Bystrzyca Kłodzka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bystrzyca Kłodzka
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Panorama Bystrzycy Kłodzkiej
Herb
Herb
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Powiat

kłodzki

Gmina

Bystrzyca Kłodzka

Data założenia

XI wiek

Prawa miejskie

przed 1319 r.[1]

Burmistrz

Renata Surma

Powierzchnia

10,74 km²

Wysokość

330–385 m n.p.m.

Populacja (31.12.2021)
• liczba ludności
• gęstość


9773[2]
910,0 os./km²

Strefa numeracyjna

74

Kod pocztowy

57-500

Tablice rejestracyjne

DKL

Położenie na mapie gminy Bystrzyca Kłodzka
Mapa konturowa gminy Bystrzyca Kłodzka, w centrum znajduje się punkt z opisem „Bystrzyca Kłodzka”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Bystrzyca Kłodzka”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Bystrzyca Kłodzka”
Położenie na mapie powiatu kłodzkiego
Mapa konturowa powiatu kłodzkiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Bystrzyca Kłodzka”
Ziemia50°17′58″N 16°39′12″E/50,299444 16,653333
TERC (TERYT)

0208064

SIMC

0983899

Urząd miejski
pl. Wolności 1
57-500 Bystrzyca Kłodzka
Strona internetowa
BIP
Nysa Kłodzka w Bystrzycy Kłodzkiej
Rynek w Bystrzycy Kłodzkiej
Mały Rynek w Bystrzycy Kłodzkiej

Bystrzyca Kłodzka (wymowa i; niem. Habelschwerdt, dial. Hoabeschwerde[potrzebny przypis], cz. Kladská Bystřice) – miasto w południowo-zachodniej Polsce, w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Bystrzyca Kłodzka. Historycznie było położone w hrabstwie kłodzkim.

Bystrzyca Kłodzka leży w Rowie Górnej Nysy, przy ujściu Bystrzycy do Nysy Kłodzkiej. Jedno z najważniejszych miast krainy historycznej zwanej ziemią kłodzką[3].

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto miało 10 047 mieszkańców[4].

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Góry Bystrzyckie (Sudety).

Bystrzyca Kłodzka (przy współrzędnych 50°17′N 16°38′E/50,283333 16,633333) leży w południowej części województwa dolnośląskiego, w południowej części powiatu kłodzkiego, w środkowej części gminy Bystrzyca Kłodzka.

Trzecie co do liczby ludności miasto po Nowej Rudzie powiatu kłodzkiego, leży w południowej części historycznego hrabstwa kłodzkiego, u ujścia rzeki Bystrzycy do Nysy Kłodzkiej, na wysokości ok. 340–370 m n.p.m., w Obniżeniu Bystrzycy Kłodzkiej, stanowiącym oś Rowu Górnej Nysy, pomiędzy Górami Bystrzyckimi na zachodzie, a Wysoczyzną Idzikowską na wschodzie[5].

Od Kłodzka, stolicy powiatu miasto jest oddalone o 17,6 km[6]. Bystrzyca Kłodzka na północy graniczy z Zabłociem i Starym Waliszowem, Starą Bystrzycą na zachodzie, Długopolem Dolnym i Wilkanowem na południu i Pławnicą na wschodzie[5].

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Bystrzyckie stare miasto znajdujące się w centrum miasta znajduje się na wąskiej ostrodze umiejscowionej w widłach obu rzek przepływających przez Bystrzycę Kłodzką. Na niej na wysokości ok. 360 m n.p.m. rozplanowano miasto średniowieczne. Zbocza jej opadają bardzo stromo w kierunku południowym i wschodnim, miejscami skalnymi urwiskami. Są to pozostałości po plejstoceńskiej terasie nadrzecznej o wysokości do 20 m. Przeciwległy brzeg, tzw. Góra Parkowa jest ukształtowana w podobny sposób. Sprawia to, że Bystrzyca Kłodzka posiada jedną z najpiękniejszych panoram miejskich, prezentującą ciekawy styl zabudowy tarasowej, szczególnie oglądaną z prawego brzegu Nysy Kłodzkiej[7].

Bystrzyca Kłodzka leży na klimatycznej strefie przejściowej, z niewielką przewagą klimatu kontynentalnego[8]. Średnia temperatura roku wynosi 7,4 °C, z kolei roczna amplituda sięga 19,3 °C[9]. Opady atmosferyczne zamykają się w granicach 790 mm[10].

