Wielki Plac w Brukseli

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wielki Plac w Brukseli
La Grand-Place, Brussels
a
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Kraj  Belgia
Typ kulturowe
Spełniane kryterium II, IV
Numer ref. 857
Regionb Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1998
na 22. sesji
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO
Położenie na mapie Brukseli
Mapa lokalizacyjna Brukseli
Wielki Plac
Wielki Plac
Położenie na mapie Belgii
Mapa lokalizacyjna Belgii
Wielki Plac
Wielki Plac
Ziemia50°50′48,3″N 4°21′08,7″E/50,846750 4,352417
Ruiny Grand Place po bombardowaniu Brukseli przez artylerię francuską w 1695 roku; miedzioryt wg rysunku Augustina Coppensa (1668–1740)
Dywan kwiatowy, 2014

Wielki Plac w Brukseli (fr. Grand-Place de Bruxelles, niderl. Grote Markt van Brussel) – rynek w Brukseli, główny plac Brukseli Dolnej[1], nieregularny, pięciokątny, u wylotu siedmiu ulic, bez zabudowy śródrynkowej, wytyczony przed 1348 rokiem. W XIV wieku wybudowano na nim ratusz miejski w stylu gotyckim, a w XVI wieku Maison du Roi. Zburzony w 1695 roku podczas francuskiego bombardowania, odbudowany w jednolitym stylu architektonicznym.

W 1998 roku wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Nazwa[edytuj]

W XII w. plac nazywany był Nedermerckt (fr. Marché bas) lub Commune forum, Forum lub Merkt[2]. Nazwa Grand Place zaczęła być stosowana pod koniec XVIII wieku[2].

Położenie[edytuj]

Plan Wielkiego Placu

Plac ma formę nieregularnego prostokąta, sprawiającego wrażenie pięciokąta[2]. Od początku na placu zbiegało się siedem ulic: Rue au Beurre, Rue de la Tête d'Or, Rue Charles Buls, Rue des Chapeliers, Rue de la Colline, Rue des Harengs i Rue Chair et Pain[2].

Historia[edytuj]

Początki placu sięgają XI–XII wieku, kiedy to na osuszonym bagnie na prawym brzegu rzeki Zenne (współcześnie skanalizowanej)[2] zaczęto stawiać pierwsze drewniane domy[3]. W pobliżu przebiegał szlak handlowy łączący Nadrenię z Flandrią[3] i nad rzeką powstał Nedermerckt (fr. Marché bas), o którym pierwsza wzmianka pisemna pochodzi z 1174 roku[3][2]. Przyjeżdżali tu kupcy sprzedający towary dla dworu przy dawnym rzymskim castrum[3]. Na początku XIII wieku wzniesiono trzy hale targowe, w których sprzedawano chleb, mięso i sukno, a plac wybrukowano kamieniami z pobliskiej rzeki[3]. Targ funkcjonował na Wielkim Placu do 19 listopada 1958 roku[3].

Plac stał się głównym ośrodkiem miasta[3]. W 1401 roku rozpoczęto budowę późnogotyckiego ratusza[3]. Wkrótce wzniesiono również siedziby gildii kupieckich[3]. W XIV wieku drewniane domy w południowej części placu zaczęły zastępować kamienne kamienice[4]. Plac zaczął spełniać funkcje społeczne i polityczne – odczytywano tu dekrety i zarządzenia a także przeprowadzano egzekucje publiczne[5].

W XVII wieku strona zachodnia została wybrukowana na odcinku od domu Renard do domu Broutte[4]. 14 sierpnia 1695 roku większość zabudowy rynku uległa zniszczeniu podczas 36-godzinnego ostrzału miasta przez francuską artylerię[6] z rozkazu króla Ludwika XIV w odwecie za zniszczenie francuskiego wybrzeża przez angielskie i holenderskie okręty wojenne[2]. Jedynymi budynkami, które nienaruszone przetrwały atak były gmach ratusza i Maison du Roi[2]. W ciągu czterech lat domy zostały odbudowane w jednolitym stylu barokowym[6][2]. Plany nowych kamienic były poddawane wcześniejszej akceptacji władz miejskich[2]. Nad odbudową pracowali m.in. Jean Cosyn (1646–1708), Guillaume De Bruyn, Antoine Pastorana (1640–1702) czy Corneille Van Nerven (1660–1714)[2].

