Aleje Ujazdowskie w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Flag of Warsaw.svg Warszawa
Aleje
Ujazdowskie
Śródmieście
Długość: 1,6 km
Aleje Ujazdowskie przy ul. Bagatela
Aleje Ujazdowskie przy ul. Bagatela
Przebieg
Ikona ulica z lewej.svg światła 0 km ul. Bagatela,
ul. Belwederska
Ikona ulica z prawej.svg 560m ul. Agrykola
Ikona ulica z lewej.svg światła 625m al. J.Ch. Szucha,
Trasa Łazienkowska
Ikona ulica plac.svg plac Na Rozdrożu
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 700m ul. Koszykowa
Ikona ulica z lewej.svg 930m al. Róż
Ikona ulica z lewej.svg 1040m ul. Fryderyka Chopina
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 1150m ul. Piękna
Ikona ulica z prawej.svg 1250m ul. Jana Matejki
Ikona ulica z lewej.svg 1440m ul. Wilcza
Ikona ulica plac.svg światła 1600m pl. Trzech Krzyży
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Aleje Ujazdowskie
Aleje Ujazdowskie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Aleje Ujazdowskie
Aleje Ujazdowskie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Aleje Ujazdowskie
Aleje Ujazdowskie
Ziemia 52°13′09″N 21°01′31″E/52,219167 21,025278
Aleje Ujazdowskie przed I wojną światową
Patrol kozaków w Alejach Ujazdowskich w Warszawie w 1905 roku – obraz Stanisława Masłowskiego Wiosna roku 1905 z 1906 roku
Aleje przed 1939. Widok w kierunku placu Trzech Krzyży, w oddali widoczna kopuła kościoła św. Aleksandra
Adolf Hitler odbierający defiladę zwycięstwa wojsk niemieckich w Alejach Ujazdowskich, 5 października 1939

Aleje Ujazdowskie – ulica w Śródmieściu Warszawy stanowiąca fragment Traktu Królewskiego.

Przebieg[edytuj]

Aleje Ujazdowskie zaczynają się skrzyżowaniem z ulicą Bagatela, a kończą na placu Trzech Krzyży. Znajdują się w komunikacyjnym ciągu następujących ulic: Aleje Ujazdowskie – Nowy ŚwiatKrakowskie Przedmieście

Obecnie na całej swojej długości jest to szeroka aleja o dwóch pasach ruchu w każdą stronę, rozdzielonych podwójną linią ciągłą. Wzdłuż całej alei wytyczona jest droga dla rowerów.

Historia[edytuj]

Pierwsze wzmianki o ulicy prowadzącej do Ujazdowa (Jazdowa) pochodzą z 1659[1]. W latach 1724–1731 z polecenia króla Augusta II wytyczona została tzw. Droga Kalwaryjska prowadząca od dzisiejszego placu Trzech Krzyży do Grobu Chrystusa niedaleko Zamku Ujazdowskiego, stając się zaczątkiem dzisiejszych Alej. Wzdłuż drogi krzyżowej wzniesiono 28 kaplic zaprojektowanych przez Joachima Daniela Jaucha[2].

W drugiej połowie XVIII wykonane z nietrwałych materiałów kaplice uległy zniszczeniu, a Droga Kalwaryjska przekształciła się w Aleje Ujazdowskie[2].

W roku 1827 powstała Dolina Szwajcarska, szybko stając się popularnym miejscem spotkań i imprez masowych. W 1857 przy ulicy zapalono pierwsze latarnie gazowe, zaś w 1879 rozpoczęto jej kanalizowanie. W latach 1893–1896 po wschodniej stronie ulicy, pomiędzy ul. Piękną i placem Na Rozdrożu, urządzono park Ujazdowski[3]

Druga połowa XIX wieku to początek zabudowy willowej i pałacowej w Alejach – powstały wówczas liczne siedziby arystokracji i przemysłowców. Po I wojnie światowej znalazło tu miejsce wiele poselstw i ambasad.

W 1881 poprowadzono Alejami linię tramwaju konnego, a w 1908 – tramwaju elektrycznego. Cechą charakterystyczną Alej Ujazdowskich był nietypowy dla Warszawy sposób ułożenia torowiska. Pomimo szerokości jezdni wynoszącej 14 metrów na całej długości Alej ułożono je nie pośrodku jezdni, ale przy chodnikach[4].