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Flora[edytuj | edytuj kod]

Roślinność naturalna Bystrzycy Kłodzkiej należy do Działu Sudeckiej Krainy Podgórza Okręgu Środkowosudeckiego. Jest ona typowa dla pogórza Sudeckiego. W lasach występują elementy środkowoeuropejskie takie jak buk, klon zwyczajny i lipa szerokolistna. Obecnie większość lasów grądowych przekształcono w łąki, pola i parki, zaś lasy mieszane tworzą zadrzewienie izolowanych wzniesień lub obrzeży obniżeń. Do najbardziej charakterystycznych okazów pierwotnej flory ziemi bystrzyckiej należy pełnik europejski[11].

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Fauna nie różni się w znacznie od innych regionów pozagórskich. Przeważają na tym terenie gatunki środkowoeuropejskie. Występują również gatunki górskie takie jak: traszka górska i salamandra plamista. Pospolite są gatunki drobniejsze, zwłaszcza gryzoni, jak nornik zwyczajny, ryjówka aksamitna, czy kret. Można także spotkać koszatkę leśną oraz jeża europejskiego i zająca szaraka. Z ptaków do najczęściej występujących w mieście gatunków należą: wróblowate, gołębie, kosy i szpaki[12].

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość w Kotlinie Kłodzkiej otrzymała swoją nazwę w nawiązaniu do położenia nad „bystrą” wodą, ponieważ słowo Bystrzyca oznacza rwący górski potok[13]. Nazwa ta wskazuje na ścisły związek osady z rzeką, szczególnie często występujący w nazwach miejscowości w Czechach i na Słowacji, stąd pojawiła się teoria, że założycielami miasta byli osadnicy pochodzący zza Przełęczy Międzyleskiej. Poglądu tego nie można jednak zweryfikować, ponieważ jeszcze w XII w. Polacy i Czesi posługiwali się wspólnym językiem[14].

Obecna nazwa miejscowości wprowadzona w 1945 i zatwierdzona w 1946[15] nawiązuje do czeskiej nazwy Bystrice po raz pierwszy wzmiankowanej w 1369 r.[16]. Niemiecka nazwa Bystrzycy Kłodzkiej – Habelschwerdt pojawia się po raz pierwszy w dokumentach z 1319 r. Nazwę niemiecką tłumaczy się na dwa sposoby, co wynika z braku źródeł dotyczących jego początków[17]:

  • Pierwszy nawiązuje do położenia miasta na tarasowym wzgórzu, znajdującym się u zbiegu dwóch rzek, w związku z tym wywodzić by się ona miała od słów: Hügel, co oznacza wzgórze, pagórek oraz Werder, co jest określeniem kępy na podmokłym terenie albo rzece (ostrów).
  • Z kolei druga teoria ma odnosić pochodzenie nazwy od konkretnej osoby:
    • Gaweł z Lemberku – pochodził z Lwówka Śląskiego i w XIII w. był kasztelanem kłodzkim Wacława I, któremu przypisuje się założenie miasta[18][16].
    • Habel – według legendy żył w czasach przedchrześcijańskich i miał być wartownikiem strzegącym bezpieczeństwa drogi biegnącej wzdłuż Nysy Kłodzkiej. Jego potomkami miał być jeden z bystrzyckich rodów mieszczańskich[19]. Najprawdopodobniej imię postaci jest zniemczeniem czeskiej formy imienia Gaweł (Havel)[16].

Symbole miasta[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Herb Bystrzycy Kłodzkiej.

Jedynym symbolem miasta jest herb, przedstawiający srebrnego lwa wspiętego w prawo, ze złotą koroną na głowie, z otwartym pyskiem, z podniesionym i rozwidlonym ogonem, ze złotymi pazurami, umieszczonego w czerwonym polu tarczy[20].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Mury obronne z początku XIV wieku

W XI wieku osada czeska, na miejscu lub obok której rycerz Havel (Gaweł) z Lemberka założył w XIII wieku miejscowość dla kolonistów niemieckich o nazwie Hawelswerde („Kępa Gawłowa”)[16]. W 1319 występuje już ona jako miasto zaliczane do rzędu miast królewskich[1], szybko stała się ważnym ośrodkiem rzemieślniczym[21].