W latach 1793–1794 wojska francuskie splądrowały domy cechowe i je częściowo zniszczyły[4]. Gmachy odbudowano stopniowo w latach 1863–1925[4]. W 1852 roku ustanowiono prawo o konserwacji budynków, a w 1883 roku miasto zobowiązało się do łożenia na utrzymanie fasad kamienic[7]. W 1998 roku plac wraz z zabudową został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1998[8].

Na placu odbywają się różne uroczystości, koncerty i przedstawienia[4]. Od 1971 roku, co dwa lata w połowie sierpnia, na placu układany jest dywan kwiatowy[4].

Architektura[edytuj]

  • Ratusz w Brukselipóźnogotycki ratusz ze strzelistą wieżą (96 m[6]), wzniesiony w latach 1401–1444 (wieża w 1449)[2] według projektu Jakuba z Thienen i Jana z Ruysbroek, zniszczony w 1695 roku, odbudowany i rozbudowany; stanowi przykład szczytowych osiągnięć gotyku brabanckiego.
  • Maison du Roi (nl. Broodhuis) – gmach w stylu neogotyckim, w miejscu dawnej hali targowej, wzniesiony przez Habsburgów dla podkreślenia władzy cesarskiej, mieścił urząd podatkowy, sądy i więzienie[9]. Więzieni tu byli m.in. niderlandzki dowódca Lamoral Egmont (1522–1568) i francuski wojskowy Filip van Montmorency (1524–1568), którzy zostali ścięci na Wielkim Placu[10]. Obecnie siedziba Muzeum Miasta (fr. Musée de la Ville de Bruxelles)[9].
  • Domy cechowe – wzniesione na przełomie XVII i XVIII wieku w jednolitym stylu barokowym[6][2]. Często są klasyfikowane w trzy grupy ze względu na lokalizację i ornamentykę fasad[2]:
    • pierwszą grupę kamienic w tradycyjnym stylu, o wąskich filarach tworzą domy numer 20, 21–22 i 35–38;
    • drugą grupę, domów w stylu włoskim ozdobionych pilastrami i kolumnami, tworzą domy numer 1, 5, 7, 11, 28, 34, 39; domy numer 2-3 i 4 o bardziej dekoracyjnych szczytach i 26–27 inspirowane włoskim renesansem;
    • trzecią grupę, domów w stylu bardziej klasycznym, z frontonami, balustradami i poddaszami, tworzą domy numer 10, 13–19, 24–25 oraz 8, 12, 23[2]. Dom numer 9 wzniesiony został w stylu Ludwika XIV, a numer 6 w stylu zapowiadającym rokoko[2].
Grand Place panorama.jpg
Numer
domu
Dom Detal
charakterystyczny
Nazwa Opis
1 2043-0065-001 Brussel Grote Markt Den Coninck van Spaignien PM50699.jpg 2043-0065-001 Brussel Grote Markt Den Coninck van Spaignien PM50712.jpg Maison au Roi d’Espagne
(pol. Pod hiszpańskim królem)
także Maison des Boulangers
Trzypiętrowa, narożna kamienica została wzniesiona w latach 1696–97, najprawdopodobniej przez Jean'a Cosyna[2]. Dawna siedziba cechu piekarzy[11]. Obecna nazwa pochodzi od popiersia króla Hiszpanii Karola V (1500–1558) na fasadzie domu, po bokach którego znajdują się postaci dwóch więźniów: Maura i Indianina[11]. Na pierwszym piętrze znajduje się popiersie Autberta z Cambrai – patrona piekarzy[12]. Balustradę poddasza zdobią figury symbolizujące Siłę, Ogień, Wodę, Wiatr, Pszenicę i Rozwagę, składniki uważane za konieczne do wypieku idealnego chleba[11].