5 października 1939 Adolf Hitler przyjął w Alejach Ujazdowskich dwugodzinną defiladę zwycięstwa oddziałów niemieckich. Trybunę honorową dla kanclerza III Rzeszy ustawiono na na wysokości wylotu ulicy Chopina (po stronie parku Ujazdowskiego). Była to jedyna wizyta Adolfa Hitlera w okupowanej Warszawie[5].

W czasie okupacji ulica znalazła się w obrębie dzielnicy niemieckiej. Dwukrotnie zmieniano jej nazwę. W maju 1940 Aleje zostały przemianowane na Lindenallee (aleję Lipową), a 6 października 1940 na Siegestrasse (ulicę Zwycięstwa)[6]. Nazwa nawiązywała do niemieckiego zwycięstwa nad Polską w 1939[7]. Zmianie nazwy towarzyszyła defilada oddziałów Wehrmachtu, SS i policji, odebrana przez generalnego gubernatora Hansa Franka i feldmarszałka Wilhelma Lista[6]. W kwietniu 1942 ulicą zaczęła kursować przeznaczona wyłącznie dla Niemców nowo uruchomiona okólna linia tramwajowa „O” łącząca najważniejsze punkty Śródmieścia[8].

1 lutego 1944 w Alejach Ujazdowskich miał miejsce udany zamach na Dowódcę SS i Policji na dystrykt warszawski, Franza Kutscherę.

Zabudowa ulicy uległa poważnym zniszczeniom w czasie powstania warszawskiego. Jej odbudowa trwała do 1955, nie była jednak dokładna. Powstało osiedle Latawiec, a wiele budynków w rejonie ulicy Koszykowej i placu Na Rozdrożu oraz ulic: Pięknej i Matejki nie zostało odbudowanych.

Po śmierci Józefa Stalina w 1953, na odcinku pomiędzy placem Trzech Krzyży a ulicą Koszykową, Aleje przemianowano na Aleję Stalina. Starą nazwę przywrócono w 1956[9].

W związku z budową w latach 1971–1974 Trasy Łazienkowskiej pod ulicą przebito tunel o długości 46 metrów[10].

W 1994 Trakt Królewski w Warszawie wraz z historycznym zespołem miasta i Wilanowem został uznany za pomnik historii[11].

Najważniejsze obiekty[edytuj]

Obiekty nieistniejące[edytuj]

Przypisy

  1. Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011, s. 187. ISBN 978-83-62189-08-3.
  2. a b Aleksander Gieysztor, Janusz Durko: Warszawa. Jej dzieje i kultura. Warszawa: Arkady, 1980, s. 200. ISBN 83-213-2958-6.
  3. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 619. ISBN 83-01-08836-2.
  4. Henryk Janczewski: Warszawa. Geneza i rozwój inżynierii miejskiej. Warszawa: Arkady, 1971, s. 292.
  5. Tomasz Szarota: Okupowanej Warszawy dzień powszedni. Warszawa: Czytelnik, 2010, s. 21. ISBN 978-83-07-03239-9.
  6. a b Andrzej Krzysztof Kunert: Pamięć II wojny światowej w nazewnictwie ulic Warszawy [w:] Śladami nazw miejskich Warszawy. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2012, s. 65. ISBN 978-83-62189-21-2.
  7. Andrzej Krzysztof Kunert: Pamięć II wojny światowej w nazewnictwie ulic Warszawy [w:] Śladami nazw miejskich Warszawy. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2012, s. 68. ISBN 978-83-62189-21-2.
  8. Warszawskie tramwaje elektryczne 1908–1998. Cz. II. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1998, s. 124. ISBN 83-907574-00.
  9. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 911. ISBN 83-01-08836-2.
  10. Wszystko o Trasie „Ł”. Wywiad z Wiesławem Rososińskim. „Stolica”. 27, s. 3, 7 lipca 1974. 
  11. Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 r. w sprawie uznania za pomnik historii (M.P. z 1994 r. Nr 50, poz. 423).