Od 1381 r. miasto posiadało szpital ulokowany za murami miejskimi[22]. Władysław Dziewulski szacuje liczbę mieszkańców miasta i przedmieść za murami w XV wieku na ok. 1000 osób[24]. Od 1336 r. dokumenty potwierdzają istnienie rady miejskiej, wcześniej miasto rządzone było przez wójta[23], którym od 1319 r.[25] na mocy przywileju Jana Luksemburczyka w uznaniu za ufortyfikowanie miasta byli spadkobiercy Jakuba Rückera[1].

W 1429 zdobyte i zniszczone przez taborytów[21]. Wraz z resztą ziemi kłodzkiej została wykupiona w 1454 r. przez regenta królestwwa Czech, Jerzego z Podiebradów i stało się częścią nowoutworzonego Hrabstwa Kłodzkiego[21]. W czasie wojny domowej o koronę czeską między Jerzym z Podiebradów a antykrólem Maciejem Korwinem w 1469 r. miasto musiało zapłacić okup wojskom Korwina[26]. W tym samym roku miasto zostało zdobyte przez wojska Wrocławia – głównego gracza opozycji antyhusyckiej – i nyskie biskupa wrocławskiego i spalone[21].

Po wojnach husyckich nastąpił ponowny rozwój miasta[26]. W 1473 r. książę ziębicki i hrabia kłodzki Henryk I Starszy z Podiebradów nadał Bystrzycy prawo mili[26]. W 1475 miasto zostało znacznie zniszczone przez wielki pożar[27]. Szybkiej odbudowie i rozkwitowi miasta pomógł rozwój sukiennictwa i płóciennictwa[28]. W 1522 miasto było przeważająco protestanckie, skutkiem czego w 1545 proboszcz katolicki opuścił miasto[27]. Było ośrodkiem radykalnych ruchów religijnych i społecznych, szwenkfeldystów, anabaptystów i huterytów. Przebywali tu osobiście Kaspar Schwenkfeld, Fabian Eckel, Jakob Hutter i Peter Riedemann[27]. Sukcesywnie usankcjonowany listem majestatycznym luteranizm przejmował wyznawców innych konfesji i po 1540 stanowił większość wśród mieszkańców miasta. W 1548 na mocy edyktu cesarskiego wyganano anabaptystów, których udali się do Prus i na Morawy[29]. W roku tym powstała gmina ewangelicka z pastorem J. Tyrannem z Ząbkowic Śląskich, która w 1564 r. przejęła kościół parafialny[26]. W 1514 r. miasto zyskało wodociąg[26], w 1541 zakończono budowę nowego ratusza, w latach 1556–1566 wybrukowano rynek[30].

Po wykupie hrabstwa kłodzkiego przez cesarza w 1567 r. miasto znalazło się pod bezpośrednim panowaniem Habsburgów[31]. W 1617 rada miejska wykupiła na trwałe urząd wójtowski i przywilej sądowniczy[31]. U progu wojny trzydziestoletniej miasto liczyło 2 tys. mieszkańców[32].

U progu wojny trzydziestoletniej miasto liczyło 2 tys. mieszkańców[32]. W czasie wojny było wielokrotnie plądrowane przez wojska walczących stron, nakładające nań kontrybucje i karzące mieszczan niewłaściwego w danej chwili wyznania. Miasto było oblegane przez powstańców chłopskich pod dowództwem sołtysa Wolffa z Długopola Dolnego[33]. Rebelia została krwawo stłumiona przez sześciotysięczny oddział lisowczyków[28][33]. W 1622 dokonano przymusowej rekatolizacji miasta, co doprowadziła do kolejnego odpływu ludności tym razem do Rzeczpospolitej[34]. Pod koniec wojny, w 1646 r. wojska szwedzkie zajęły i splądrowały miasto. Wkrótce cesarska załoga Kłodzka podpaliła je, aby wyprzeć z niego Szwedów[34]. W 1663 miasto miało 1350 mieszkańców[35]. Pożary niszczyły miasto także w latach 1703, 1753, 1763[36], 1800, 1823[37][39]. W 1719 na Rynku otwarto urząd pocztowy[35].