2/3 Maison de la Brouette 04.JPG Enseigne La Brouette.jpg Maison de la Brouette
(pol. Dom taczki)
Czteropiętrowa kamienica wzniesiona w latach 1644–45, częściowo zniszczona podczas ataku francuskiego w 1695 roku i odbudowana przez Jean'a Cosyna[2]. Dawna siedziba cechu producentów oleju, którzy produkowali tłuszcz niezbędny przy produkcji wysokojakościowego sukna[12]. Jej nazwa pochodzi od taczki na fasadzie budynku[11]. Szczyt kamienicy zdobi figura świętego Idziego autorstwa J. Van Hammego z 1912 roku[2].
4 Maison du Sac 04.JPG Maison du Sac 08.JPG Maison du Sac
(pol. Dom worka)
Czteropiętrowa kamienica wzniesiona w latach 1645–46, częściowo zniszczona podczas ataku francuskiego w 1695 roku i odrestaurowana w 1667 roku przez Antoine'a Pastoranę[2]. Dawna siedziba cechu cieśli i bednarzy[11]. Pierwsze trzy pietra zachowały się w oryginalnym stanie[11]. Jej nazwa pochodzi od worka przedstawionego na reliefie nad wejściem do budynku[12].
5 Maison de la Louve 05c.JPG Maison de la Louve 10.JPG Maison de la Louve
(pol. Dom wilczycy)
Kamienica wzniesiona w 1696 roku[2]. Dawna siedziba cechu producentów łuków[11]. Oryginalna fasada budynku jest bogato zdobiona – umieszczono tu medaliony z podobiznami czterech cesarzy rzymskich, pod którymi dodano ich cesarskie atrybuty, są to: Trajan i słońce, symbol Prawdy; Tyberiusza i sieć z klatką, symbole Fałszu; Oktawian August i globus, symbol Pokoju; oraz Juliusz Cezar i krwawiące serce Niezgody[11]. Nad wejściem znajduje się relief przedstawiający Remusa i Romulusa z wilczycą; na frontonie – wyobrażenie Apollina strzelającego do węża-smoka Pytona a szczyt zdobi feniks powstający z popiołów[11].
6 Maison du Cornet 03.JPG Maison du Cornet 04.JPG Maison du Cornet
(pol Dom rogu)
Trzypiętrowa kamienica wzniesiona w latach 1641–45, w większości zniszczona podczas ataku francuskiego w 1695 roku i odbudowana w 1667 roku przez Antoine'a Pastoranę[2]. Dawna siedziba cechu przewoźników rzecznych[11]. Najwyższe piętro kamienicy przypomina rufę statku[11]. Na fasadzie znajduje się medalion z podobizną króla Hiszpanii Karola V (1500–1558) w otoczeniu alegorycznych przedstawień czterech wiatrów, pary żeglarzy i pary delfinów[2].
7 Maison du Renard 02.JPG Maison du Renard 04.JPG Maison du Renard
(pol. Dom lisa)
Trzypiętrowa kamienica wzniesiona ok. 1645 roku, w większości zniszczona podczas ataku francuskiego w 1695 roku i odbudowana w 1669 roku najprawdopodobniej przez Corneille'S Van Nervena[2]. Dawna siedziba cechu szmuklerzy[11]. Nad wejściem znajduje się relief przedstawiający pozłacanego lisa, od którego pochodzi nazwa kamienicy[11]. Parter zdobią płaskorzeźby z cherubinami bawiącymi się taśmami pasmanteryjnymi a drugie piętro – figura uosabiająca Sprawiedliwość w otoczeniu czterech kobiecych figur symbolizujących cztery kontynenty[11].
8 La Grand Place, Bruselas 02 (cropped).jpg Fronton Maison de l'etoile.JPG



