiego, w którym w czasie I wojny światowej funkcjonował niemiecki Instytut Badania Krwi, umieszczono Sejm RP[4]. Budynek został rozbudowany w latach 1927–1928 o salę obrad Sejmu według projektu Kazimierza Skórewicza, zaś w 1929 o Hotel Sejmowy[4] (obecny Stary Dom Poselski).

Po 1933 rozparcelowano ogrody Frascati, wznosząc na ich miejscu domy mieszkalne oraz, w latach 1933–1939, gmach Izby Przemysłowo-Handlowej według projektu Zdzisława Mączeńskiego[4] (nr 10; w okresie PRL siedziba Ministerstwa Handlu Zagranicznego, obecnie Kancelarii Prezydenta).

W latach 1939–1941 ogrody sejmowe były miejscem egzekucji[5], gmach Izby Przemysłowo-Handlowej zajęła komenda żandarmerii[6], a w budynku Starego Domu Poselskiego stacjonowała niemiecka policja[7]. Podczas powstania warszawskiego Niemcy zburzyli budynki nr 3, 5 i 20 oraz spalili nr 1, 7, 9 i 15[8].

W latach 1946–1949 ulica nosiła nazwę Ignacego Daszyńskiego[9], później powróciła do pierwotnej nazwy[8]. W tym okresie według projektu Bohdana Pniewskiego odbudowano i rozbudowano kompleks budynków Sejmu[8]. Lata 1950–1961 przyniosły realizację zakłócających panoramę okolicy wielkich domów mieszkalnych, w tym wybudowanego u zbiegu z ul. Jana Matejki domu spółdzielni nauczycielskiej według projektu A. Markiewicza. Budynek powstał w miejscu, w którym w latach 1903–1944 działała szkoła dla dziewcząt Jadwigi Kowalczykówny i Jadwigi Jawurkówny (tzw. Szkoła na Wiejskiej)[10]. Pod nr 12a wzniesiono bliźniaczy do nr 12 budynek, w którym znalazła siedzibę Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”[8].

W 1999 naprzeciwko gmachu Sejmu, na rogu ul. Wiejskiej i ul. J. Matejki, odsłonięto pomnik Armii Krajowej i Polskiego Państwa Podziemnego zaprojektowany przez Jerzego Staniszkisa[11].

W I połowie XXI w. wzdłuż ulicy dosadzono nowe sadzonki robinii akacjowej, utrzymując dotychczasowe malownicze zadrzewienie.

W październiku 2015 na ulicy dopuszczono ruch rowerów pod prąd bez wydzielania specjalnego kontrapasa, z wyjątkiem krótkich odcinków przy wjeździe i wyjeździe z odcinka jednokierunkowego pomiędzy ulicami Frascati i Bolesława Prusa. Było to pierwsze tego typu rozwiązanie w Warszawie[12]. W 2018 pod nr 1, przy skrzyżowaniu z ul. Piękną, został oddany do użytku Budynek Komisji Sejmowych[13].

Ważniejsze obiekty[edytuj | edytuj kod]

Inne informacje[edytuj | edytuj kod]

W Warszawie, w dzielnicy Wesoła, istnieje druga ulica o tej samej nazwie[14]. Jest to wynik pozostawienia bez zmian ponad 260 dublujących się nazw ulic i placów po przyłączeniu w 2002 Wesołej do Warszawy[15].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Jarosław Zieliński. Wiejska od 1770 r.. „Stolica”, s. 16, listopad–grudzień 2019. 
  2. a b Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011, s. 189. ISBN 978-83-62189-08-3.
  3. a b c Jarosław Zieliński. Wiejska od 1770 r.. „Stolica”, s. 17, listopad–grudzień 2019. 
  4. a b c Jarosław Zieliński. Wiejska od 1770 r.. „Stolica”, s. 19, listopad–grudzień 2019. 
  5. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 947. ISBN 83-01-08836-2.
  6. Józef Ziemian: Papierosiarze z placu Trzech Krzyży. Łódź: Oficyna Bibliofilów, 1995, s. 15. ISBN 83-86058-33-1.
  7. Tomasz Strzembosz: Akcje zbrojne podziemnej Warszawy 1939-1945. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1983, s. 64. ISBN 83-06-00717-4.
  8. a b c d Jarosław Zieliński. Wiejska od 1770 r.. „Stolica”, s. 20, listopad–grudzień 2019. 
  9. Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1998, s. 380. ISBN 83-86619-97X.
  10. praca zbiorowa, red. Wanda Karpowicz i wsp.: Szkoła na Wiejskiej. Kraków: Znak, 1974.; praca zbiorowa: Szkoła na Wiejskiej. Warszawa: Biblioteka Warszawska, 2007. ISBN 83-88477-85-4.).
  11. 27. Pomnik Armii Krajowej i Polskiego Państwa Podziemnego. W: P. Zuchniewicz: Papieska Warszawa. Warszawa: Centrum Myśli Jana Pawła II,, 2006.
  12. Krzysztof Śmietana. Rowerem pod prąd na Wiejskiej. „Gazeta Stołeczna”, s. 3, 10-11 października 2015. 
  13. Budynek Komisji Sejmowych – betonowa powaga. sztuka-architektury.pl, 4 grudnia 2019. [dostęp 2020-03-21].
  14. Katalog ulic i placów m.st. Warszawy. Załącznik Nr 1 nazw obiektów miejskich Warszawy” oraz zasad zapisu „Katalogu ulic i placów m.st. w sprawie wprowadzenia Prezydenta m.st. Warszawy do Zarządzenia Nr 3800/2013 z dnia 25 stycznia 2013 r. W: Urząd m.st. Warszawy [on-line]. um.warszawa.pl. [dostęp 2020-07-28].
  15. Kwiryna Handke: Zespół Nazewnictwa Miejskiego Warszawy – historia i dokonania, [w:] Śladami nazw miejskich Warszawy. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2012, s. 259. ISBN 978-83-62189-21-2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963, s. 250.