W skutek I wojny śląskiej i pokój wrocławskiego przeszło we władanie Królestwa Prus. W latach 1778–1779, w czasie wojny o sukcesję bawarską, wojska austriackie kilkakrotnie zajmowały i łupiły miasto[40]. 17 stycznia 1779 dowodzeni przez feldmarszałka Dagoberta Sigmunda von Wurmsera Austriacy w pięciu kolumnach wkroczyli niespodziewanie na ziemię kłodzką, z czego dwie kolumny zaatakowały miasto. Wojska Wurmsera zdobyły Bystrzycę Kłodzką, biorąc wielu jeńców, w tym księcia generała Adolfa z Hesji-Philippsthal-Barchfeld, 24 oficerów i 714 żołnierzy. W ręce Austriaków wpadły też trzy działa i siedem sztandarów[41][42][43].

W latach 1818–1975 Bystrzyca była siedzibą powiatu bystrzyckiego. W drugiej połowie XIX w. zaczął rozwijać się przemysł zapałczany. Powstały 3 fabryki zapałek[44]. W 1870 zasypano fosę miejską oraz rozebrano lub zabudowano dawne mury miejskie[45]. W 1875 miasto uzyskało połączenie kolejowe z Kłodzkiem[46] i Międzylesiem. W 1939 miasto liczyło 7 tys. mieszkańców[47]. W 1945 miasto zostało włączone do Polski; polską nazwę miasta oparto na przedlokacyjnej nazwie czeskiej. Dotychczasową ludność wysiedlono do Niemiec. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego. W 1992 miasto miało 12 tysięcy mieszkańców[48]. W maju 2008 roku, na patrona miasta przyjęto świętego Floriana[49].

Przynależność państwowa[edytuj | edytuj kod]

Okres Państwo Zwierzchność Jednostka administracyjna Status miasta
XI w.-1093 Flag of Bohemia.svg Królestwo Czech ziemia kłodzka osada Bystrzyca
1093–1102 Polska Państwo Polskie ziemia kłodzka osada Bystrzyca
1102–1198 Flag of Bohemia.svg Państwo Czeskie ziemia kłodzka osada Bystrzyca
1198–1253/1278 Flag of Bohemia.svg Królestwo Czeskie ziemia kłodzka osada Bystrzyca
1278–1290 Herb wroclaw.svg księstwo wrocławskie ziemia kłodzka osada Bystrzyca
1290–1319 Flag of Bohemia.svg Królestwo Czeskie ziemia kłodzka osada Bystrzyca
1319–1327 Flag of Bohemia.svg Królestwo Czeskie ziemia kłodzka miasto Bystrzyca
1327–1335 Herb wroclaw.svg Księstwo Wrocławskie ziemia kłodzka miasto Bystrzyca
1335–1336 Flag of Bohemia.svg Królestwo Czeskie ziemia kłodzka miasto Bystrzyca
1336–1341 POL księstwo ziębickie COA.svg księstwo ziębickie Królestwo Czeskie ziemia kłodzka miasto Bystrzyca
1341–1378 Flag of Bohemia.svg Królestwo Czeskie ziemia kłodzka miasto Bystrzyca
1378–1388 Moravia.svg Margrabstwo Moraw Królestwo Czeskie ziemia kłodzka miasto Bystrzyca
1388–1397 Flag of Bohemia.svg Królestwo Czeskie ziemia kłodzka miasto Bystrzyca
1397–1402 Party per pale demo.svg POL województwo śląskie II RP COA.svg Księstwo opawsko-raciborskie Królestwo Czeskie ziemia kłodzka miasto Bystrzyca
1402–1459 Flag of Bohemia.svg Królestwo Czeskie ziemia kłodzka miasto Bystrzyca
1459–1567 POL Hrabstwo kłodzkie COA.svg Hrabstwo Kłodzkie Królestwo Czeskie miasto Bystrzyca
1567–1742 Cesarstwo Austrii Monarchia Habsburgów Hrabstwo Kłodzkie miasto Bystrzyca
1742–1816 Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Królestwo Prus Kamera wrocławska, departament wrocławski, powiat kłodzki miasto Bystrzyca
1816–1818 Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Królestwo Prus prowincja śląska, rejencja dzierżoniowska, powiat kłodzki miasto Bystrzyca
1818–1820 Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Królestwo Prus prowincja śląska, rejencja dzierżoniowska, powiat bystrzycki miasto Bystrzyca
1820–1871 Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Królestwo Prus prowincja śląska, rejencja wrocławska, powiat bystrzycki miasto Bystrzyca
1871–1918 Flag of the German Empire.svg Rzesza Niemiecka Królestwo Prus, prowincja śląska, rejencja wrocławska, powiat bystrzycki miasto Bystrzyca
1918–1919 Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Rzesza Niemiecka land Prusy, prowincja śląska, rejencja wrocławska, powiat bystrzycki miasto Bystrzyca
1918–1933 Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Rzesza Niemiecka land Prusy, prowincja Dolny Śląsk, rejencja wrocławska, powiat bystrzycki miasto Bystrzyca
1933–1938 Flag of Germany 1933.svg Rzesza Niemiecka land Prusy, prowincja Dolny Śląsk, rejencja wrocławska, powiat bystrzycki miasto Bystrzyca
1938–1941 Flag of Germany 1933.svg Rzesza Niemiecka land Prusy, prowincja śląska, rejencja wrocławska, powiat bystrzycki miasto Bystrzyca
1941–1945 Flag of Germany 1933.svg Rzesza Niemiecka land Prusy, prowincja Dolny Śląsk, rejencja wrocławska, powiat bystrzycki miasto Bystrzyca
1945–1946 Polska Rzeczpospolita Polska Okręg II (Dolny Śląsk), powiat bystrzycki miasto powiatowe
1946–1950 Polska Rzeczpospolita Polska województwo wrocławskie, powiat bystrzycki miasto powiatowe, gmina miejsko-wiejska
1950–1952 Polska Rzeczpospolita Polska województwo wrocławskie, powiat bystrzycki miasto powiatowe, gmina miejsko-wiejska
1952–1954 Polska Polska Rzeczpospolita Ludowa województwo wrocławskie, powiat bystrzycki miasto powiatowe, gmina miejsko-wiejska
1954–1973 Polska Polska Rzeczpospolita Ludowa województwo wrocławskie, powiat bystrzycki miasto powiatowe
1973–1975 Polska Polska Rzeczpospolita Ludowa województwo wrocławskie, powiat bystrzycki miasto powiatowe, gmina miejsko-wiejska
1975–1990 Polska Polska Rzeczpospolita Ludowa województwo wałbrzyskie gmina miejsko-wiejska
1990–1998 Polska Rzeczpospolita Polska województwo wałbrzyskie, rejon bystrzycki gmina miejsko-wiejska
od 1999 Polska Rzeczpospolita Polska województwo dolnośląskie, powiat kłodzki gmina miejsko-wiejska