Everard t'Serclaes 01.JPG

Maison de L’Étoile
(pol. Dom gwiazdy)
Trzypiętrowa kamienica narożna wzniesiona w latach 1896–97 z inicjatywy burmistrza miasta Charles's Bulsa (1837–1914)[2]. Szczyt kamienicy wieńczy złota gwiazda, od której pochodzi nazwa domu.
Po prawej stronie w arkadach kamienicy znajduje się neorenesansowa, brązowa rzeźba autorstwa Juliena Dillensa (1849–1904) przedstawiająca umierającego Éverarda t' Serclaes'a (1320–1388)[13], który w 1356 roku odbił magistrat i całe miasto z rąk sprzyjającego Francuzom księcia Flandrii na rzecz księcia Brabancji[11]. Rzeźba jest wypolerowana od ciągłego jej dotykania – w powszechnym mniemaniu, jej dotkniecie ma zapewnić szczęście[9]. Po lewej stronie w arkadach kamienicy znajduje się tablica upamiętniająca Charles's Bulsa, który pełnił obowiązki burmistrza w latach 1881–1899 i działał na rzecz edukacji robotników flandryjskich[13].
9 Swan house - Grand-Place - Brussels.jpg Maison du Cygne 07.JPG Maison du Cygne
(pol. Dom łabędzia)
Trzypiętrowa kamienica wzniesiona w 1698 roku[2]. Fasada utrzymana w stylu Ludwika XIV[2]. Nazwa kamienicy pochodzi od wizerunku wielkiego łabędzia umieszczonego na fasadzie[9]. Dawna siedziba cechu rzeźników[9]. Podczas pobytu w Brukseli Karol Marks odbywał tutaj spotkania Niemieckiej Unii Robotników[13], a w 1885 roku założono tu Belgijską Partię Robotniczą[9].
10 Musée bière Bruxelles.JPG Belgium-6485 - Charles of Lorraine (14098399786).jpg Maison de L’Arbre d’Or
(pol. Dom złotego drzewa)
także Maison des Brasseurs
Siedziba cechu piwowarów[9][13]. Obecnie mieści się tu niewielkie muzeum browarnictwa[9]. Na szczycie kamienicy znajduje się złoty posag jeźdźca z 1854 roku, przedstawiający Karola Lotaryńskiego, który zastąpił oryginalny posag zniszczony przez wojska francuskie w 1794 roku[9][13].
11 Maison de la Rose 01.JPG Dessus de la porte de la maison de la rose.JPG Maison de la Rose
(pol. Dom róży)
12 Maison du Mont Thabor 02.JPG Cartouche Maison Mont Thabor.JPG Maison du Mont Thabor
13 05-02-05 Brüssel 0066.JPG Maison de la Renommée 02.JPG Maison de la Renommée Część Maison des Ducs de Brabant – siedmiu domów połączonych wspólną fasadą[9].
14 05-02-05 Brüssel 0066.JPG Ermitage Część Maison des Ducs de Brabant – siedmiu domów połączonych wspólną fasadą[9].
15 05-02-05 Brüssel 0066.JPG Bruxelles Palac Ksiazat Brabancji 2.jpg Maison de la Fortune Część Maison des Ducs de Brabant – siedmiu domów połączonych wspólną fasadą[9].
16 05-02-05 Brüssel 0066.JPG Maison du Moulin à vent 01.JPG Maison du Moulin à vent Część Maison des Ducs de Brabant – siedmiu domów połączonych wspólną fasadą[9].
17 05-02-05 Brüssel 0066.JPG Belgium-6501 - Guild Sign (14141713073).jpg Maison du Pot d'étain Część Maison des Ducs de Brabant – siedmiu domów połączonych wspólną fasadą[9].
18 05-02-05 Brüssel 0066.JPG Maison de la Colline 11.JPG Maison de la Colline Część Maison des Ducs de Brabant – siedmiu domów połączonych wspólną fasadą[9].
19 05-02-05 Brüssel 0066.JPG Maison de la Bourse 04.JPG Maison de la Bourse Część Maison des Ducs de Brabant – siedmiu domów połączonych wspólną fasadą[9].
20 Maison du Cerf 01.JPG Bruxelles Grand-place 20 901.jpg Maison du Cerf
21 i 22 Maison de Joseph et Anne 01.JPG Maison de Joseph et Anne
23 Maison de l'Ange 01.JPG Maison de l'Ange
24/25 Maison de la Chaloupe d'Or 01.JPG 3. Przy Grand Place.jpg Maison de la Chaloupe d’Or Dawna siedziba cechu krawców[9]. Na fasadzie znajduje się popiersie św. Barbary, patronki cechu[9].
26/27 Maison du Pigeon - 01.JPG Maison du Pigeon - 07.JPG Maison du Pigeon Dawna siedziba cechu malarzy[9]. W 1852 roku mieszkał tu Wiktor Hugo po emigracji z Francji po Wiośnie Ludów[9][14].
28 Maison du Marchand d'Or 03.JPG De Gulden Koopman Grote Markt 28 Brussel.JPG Maison du Marchand d'Or
34 Maison du Heaume 01.JPG Maison du Heaume
35 Maison du Paon 02.JPG Maison du Paon 03.JPG Maison du Paon
36 i 37 Maison du Petit Renard et du Chêne 04.JPG Maison du Petit Renard et du Chêne
38 Maison de Sainte-Barbe 01.JPG Maison de Sainte-Barbe
39 Maison de l'Âne 002.JPG Maison de l'Âne