Architektura i urbanistyka[edytuj | edytuj kod]

Układ urbanistyczny[edytuj | edytuj kod]

Bystrzyca Kłodzka w pełni zachowała swój układ urbanistyczny wywodzący się z czasów średniowiecznych, który należy do jednych z najciekawszych zespołów na Śląsku[50]. Wynika to z faktu, że miasto lokowano na surowym korzeniu oraz na specyficznym terenie, przez co od samego początku uzyskało ostateczne, optymalne rozplanowanie. Miasto zajmuje spłaszczenie na ostrodze stromo opadającej w kierunku zakola Nysy Kłodzkiej, u jej spływu z Bystrzycą Łomnicką. Kształt miasta zbliżony był do zniekształconego owalu. O oryginalności układu przesądza kilka czynników[51]:

  • kościół parafialny zlokalizowano w najwyżej położonym punkcie miasta, a nie, jak kazała tradycja w pobliżu rynku.
  • w najniższej części osady, ale za to na cyplu ostrogi zbudowano obronne wójtostwo,
  • rynek uzyskał kształt zbliżony do trapezu, wytyczono go w rozmiarze 62 X 108 m,
  • poza miastem znajdował się szpital z kaplicą i przytułkiem oraz szpital zakaźny, młyny, folwarki, a także kaplica św. Floriana.

Ze względu na usytuowanie miasta na wysokim brzegu jego zabudowa ukształtowała się tarasowo, tworząc niepowtarzalną panoramę, a wiele uliczek i zaułków łączących okolice rynku z dolinami obu rzek zbudowano w postaci stromych przejść, niekiedy wiodących po kamiennych stopniach[51].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Zabytki w Bystrzycy Kłodzkiej.

Miasto pomimo wielu pożarów, zniszczeń wojennych oraz powodzi zachowało poza cennym układem urbanistycznym także liczny i cenny zespół zabytkowych budowli, do których zaliczyć można[52]:

Polityka i administracja[edytuj | edytuj kod]

Urząd Miasta i Gminy Bystrzyca Kłodzka
Starostwo Powiatowe w Kłodzku, delegatura w Bystrzycy Kłodzkiej
Komisariat policji w Bystrzycy Kłodzkiej

Władze miasta[edytuj | edytuj kod]

Bystrzyca Kłodzka ma status gminy miejsko-wiejskiej.

Burmistrzowie Bystrzycy Kłodzkiej (od 1990)[53]:

Miasto jest siedzibą gminy. W Bystrzycy Kłodzkiej znajdują siedziby prokuratury rejonowej, Urzędu Stanu Cywilnego, Rejonowego Urzędu Pracy, Urzędu Skarbowego oraz oddział zamiejscowy Starostwa Powiatowego w Kłodzku[54].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Piramida wieku mieszkańców Bystrzycy Kłodzkiej w 2014 roku.
Piramida wieku Bystrzyca Klodzka.png

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Dawne Bystrzyckie Zakłady Przemysłu Zapałczanego

Bystrzyca Kłodzka jest ośrodkiem przemysłu drzewnego, papierniczego, zapałczanego, spożywczego. W mieście istnieje kilka zakładów przemysłowych, które dają zatrudnienie mieszkańcom miasta i okolic. Od 2007 r. na terenie miasta istnieje podstrefa Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej „Invest-Park”. Podstrefa Bystrzyca Kłodzka obejmuje obszar o powierzchni 2,7 ha. Teren podstrefy jest w całości terenem niezabudowanym, co stwarza dogodne warunki do kształtowania zabudowy. Przedsiębiorcy inwestujący na proponowanych terenach należących do WSSE mają możliwość uzyskania zwolnienia z podatku od nieruchomości.

Oprócz tego w mieście istnieje wiele sklepów, punktów usługowych, serwisowych, stacje benzynowe, serwisy samochodowe, hurtownie, kilka restauracji, hotel, posterunek policji, szpital i urząd pocztowy.

Transport[edytuj | edytuj kod]

W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

Przez miasto przebiega też linia kolejowa Kłodzko – Międzylesie. Istnieją dwie stacje kolejowe: Bystrzyca Kłodzka i Bystrzyca Kłodzka Przedmieście.

Przewozy autobusowe w mieście i okolicach zapewnia lokalny oddział PKS Kłodzko. Zapewnia on połączenia z: Kłodzkiem, Wrocławiem, Lądkiem, Stroniem Śląskim, Polanicą, Kudową, Nową Rudą oraz Międzylesiem[potrzebny przypis].

Szkolnictwo[edytuj | edytuj kod]

W Bystrzycy Kłodzkiej mieści się 6 szkół:

  • Liceum Ogólnokształcące im. Powstańców Śląskich[55],
  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Józefa Bema w Zespole Szkół Ogólnokształcących[56],
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Obrońców Warszawy[57],
  • Technikum oraz I stopniowa Szkoła Branżowa w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych[58].

Znajdują tu się również 3 przedszkola:

  • Przedszkole nr 1,
  • Przedszkole nr 2,
  • Przedszkole Bystrzaki.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W 1960 roku Kazimierz Kutz realizował tutaj plenerowe zdjęcia do swego filmu Nikt nie woła[59].

W Bystrzycy Kłodzkiej kręcono sceny do filmów i seriali[potrzebny przypis]:

W Bystrzycy Kłodzkiej znajduje się także basen ulokowany na Górze Parkowej. Znajduje się tu także jedyne w Polsce Muzeum Filumenistyczne. Co roku w dniach 2–3 maja odbywa się jarmark floriański, bardziej znany jako Dni miasta. Zapraszane są gwiazdy estrady polskiej i zagranicznej, a oprócz tego są stragany, gry i zabawy oraz atrakcje dla najmłodszych.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Bystrzycy funkcjonują dwa kluby sportowe z dziedziny piłki ręcznej i piłki nożnej:

  • Krokus Bystrzyca Kłodzka (piłka ręczna II liga)
  • Polonia Bystrzyca Kłodzka (piłka nożna A Klasa)

Wcześniej był organizowany przed dniami miasta wyścig rowerowy na Górze Floriańskiej o puchar Burmistrza Bystrzycy. Co roku jest organizowany bieg bystrzycki, którego trasa prowadzi przez większość miasta.