Przypisy

  1. Z. Hewetson: Bruksela, Brugia, Gandawa i Antwerpia. Warszawa, 2001, s. 42–43. ISBN 83-7184-000-4.
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa UNESCO: La Grand-Place, Nomination file (ang.). [dostęp 2016-03-28].
  3. a b c d e f g h i Paul F. State: Historical Dictionary of Brussels. Rowman & Littlefield, 2015, s. 187. ISBN 9780810879218. [dostęp 2016-03-27]. (ang.)
  4. a b c d e f Paul F. State: Historical Dictionary of Brussels. Rowman & Littlefield, 2015, s. 188. ISBN 9780810879218. [dostęp 2016-03-27]. (ang.)
  5. Martin Dunford, Phil Lee: Belgia i Luksemburg. Wydawnictwo Pascal Spółka z o.o., 2006, s. 129. ISBN 8373047093. (pol.)
  6. a b c d Martin Dunford, Phil Lee: Belgia i Luksemburg. Wydawnictwo Pascal Spółka z o.o., 2006, s. 130. ISBN 8373047093. (pol.)
  7. André De Vries: Brussels: A Cultural and Literary History. Signal Books, 2003, s. 35. ISBN 9781902669472. [dostęp 2016-03-29]. (ang.)
  8. UNESCO: La Grand-Place, Brussels (ang.). [dostęp 2016-03-28].
  9. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t Martin Dunford, Phil Lee: Belgia i Luksemburg. Wydawnictwo Pascal Spółka z o.o., 2006, s. 132. ISBN 8373047093. (pol.)
  10. André De Vries: Brussels: A Cultural and Literary History. Signal Books, 2003, s. 36. ISBN 9781902669472. [dostęp 2016-03-29]. (ang.)
  11. a b c d e f g h i j k l m n o Martin Dunford, Phil Lee: Belgia i Luksemburg. Wydawnictwo Pascal Spółka z o.o., 2006, s. 131. ISBN 8373047093. (pol.)
  12. a b c André De Vries: Brussels: A Cultural and Literary History. Signal Books, 2003, s. 38. ISBN 9781902669472. [dostęp 2016-03-29]. (ang.)
  13. a b c d e André De Vries: Brussels: A Cultural and Literary History. Signal Books, 2003, s. 39. ISBN 9781902669472. [dostęp 2016-03-29]. (ang.)
  14. André De Vries: Brussels: A Cultural and Literary History. Signal Books, 2003, s. 41. ISBN 9781902669472. [dostęp 2016-03-29]. (ang.)