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Współpraca zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

Miasto Bystrzyca Kłodzka współpracuje z pięcioma gminami z Czech, Niemiec, Francji, Hiszpanii oraz Polski. Są to miejscowości[64]:

  • Uście nad Orlicą – miasto położone w Czechach na wysokości 347 m n.p.m. Liczy nieco ponad 16 tysięcy mieszkańców. Umowa partnerska z Usti nad Orlicą została podpisana 18 maja 1994 roku.
  • Alcaniz – miasto położone w Hiszpanii w prowincji Saragossa. Liczy ponad 60 tysięcy mieszkańców. Umowa partnerska pomiędzy Alcaniz a Bystrzycą została podpisana 16 listopada 1999 roku.
  • Laissey – niewielka miejscowość położona w regionie Franche-Comté we Francji. Liczy zaledwie 500 mieszkańców. Umowa pomiędzy Laissey a Bystrzycą zawarta została 1 grudnia 2000 roku.
  • Amberg – miasto położone w Niemczech w landzie Bawaria. Miasto liczy ponad 44 tysiące mieszkańców i jest ważnym ośrodkiem przemysłowym. Umowa partnerska między obydwoma miastami została podpisana 18 października 2001 roku.
  • Kaźmierz – gmina w zachodniej Wielkopolsce, położona 30 km od Poznania. Liczy niespełna 7000 mieszkańców. Umowa pomiędzy Kaźmierzem a Bystrzycą została podpisana 10 listopada 1995 roku.
  • Massa Martana – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Umbria, w prowincji Perugia. Według danych na rok 2004 gminę zamieszkuje 3537 osób.

Oprócz umów partnerskich z gminami zagranicznymi miasto Bystrzyca Kłodzka jest członkiem stowarzyszeń o randze ogólnopolskiej. Są to:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Bartnik 1992 ↓, s. 7.
  2. Stan, ruch naturalny i wędrówkowy ludności w roku według podziału administracyjnego, stan w dniu 31.12.2021, Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2022-09-03] (pol.).
  3. Hasło: Bystrzyca Kłodzka, [w:] Encyklopedia Popularna PWN, Warszawa 2008.
  4. Wyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-12].
  5. a b Kotlina Kłodzka. Mapa turystyczna, 1:10 000, wyd. Eko-Graf, Wrocław 1997.
  6. Dane na podstawie lokalizatora internetowego „Zumi.pl”.
  7. Staffa 1993 ↓, s. 64.
  8. A. Schmuck, Regiony termiczne województwa wrocławskiego, „Czasopismo Geograficzne”, 28: 1957, s. 3–4.
  9. P. Migoń, Ziemia Kłodzka. Przewodnik, Wrocław 1996, s. 19–20.
  10. Charakterystyka gminy. Informacje ogólne o gminie Bystrzyca Kłodzka, informacja na oficjalnej stronie miasta i gminy Bystrzyca Kłodzka (dostęp: 2011-04-27).
  11. Staffa 1993 ↓, s. 22–23.
  12. Środowisko. Informacje ogólne o gminie Bystrzyca Kłodzka, informacja na oficjalnej stronie miasta i gminy Bystrzyca Kłodzka [data dostępu: 2011-04-27].
  13. J. Miodek, Słownik ojczyzny polszczyzny, Wrocław 2002, s. 82.
  14. Ruchniewicz i Rosik Wiszewski ↓, s. 21.
  15. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85).
  16. a b c d Bartnik 1992 ↓, s. 8.
  17. Ruchniewicz i Rosik Wiszewski ↓, s. 23.
  18. Ruchniewicz i Rosik Wiszewski ↓, s. 24.
  19. F. Volkmer, Geschichte der Stadt Habelschwerdt, Habelschwerdt 1987, s. 3.
  20. Statut Miasta i Gminy Bystrzyca Kłodzka, Część 1, § 4. 1.
  21. a b c d Bartnik 1992 ↓, s. 19.
  22. Bartnik 1992 ↓, s. 14.
  23. a b Bartnik 1992 ↓, s. 16.
  24. Dla porównania Wrocław w tym czasie miał 14 tys., Świdnica 6 tys. a Kłodzko 3 tys.[23]
  25. Dokument wystawiający przywilej jest pierwszą wzmianką pisemną w historii miasta.
  26. a b c d e Staffa 1993 ↓, s. 66.
  27. a b c Bartnik 1992 ↓, s. 20.
  28. a b Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas, Dolny Śląsk – przewodnik, Warszawa: Sport i Turystyka, 1977, s. 143–144.
  29. Bartnik 1992 ↓, s. 21.
  30. Bartnik 1992 ↓, s. 22–23.
  31. a b Bartnik 1992 ↓, s. 22.
  32. a b Bartnik 1992 ↓, s. 23.
  33. a b Bartnik 1992 ↓, s. 24–25.
  34. a b Bartnik 1992 ↓, s. 26.
  35. a b Bartnik 1992 ↓, s. 27.
  36. Staffa 1993 ↓, s. 68.
  37. Bartnik 1992 ↓, s. 34.
  38. Bartnik 1992 ↓, s. 34–35.
  39. Niszczący pożar z 1800 został opisany we wspomnieniach podróżującego Johna Q. Adamsa, późniejszego prezydenta USA[38].
  40. Henryk Grzybowski. Zajazd na Bystrzycę Kłodzką w czasie wojny o sukcesję bawarską 22 października 1778. „Ziemia Kłodzka”. 2013 (nr 227), s. 22–23, czerwiec 2013. Wydawnictwo Ziemia Kłodzka. ISSN 1234-9208. OCLC 499751393. 
  41. Grzybowski i Bateria nad Pasterką – zapomniana kłodzka fortyfikacja 2013 ↓, s. 8.
  42. Karl Heinrich Siegfried Rödenbeck, Tagebuch oder Geschichtskalender aus Friedrich’s des Großen Regentenleben: (1740–1786) mit historischen und biographischen Anmerkungen zur richtigen Kenntniß seines Lebens und Wirkens in allen Beziehungen. Enthaltend die Jahre 1770 bis 1786, Plahn, 1842, s. 194–195 [dostęp 2020-04-28] (niem.).
  43. Feldmarschall Graf von Wurmser, www.napoleon-online.de [dostęp 2020-04-28].
  44. Bartnik 1992 ↓, s. 37.
  45. Bartnik 1992 ↓, s. 38.
  46. Wojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyk Warszawa 1983 ISBN 83-217-2329-2, s. 92.
  47. Bartnik 1992 ↓, s. 41.
  48. Bartnik 1992 ↓, s. 42.
  49. Zgoda Watykanu na ustanowienie św. Floriana patronem Bystrzycy Kłodzkiej.
  50. Staffa 1993 ↓, s. 70.
  51. a b Staffa 1993 ↓, s. 71.
  52. Wykaz ważniejszych zabytków na oficjalnej stronie miasta (dostęp: 2010-04-28).
  53. Opracowano na podstawie Popularnej Encyklopedii Ziemi Kłodzkiej, pod red. J. Laski i M. Kowalcze, t. 1 i 2, Kłodzko 2009.
  54. Instytucje działające na terenie gminy – wykaz na oficjalnym serwisie miejskim [data dostępu: 2011-01-19].
  55. I Liceum Ogólnokształcące im. Powstańców Śląskich w Bystrzycy Kłodzkiej – I Liceum Ogólnokształcące im. Powstańców Śląskich w Bystrzycy Kłodzkiej, liceum1.bystrzyca.eu [dostęp 2017-09-08].
  56. Super User, Per aspera ad astra, zso.bystrzyca.eu [dostęp 2017-09-08].
  57. Biuletyn Informacji Publicznej, biuletyn.net [dostęp 2017-09-08] [zarchiwizowane z adresu 2017-09-09].
  58. miedzygorze.pl, zsp.bystrzyca.com.pl [dostęp 2017-09-08].
  59. FilmPolski.pl. [w:] Nikt nie woła [on-line]. [dostęp 2017-06-13].
  60. Informacje zawarte na stronie PTTK Strzelin; dostęp: 2015-08-03.
  61. Parafie. diecezja.swidnica.pl. [dostęp 2022-05-13].
  62. Lista zborów. chwz.info.pl. [dostęp 2022-05-13].
  63. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-14].
  64. Bystrzyca Kłodzka. [w:] Miasta partnerskie [on-line]. [dostęp 2017-06-13].
  65. Stowarzyszenie Gmin Ziemi Kłodzkiej [dostęp 2022-09-30].
  66. Członkowie polskiej części EG, Glacensis [dostęp 2022-09-30].
  67. Członkowie, Dolnośląska Organizacja Turystyczna [dostęp 2022-09-30].
Błąd w przypisach: Znacznik <ref> o nazwie „info1”, zdefiniowany w <references>, nie był użyty wcześniej w treści.
BŁĄD PRZYPISÓW

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]